Thật là một điều kỳ diệu đến kinh ngạc về hạnh kiểm và tâm tư của nàng Eloisa kiều diễm! Xin nàng hãy nói cho anh biết, bằng thứ nghệ thuật kỳ diệu nào mà một mình nàng có thể dung hòa được những cảm xúc trái ngược và xung khắc đến thế? Chìm đắm trong tình yêu và niềm vui sướng, cõi lòng anh đồng thời cũng ngập tràn đau khổ và tuyệt vọng. Giữa những niềm hoan lạc tuyệt vời nhất, anh lại cảm thấy những nỗi âu lo dằn vặt nhất; thậm chí chính sự tận hưởng những niềm vui ấy lại trở thành đề tài để anh tự trách mình và làm cho nỗi thống khổ thêm trầm trọng. Hỡi trời cao! Thật là một niềm cực hình khi không thể đắm chìm trong bất kỳ cảm giác nào mà không phải trải qua một cuộc đấu tranh giằng xé giữa những đam mê bất hòa; khi lúc nào cũng phải làm dịu đi sự dịu dàng êm ái của tình yêu bằng những giọt cay đắng của sự suy ngẫm khắt khe! Một trạng thái khốn khổ chắc chắn còn hơn gấp ngàn lần những mối bận tâm ngờ vực ấy. Ôi, việc bản thân anh từng được hạnh phúc có ích lợi gì, khi mà những bất hạnh của nàng lại có thể dằn vặt anh sâu sắc hơn cả nỗi đau của chính mình? Thật vô ích khi nàng cố che giấu những cảm xúc u buồn của mình, trong khi đôi mắt nàng lại phản bội lại những gì con tim nàng đang cố gắng giấu kín; và liệu đôi mắt biết nói ấy có thể che giấu điều gì trước tầm nhìn thấu suốt của tình yêu? Bất chấp vẻ vui tươi giả tạo của nàng, anh nhìn thấy, anh nhìn thấy nỗi âu lo đang gặm nhấm tâm can; và sự u sầu của nàng, dẫu nàng tưởng đã được che đậy bằng một nụ cười, lại càng tác động sâu sắc hơn đến tâm can anh.

Chắc chắn nàng không cần phải che giấu điều gì với anh nữa! Hôm qua, khi anh đang ở trong phòng của mẹ nàng, vô tình bà có việc gọi ra ngoài và để lại anh một mình. Trong lúc đó, anh nghe thấy những tiếng thở dài xuyên thấu tận tâm can. Nàng nghĩ xem, liệu anh có thể không đoán ra được nguyên nhân chết người ấy hay không? Anh bước đến nơi phát ra những tiếng động đó, và khi bước vào phòng nàng, anh nhìn thấy nữ thần của lòng anh đang ngồi trên sàn nhà, đầu tựa vào chiếc ghế dài, và gần như ngập chìm trong nước mắt. Ồ! Giá như dòng máu của anh cứ thế rỉ ra, có lẽ anh đã cảm thấy ít đau đớn hơn thế. Ôi, cõi lòng anh tan chảy biết bao khi chứng kiến cảnh tượng ấy! Sự cắn rứt lương tâm đâm thẳng vào tim anh. Điều từng là niềm hạnh phúc tột đỉnh của anh nay lại trở thành hình phạt đau đớn tột cùng. Mãi đến lúc đó, anh mới thực sự thấu cảm cho nàng, và anh sẵn sàng dùng mạng sống của mình để chuộc lại sự bình yên thuở trước cho nàng. Anh rất muốn quỳ xuống dưới chân nàng, hôn lên những giọt nước mắt đang rơi, và chôn vùi chúng tận đáy lòng mình, rồi chết đi hoặc lau sạch chúng mãi mãi; nhưng sự trở lại của mẹ anh đã buộc anh phải vội vã quay về vị trí của mình, và buộc anh phải mang theo cả nỗi đau buồn của nàng cùng niềm ân hận ấy — thứ sẽ chẳng bao giờ chấm dứt cho đến khi anh nhắm mắt xuôi tay.

