Sao vậy, bạn tôi ơi, vẫn chuyện nhà vắt sữa đó ư? Quả thật cái nhà vắt sữa này cứ nặng trĩu trong tâm trí bạn mãi. Thôi được, dù tốn kém thế nào đi nữa, xem ra tôi cũng chiều ý bạn vậy. Nhưng có thể nào bạn lại tha thiết đến thế với một nơi chưa từng đặt chân tới, đến mức không một chốn nào khác có thể làm bạn vừa lòng? Bạn có nghĩ rằng Tình yêu, vị thần từng dựng lên cung điện của Armida giữa chốn hoang mạc, lại không thể ban cho chúng ta một nhà vắt sữa ngay trong thành phố hay sao? Fanny sắp sửa kết hôn, và cha tôi, vốn chẳng ngại chút cờ hoa rộn rã hay niềm vui náo nhiệt, đã quyết định đây sẽ là một đám cưới công khai. Bạn có thể chắc chắn rằng sẽ không thiếu cảnh ồn ào và náo động, và điều đó lại rất thuận lợi cho một cuộc trò chuyện riêng tư. Bạn hiểu ý tôi mà. Bạn có nghĩ rằng sẽ vô cùng tuyệt vời nếu tìm thấy những niềm vui mà chúng ta từng tự khước từ chính là hoa trái từ lòng nhân ái của mình hay không?

Sự số sắng của bạn trong việc thanh minh cho Lãnh chúa B—— là hoàn toàn không cần thiết, bởi tôi chưa từng có ý định nghĩ xấu về ông ấy. Thật vậy, làm sao tôi có thể đánh giá một người mà mình chỉ mới gặp gỡ vỏn vẹn trong một buổi chiều? Hay làm thế nào mà bạn lại có thể hiểu rõ về ông ta chỉ trong khoảng thời gian vài ngày ngắn ngủi? Tôi chỉ nói dựa trên phỏng đoán, và tôi cũng chẳng cho rằng bạn có thể lập luận trên một căn cứ nào vững chắc hơn thế: những lời đề nghị của ông ta với bạn chỉ thuộc loại mơ hồ mà những kẻ tha hương thường hay lớn lối đưa ra, bởi chúng rất dễ bề thoái thác và cốt để tạo cho họ vẻ bề ngoài quan trọng. Nhưng cách bạn khắc họa tính cách vị Lãnh chúa ấy lại là một bằng chứng khác cho thấy sự hoạt bát tự nhiên ở bạn, cùng với sự dễ dãi mà ở đó bạn thường thiên vị hoặc có thành kiến với một người ngay từ cái nhìn đầu tiên. Dẫu vậy, chúng ta sẽ thong thả suy nghĩ thêm về những đề nghị của ông ta. Nếu tình thần phù hộ cho dự án của tôi, biết đâu sẽ có điều gì tốt đẹp hơn xuất hiện. Ôi, người bạn quý dấu của tôi, sự kiên nhẫn mới cay đắng làm sao, nhưng thành quả của nó lại ngọt ngào vô hạn!

Trở lại với người Anh của chúng ta, tôi từng nói rằng ông ấy dường như sở hữu một tâm hồn thực sự cao cả và gan dạ; nhưng ông ấy có vẻ là người từng trải và thực tế hơn là một người dễ mến. Bạn có vẻ cũng đồng tình với quan điểm ấy, rồi với cái vẻ bề trên nam tính ấy — thứ luôn hiện hữu ở những kẻ ái mộ khiêm nhường của chúng tôi — bạn trách móc tôi vì đã có lúc bộc lộ bản chất đàn bà, cứ như thể một phụ nữ có quyền chối bỏ giới tính của chính mình vậy.

Bạn đã quên mất cuộc tranh luận của chúng ta khi đọc cuốn "Cộng hòa" của Plato về sự khác biệt luân lý giữa các giới tính rồi sao? Bản thân tôi vẫn còn hoài nghi rằng làm thế nào có thể chỉ tồn tại một khuôn mẫu hoàn thiện chung duy nhất cho hai sinh thể có bản chất khác biệt đến thế. Sự tấn công và phòng thủ, sự trơ trẽn của đàn ông và đức hạnh thẹn thùng của phụ nữ, tuyệt đối không phải là hệ quả từ cùng một nguyên nhân như các nhà hiền triết vẫn tưởng tượng; mà đó là những thiết chế tự nhiên có thể dễ dàng lý giải, và từ đó mọi sự phân biệt luân lý khác mới được suy ra. Hơn nữa, vì mục đích của tự nhiên ở mỗi giới là khác nhau, nên khuynh hướng và nhận thức của họ cũng tất yếu phải được định hướng theo những góc nhìn riêng biệt ấy: cày bới đất đai và nuôi dưỡng con người đòi hỏi những khiếu thẩm mỹ cùng thể chất hoàn toàn trái ngược. Vóc dáng cao lớn hơn, giọng nói và đường nét khuôn mặt mạnh mẽ hơn, thực ra chẳng phải là những dấu hiệu phân biệt thiết yếu nào; nhưng sự khác biệt ngoại hình hiển nhiên ấy lại ngầm chỉ rõ ý định của Đấng Tạo Hóa trong việc nhào nặn tâm trí. Linh hồn của một người phụ nữ hoàn hảo và một người đàn ông hoàn hảo không nên giống nhau hơn khuôn mặt của họ. Mọi sự bắt chước phù phiếm của chúng tôi đối với giới tính của các bạn đều thật lố bịch; chúng đẩy chúng tôi vào cái sự chế giễu của những người đàn ông tỉnh táo, đồng thời làm thui chột những xúc cảm dị êm mà chúng ta được sinh ra để khơi gợi. Nói tóm lại, trừ khi chúng tôi cao xấp xỉ sáu thước, sở hữu một giọng trầm vang và có cả râu trên cằm, bằng không chúng tôi chẳng có lý do gì để đua đòi làm đàn ông cả.

