Tôi chỉ vừa đọc lại bức thư cuối cùng của em lần thứ hai thì lãnh chúa B—— bước vào. Nhưng vì tôi còn quá nhiều chuyện khác để nói, làm sao tôi có thể bận tâm đến vị lãnh chúa ấy cơ chứ? Khi hai người đã hoàn toàn say đắm và mãn nguyện về nhau, thì còn cần gì đến người thứ ba nữa? Tuy nhiên, vì em có vẻ muốn biết, tôi sẽ kể cho em nghe những gì tôi biết về ông ấy. Sau khi vượt qua đèo Simplon, ông đến Sion để chờ một chiếc xe ngựa từ Genève lên Brigue; và vì sự rảnh rỗi thường khiến người ta tìm kiếm sự giao du, chúng tôi nhanh chóng quen biết nhau, rồi trở nên thân thiết hết mức mà sự kín đáo của một người Anh và bản tính ưa tĩnh lặng của tôi cho phép. Thế nhưng, chúng tôi sớm nhận ra rằng hai bên rất tâm đầu ý hợp; có một sự hòa hợp tâm hồn nào đó rất dễ nhận ra. Chỉ sau tám ngày, chúng tôi đã thân mật chẳng kém gì những khoảng thời gian sau này, và cũng thân thiết như hai người Pháp có thể trở nên chỉ trong chừng ấy giờ đồng hồ. Ông giải trí cho tôi bằng những câu chuyện về các chuyến du lịch của mình; và vì biết ông là người Anh, tôi liền đinh ninh rằng ông sẽ chẳng nói gì ngoài tranh ảnh hay công trình kiến trúc. Nhưng tôi sớm lấy làm thú vị khi nhận ra rằng việc chú tâm đến các bộ môn nghệ thuật thanh nhã đã không khiến ông lơ là việc nghiên cứu con người và phong tục: tuy nhiên, bất cứ điều gì ông nói về những chủ đề tinh tế đó đều rất sáng suốt và có gu thẩm mỹ, nhưng lại mang vẻ khiêm tốn và nhún nhường. Theo những gì tôi có thể nhận thấy, quan điểm của ông dường như được xây dựng dựa trên sự chiêm nghiệm nhiều hơn là tri thức, và ông phán đoán sự việc từ hiệu quả nhiều hơn là từ các quy tắc, điều đó càng củng cố thêm trong tôi suy nghĩ rằng ông có một trí tuệ tuyệt vời. Ông nói với tôi về âm nhạc Ý với sự nhiệt tình chẳng kém gì khi ông nói với em, và quả thực đã cho tôi nghe thử một vài bản nhạc; người hầu của ông chơi vĩ cầm rất giỏi, và bản thân ông cũng chơi cello ở mức khá. Ông chọn ra những khúc nhạc mà ông gọi là rất đỗi xúc động, nhưng chẳng biết có phải vì tôi chưa quen nghe, hay vì âm nhạc vốn xoa dịu nỗi sầu muộn bỗng mất đi mọi vẻ quyến rũ êm đềm khi niềm đau của chúng ta đã quá đỗi cùng cực, mà tôi phải thú nhận rằng mình không lấy làm thích thú cho lắm; giai điệu dẫu êm tai nhưng lại hoang dã và hoàn toàn thiếu vắng biểu cảm.

Lãnh chúa B—— rất tha thiết muốn biết hoàn cảnh của tôi. Do đó, tôi đã kể cho ông nghe những gì cần thiết để ông nắm được. Ông ngỏ ý muốn đưa tôi cùng sang Anh, đồng thời đưa ra một số quyền lợi hấp dẫn, nhưng chúng chẳng thể cám dỗ nổi tôi ở một đất nước không có Eloisa. Trước đó ông từng nói với tôi rằng ông dự định sẽ qua mùa đông ở Genève, mùa hè ở Lausanne và sẽ ghé qua Vevey trước khi trở lại Ý.

Lãnh chúa B—— có tính tình sôi nổi, bốc đồng, nhưng lại là người đức hạnh và kiên định. Ông tự hào mình là một nhà triết học, và luôn tuân theo những nguyên lý mà chúng ta từng bàn thảo nhiều lần. Nhưng thực tâm tôi tin rằng bản tính của ông tự nhiên hướng về những điều mà ông vẫn tưởng là kết quả của phương pháp và sự học hỏi, và lớp vỏ bọc chủ nghĩa khắc kỷ mà ông khoác lên mọi hành động của mình chỉ che đậy những xúc cảm thật sự trong tim ông mà thôi.

Tôi không rõ em đã tìm thấy sự thiếu tinh tế nào trong cung cách của ông; thực ra nó không hẳn là lôi cuốn, nhưng tôi cũng không thể nói là nó có điểm gì gây khó chịu. Dù cách ứng xử của ông không được tự nhiên và cởi mở như tính tình của ông, và ông có vẻ coi thường những phép tắc xã giao vụn vặt, nhưng nhìn chung cách cư xử của ông rất dễ chịu; dù ông không có vẻ lịch thiệp kín đáo và dè dặt vốn chỉ giới hạn trong hình thức bề ngoài thuần túy mà các sĩ quan trẻ của chúng ta hay học ở Pháp, thì ông cũng ít bận tâm đến việc phân biệt đẳng cấp con người và hoàn cảnh tương ứng của họ ngay từ cái nhìn đầu tiên hơn là việc tận tâm dành sự tôn trọng đúng mực cho tất cả mọi người nói chung. Tôi có nên nói cho em biết sự thật phũ phàng không? Sự thiếu nét tao nhã là một khiếm khuyết mà phụ nữ không bao giờ bỏ qua, và tôi e rằng trong trường hợp này, Eloisa cũng đã cư xử đúng là một người phụ nữ mất rồi.

Giờ đây, khi tôi đang theo đuổi lối sống thẳng thắn, xin phép em cho tôi được khẳng định, cô nàng thuyết khách xinh đẹp của tôi ạ, rằng những nỗ lực vô hiệu hóa những yêu sách của tôi chỉ là công cốc mà thôi, và những bài giảng đạo chẳng thể là món ăn bão hòa cho một kẻ si tình đang đói lả. Hãy nghĩ, hãy nghĩ về tất cả những sự bù đắp mà em đã hứa hẹn, và thực chất đó là những gì tôi đáng được hưởng; nhưng dẫu cho mọi điều em nói có vô cùng đúng đắn và chính xác đi chăng nữa, thì chỉ một chuyến ghé thăm ngôi nhà vắt sữa cũng sẽ đáng yêu hơn gấp ngàn lần.