Ôi, anh cảm thấy suy sụp và hổ thẹn biết bao trước nỗi buồn của nàng! Nàng hẳn phải khinh miệt anh biết mấy nếu sự gắn kết của chúng ta là nguyên nhân khiến nàng tự coi thường chính mình, và nếu điều từng là niềm hạnh phúc tột cùng của anh lại chứng minh sự hủy hoại cho sự bình yên của nàng! Hãy đối xử công bằng hơn với chính mình, hỡi nàng Eloisa yêu dấu của anh, và bớt thành kiến đi trước những mối ràng buộc thiêng liêng mà chính trái tim nàng đã chấp thuận. Chẳng phải nàng đã hành động hoàn toàn phù hợp với những quy luật thuần khiết nhất của tự nhiên đó sao? Chẳng phải nàng đã tự nguyện bước vào những lời thề nguyện trang trọng nhất đó sao? Vậy thì hãy nói cho anh biết, nàng đã làm điều gì mà tất cả mọi luật lệ thần thánh cũng như con người lại không thể dung thứ một cách đầy đủ? Còn thiếu điều gì nữa để xác nhận mối liên kết thiêng liêng ấy, ngoài nghi thức hình thức của một tuyên bố công khai? Hãy hoàn toàn thuộc về anh, và nàng sẽ không còn gì đáng trách nữa. Ôi người vợ yêu dấu, xinh đẹp của anh, người bạn đồng hành dịu dàng và trinh bạch của anh, người xoa dịu mọi âu lo và là đối tượng của mọi khát khao trong anh, xin đừng coi việc lắng nghe tiếng gọi tình yêu của mình là một tội lỗi; mà trái lại, hãy coi việc chống lại nó trong tương lai mới chính là một tội lỗi. Kết hôn với bất kỳ người đàn ông nào khác chính là lời buộc tội duy nhất mà nàng có thể gán lên danh dự vô tỳ vết của mình. Muốn được vô tội, hãy mãi mãi là của anh. Mối lương duyên gắn kết chúng ta là hợp pháp, là thiêng liêng. Việc phớt lờ mối liên kết này mới phải là đối tượng quan tâm chính của nàng. Từ nay về sau, tình yêu chỉ có thể là người bảo vệ duy nhất cho đức hạnh của nàng.

Nhưng dẫu cho nền tảng của những nỗi buồn trong nàng có chính đáng đến đâu, có thiết yếu đến đâu, thì tại sao anh lại bị tước đoạt phần quyền lợi của mình trong những nỗi buồn ấy? Tại sao đôi mắt anh lại không được rùng mình và sẻ chia nỗi đau của nàng? Nàng không nên phải chịu bất kỳ nỗi đau đớn nào mà anh không nên cảm nhận, không nên có bất kỳ nỗi âu lo nào mà anh không nên chia sẻ. Vậy nên trái tim anh, một trái tim đầy ghen tuông, đang trách cứ nàng một cách hoàn toàn chính đáng vì từng giọt nước mắt đơn độc mà nàng không trút vào lồng ngực anh. Hãy nói cho anh biết đi, hỡi người đẹp lạnh lùng chuyên giả vờ kia, chẳng phải mọi bí mật kiểu này là một sự tổn thương đối với niềm đam mê của anh sao? Nàng đã quên mau thế sao lời hứa mà nàng vừa mới đưa ra cách đây chưa lâu! Ồ, nếu nàng yêu như cách anh đang yêu, hạnh phúc của anh sẽ an ủi nàng nhiều như nỗi bận tâm của nàng tác động đến anh, và nàng sẽ cảm nhận được niềm vui của anh hệt như cách anh chia sẻ những nỗi âu lo của nàng.

Nhưng hỡi ôi! Nàng lại coi anh như một kẻ khốn khổ tội nghiệp có lý trí đã lạc lối giữa những cơn cuồng say của niềm hoan lạc. Nàng sợ hãi trước sự dữ dội trong niềm vui của anh, và thương xót cho sự ngây dại trong cơn mê sảng của anh, mà không mảy may cân nhắc rằng sức mạnh tối đa của con người vốn không thể chống lại những niềm vui bất tận! Nàng nghĩ xem, một phàm nhân yếu đuối tội nghiệp làm sao có thể chịu đựng được những niềm vui khôn tả của hạnh phúc vô biên? Nàng tưởng tượng anh có thể chịu đựng được những ngất ngây say đắm ấy cách nào mà không đánh mất đi mọi suy nghĩ khác? Chẳng lẽ nàng không biết rằng lý trí là có giới hạn, và không có sự hiểu biết nào có thể tự kiểm soát được bản thân mọi lúc, trong mọi hoàn cảnh hay sao? Vì vậy, xin nàng hãy rủ lòng thương cho sự cuồng loạn mà nàng gây ra, và tha thứ cho những lỗi lầm mà chính nàng đã đẩy anh vào. Anh xin thành thật thú nhận với nàng rằng anh không còn làm chủ được bản thân nữa. Tâm hồn anh đã hoàn toàn hòa quyện vào tâm hồn nàng. Dù điều đó có thể ảnh hưởng đến anh ra sao ở những khía cạnh khác, thì ít nhất nó cũng chuẩn bị cho anh sẵn sàng đón nhận những nỗi buồn của nàng và chia sẻ những niềm đau khổ của nàng. Ôi nàng Eloisa yêu dấu của anh! Xin đừng che giấu bất cứ điều gì nữa với một nửa kia của chính mình.