Có một thời, hỡi người bạn thân mến của tôi, văn phong trong những bức thư của chúng ta dễ hiểu bao nhiêu thì nội dung cũng dễ chịu và đầy hoan lạc bấy nhiêu; được nuôi dưỡng bởi sự nồng nàn của một mối tình cao cả, chúng chẳng cần đến nghệ thuật để tô điểm, cũng chẳng cần những màu sắc của một trí tưởng tượng phong phú để thêm phần lộng lẫy. Sự mộc mạc nguyên sơ chính là đặc điểm tốt nhất, và cũng là duy nhất của chúng. Than ôi, thời ấy giờ đã qua rồi, đã trôi xa ngoài tầm với của những hy vọng tái hồi; và bằng chứng buồn đau đầu tiên cho thấy trái tim chúng ta chẳng còn mặn nồng như trước, chính là việc thư từ giữa chúng ta đã trở nên khó hiểu hơn.

Anh từng tận mắt chứng kiến nỗi ưu tư của tôi, và vì thế, anh lầm tưởng rằng mình có thể tìm ra nguồn cơn thực sự của nó. Anh cố gắng xoa dịu tôi chỉ bằng sức mạnh của lời lẽ, và trong khi tưởng rằng mình có thể đánh lừa tôi, thì chính anh lại là kẻ bị lừa bởi những mưu mô của bản thân. Sự hy sinh tôi dành cho mối tình này quả thực rất lớn lao; nhưng dù lớn lao đến nhường nào, nó cũng chẳng khơi dậy trong tôi nỗi buồn phiền hay sự hối hận. Nhưng tôi đã tước bỏ đi những nét quyến rũ nhất của tình yêu này; à, đó mới chính là nguyên do! Cái đức hạnh từng mê hoặc mọi thứ xung quanh ấy, giờ đây đã tan biến tựa một giấc chiêm bao. Những cảm xúc thăng hoa không thể diễn tả bằng lời, thứ từng mang lại sức sống cho những rung động và sự thanh khiết cho những khát khao của chúng ta, nay đã chẳng còn nữa. Chúng ta đã biến khoái lạc thành mục tiêu duy nhất, để rồi lãng quên hạnh phúc, và hạnh phúc ấy đã vĩnh viễn từ biệt chúng ta. Hãy nhớ lại những ngày thái bình tươi đẹp ấy, khi sự nồng nhiệt của tình yêu tương xứng với sự trong trắng của nó, khi sự mãnh liệt trong cảm xúc lại chính là thứ vũ khí giúp chúng ta tự chế ngự; bấy giờ, sự thuần khiết trong ý định giúp chúng ta tìm thấy sự an ủi trong những khuôn phép, và ta cảm thấy nhẹ lòng khi nghĩ rằng, ngay cả những khuôn phép đó cũng góp phần làm tăng thêm khát khao của đôi ta. Hãy so sánh thời kỳ tươi đẹp ấy với hoàn cảnh hiện tại của chúng ta. Những xúc cảm bạo liệt, những nỗi sợ hãi bất an, những nghi ngờ vô tận, những lo âu triền miên, đó là những kẻ thay thế đáng buồn cho những người bạn đồng hành vui vẻ trước kia. Nơi đâu rồi sự nhiệt thành dành cho đức khôn ngoan và lòng thận trọng, thứ đã truyền cảm hứng cho từng ý nghĩ, dẫn lối cho từng hành động, và làm ngọt ngào, tinh tế thêm cho tình yêu của chúng ta? Liệu bản chất của tình yêu đã thay đổi, hay chính chúng ta mới là những kẻ đã thay đổi một cách bi thảm? Những niềm vui của chúng ta trước kia vừa chừng mực lại vừa lâu bền; nay chúng đã thoái hóa thành những cơn cuồng say, tựa như sự cuồng loạn điên rồ hơn là những âu yếm của tình yêu. Một ngọn lửa trong sáng và thánh thiện từng sống trong trái tim ta, nhưng giờ đây, chúng ta đã lún sâu vào vai những kẻ yêu đương tầm thường, vì sự thỏa mãn mù quáng những dục vọng xác thịt. Giờ đây, chúng ta có thể tự cho là mình đủ hạnh phúc, nếu sự ghen tuông có thể tạo thêm chút dư vị cho những khoái lạc mà ngay cả loài thú cũng có thể nếm trải mà không cần đến nó.

Hỡi người bạn thân mến, đây là chủ đề có liên quan mật thiết đến cả đôi ta, và thực lòng mà nói, tôi thấy đau lòng vì anh nhiều hơn là vì bản thân mình. Tôi không nói gì về nỗi khốn cùng đang trực tiếp đè nặng lên tôi. Bản tính của anh, dù dịu dàng đến đâu, cũng đủ để cảm nhận được điều đó: hãy cân nhắc nỗi nhục nhã trong hoàn cảnh hiện tại của tôi, và nếu anh còn yêu tôi, hãy thở dài cho danh dự đã mất của tôi. Tội lỗi của tôi không thể chuộc lại, vì thế tôi hy vọng rằng những giọt nước mắt của mình sẽ trường tồn như chính nỗi nhục nhã của tôi vậy. Anh, kẻ gây ra nỗi đau này, đừng tìm cách tước đoạt cả điều đó của tôi. Hy vọng duy nhất của tôi đặt cả vào sự tồn tại dai dẳng của nó. Dẫu số phận của tôi có cay nghiệt đến nhường nào, thì sẽ càng đáng buồn hơn nếu tôi có thể được an ủi. Việc cam chịu nỗi nhục nhã chính là trạng thái tồi tệ, cùng cực nhất của những kẻ bị bỏ rơi.