Các bạn mới là những kẻ khờ khạo làm sao trong nghệ thuật trách móc! Bạn quy chụp cho tôi một lỗi lầm mà tôi chưa từng phạm phải, hoặc nếu có, thì bạn cũng thường xuyên mắc phải chẳng kém gì tôi; và bạn lại quy nó về một thất bại mà tôi vốn dĩ lấy làm kiêu hãnh. Nhưng để đáp lại sự thẳng thắn của bạn, xin hãy cho phép tôi bày tỏ một cách chân thành và thẳng thắn suy nghĩ của mình về sự chân thành của bạn. Vậy thì, hóa ra đó chỉ là một thứ sự nịnh hót được tinh vi hóa, được tính toán kỹ lưỡng dưới lớp vỏ bọc của một sự tự do biểu đạt bề ngoài, nhằm biện minh cho chính bạn trước những lời ca tụng đầy nhiệt thành mà trong mọi hoàn cảnh, bạn vẫn luôn hào phóng dành tặng cho tôi. Bạn đã bị che mờ bởi những phẩm chất hoàn mỹ tưởng tượng do chính mình thêu dệt, đến mức chẳng thể nhận ra bất kỳ ưu điểm thực sự nào để biện hộ cho sự thiên vị của mình dành cho tôi.

Hãy tin tôi đi, bạn tôi ơi, bạn không đủ tư cách để chỉ ra lỗi lầm cho tôi đâu. Bạn có nghĩ rằng đôi mắt của tình yêu, dù tinh tường đến đâu chăng nữa, lại có thể phát hiện ra sự bất toàn hay sao? Không, đó là năng lực chỉ thuộc về một tình bạn chân chính, và về điểm này, cô học trò Clara của bạn vượt trội hơn bạn rất nhiều. Phải, người bạn thân mến của tôi ạ, bạn cứ việc ca ngợi tôi, ngưỡng mộ tôi, và đinh ninh rằng tôi đáng yêu, xinh đẹp lại chẳng chút tì vết. Những lời tán dương của bạn làm tôi vui lòng mà chẳng hề đánh lừa tôi — tôi hiểu rằng đó là thứ ngôn ngữ của sự lầm lạc chứ không phải của sự dối trá; rằng chính bạn đang tự lừa dối bản thân chứ không hề có ý định lừa gạt tôi. Ôi, những ảo ảnh của tình yêu mới ngọt ngào làm sao! Và chắc chắn rằng mọi lời nịnh hót của nó đều là sự thật; bởi trái tim luôn lên tiếng, dẫu cho lý trí có lặng thầm. Kẻ si tình ca ngợi ở chúng ta những điều ta vốn không có, ấy là khi họ miêu tả các phẩm chất của ta đúng như những gì hiển hiện trong mắt họ; họ nói ra điều sai trái mà không hề vướng tội dối gian; họ là kẻ nịnh bợ mà không hề ti tiện, và người ta hoàn toàn có thể trân trọng họ mà chẳng cần phải tin vào những lời họ nói.

Tôi vừa nghe được, với chút hồi hộp khẽ khàng, một lời mời gọi hai nhà hiền triết đến dùng bữa tối vào ngày mai. Một người là Lãnh chúa B——, và người kia là một bậc hiền triết nào đó mà vẻ trang nghiêm đôi lúc đã từng có phần lơi lỏng dưới chân một nữ đệ tử trẻ tuổi. Bạn có biết vị đó là ai không? Nếu biết, xin hãy nhắn nhủ ông ấy ngày mai hãy cố giữ gìn sự nền nã triết lý cẩn trọng hơn thường ngày một chút. Về phần mình, tôi sẽ cẩn thận dặn dò cô thiếu nữ ấy phải luôn hạ thấp ánh mắt, và tỏ ra ít thu hút nhất có thể trong mắt vị ấy.