Tôi hiểu quá rõ mọi hoàn cảnh của mình, thế nhưng giữa tất cả những kinh hoàng, tất cả nỗi đau buồn ấy, tôi vẫn còn lại một niềm an ủi: đó là niềm an ủi duy nhất, nhưng nó thật vững chãi, thật dễ chịu. Anh, người bạn thân mến của tôi, chính là đối tượng bất biến của niềm an ủi ấy; và vì tôi không còn dám nghĩ đến bản thân mình nữa, tôi lại cảm thấy thỏa mãn hơn khi nghĩ về anh. Phần tự trọng lớn lao mà anh, than ôi, đã lấy đi của tôi, giờ đây được chuyển giao hoàn toàn sang cho chính anh; và điều lẽ ra phải là tội lỗi của anh, giờ đối với tôi lại trở thành lời bào chữa, trở thành sự yêu thương dành cho anh. Tình yêu, ngay cả cái tình yêu định mệnh đã gây ra sự hủy hoại cho tôi ấy, nay lại trở thành chi tiết quan trọng mang lại lợi thế cho anh. Anh được tôn vinh trong khi tôi bị hạ thấp; hơn thế, chính sự hạ thấp của tôi lại là nguyên nhân cho sự tôn vinh của anh. Từ nay về sau, hãy là hy vọng duy nhất của tôi. Nhiệm vụ của anh là phải biện minh cho tội lỗi của tôi bằng chính hành vi của mình. Ít nhất hãy tha thứ cho nó bằng sự cư xử đức hạnh của anh. Ước gì những đức tính của anh có thể che đậy đi nỗi nhục nhã của tôi, và mong sao vô vàn những đức hạnh của anh sẽ khiến tôi vơi đi cảm giác mất mát về những đức hạnh của chính mình. Vì tôi không còn là bất cứ ai nữa, hãy là toàn bộ sự tồn tại của tôi. Danh dự duy nhất còn lại của tôi chỉ đặt trọn vào anh; và chừng nào anh còn được tôn trọng dù chỉ một chút, tôi sẽ không bao giờ hoàn toàn bị khinh rẻ hay chối bỏ.

Dẫu tôi có lấy làm tiếc vì sức khỏe mình hồi phục quá nhanh, thì những mưu mẹo của tôi cũng chẳng còn giúp ích được gì nữa. Vẻ ngoài của tôi sẽ sớm vạch trần những lời giả dối ấy, và tôi sẽ không còn khả năng lừa dối cha mẹ mình bằng một căn bệnh giả vờ nữa. Vậy nên, hãy nhanh chóng thực hiện những bước chúng ta đã thỏa thuận; trước khi tôi bị buộc phải quay lại với công việc thường nhật trong gia đình. Tôi nhận thấy quá rõ rằng mẹ tôi đang nghi ngờ, và bà luôn để mắt tới chúng ta. Cha tôi, quả thực, dường như chẳng hay biết gì về chuyện này. Lòng kiêu hãnh của ông bấy lâu nay là tấm lá chắn bảo vệ chúng ta. Có lẽ ông nghĩ rằng, một gia sư tầm thường thì không đời nào có thể yêu con gái của ông. Nhưng suy cho cùng, anh hiểu tính khí của ông mà. Nếu anh không ngăn ông lại, ông sẽ ngăn anh; vậy nên đừng vì khao khát được tiếp cận như thường lệ mà tự trục xuất chính mình khỏi khả năng quay trở lại. Hãy nghe lời khuyên của tôi và nói chuyện với mẹ tôi ngay khi còn kịp. Hãy viện cớ bận rộn nhiều việc để không dạy tôi nữa; và hãy để chúng ta từ bỏ sự thỏa mãn của những lần gặp gỡ quá thường xuyên này để đổi lấy việc chắc chắn rằng, ít nhất chúng ta vẫn có thể gặp nhau đôi lúc. Hãy cân nhắc xem, nếu một khi anh bị chặn bên ngoài, thì đó sẽ là mãi mãi; nhưng nếu anh có thể quyết tâm kiềm chế bản thân một thời gian, anh sẽ có thể đến vào bất cứ khi nào anh muốn, và theo thời gian cùng với sự khéo léo, anh có thể lặp lại những chuyến thăm thường xuyên mà không sợ bị nghi ngờ. Tối nay tôi sẽ nói cho anh biết vài kế hoạch khác mà tôi đang ấp ủ để chúng ta có thể gặp nhau thường xuyên hơn, và khi đó anh sẽ bị thuyết phục rằng, cô em họ kiên trì mà chúng ta từng ghét cay ghét đắng, giờ đây sẽ trở nên rất hữu ích cho hai kẻ tình nhân mà lẽ ra, đáng lý ra, cô ấy không bao giờ nên để ở một mình.