Freiburg im Breisgau, ngày 1 tháng 3 năm 1531
Gửi chàng thanh niên quý tộc Charles Mountjoy, lời chào thân ái:
... Ta đã quyết định đề tặng ngài bộ sách của Livius, bậc thầy của sử học La Mã; một tác phẩm đã được ấn hành nhiều lần, nhưng chưa từng có bản in nào lộng lẫy hoặc chính xác đến thế. Và nếu điều này hãy còn chưa đủ, tác phẩm còn được bổ sung thêm năm cuốn sách mới được phát hiện gần đây. Chúng được một vị thiện thần tìm thấy tại thư viện tu viện ở Lorsch nhờ công của Simon Grynaeus, một con người uyên bác không mảy may kiêu ngạo trong mọi lĩnh vực văn chương, đồng thời sinh ra là để thúc đẩy sự tiến bộ của các môn học nghệ thuật tự do. Tu viện này vốn được xây dựng đối diện với Worms, hay Berbethomagium, bởi Charlemagne từ hơn bảy trăm năm trước, và được trang bị một kho tàng sách vở đồ sộ; bởi đây từng là mối bận tâm đặc biệt của các bậc vương tôn công tử, và sách vở vẫn thường là báu vật quý giá nhất của các tu viện. Bản thảo gốc là một cổ vật vô cùng kỳ diệu, được chép theo lối cổ với các chữ cái viết liền mạch không ngừng nghỉ, khiến việc tách từng từ ra khỏi nhau trở thành một việc vô cùng khó khăn, trừ khi người đọc là một bậc hiểu biết, cẩn trọng và được huấn luyện chuyên sâu cho chính công việc ấy. Điều này đã gây ra không ít phiền toái khi chuẩn bị bản sao để giao cho thợ in sử dụng; dẫu vậy, một sự giám sát cẩn trọng và trung thành đã được duy trì để ngăn chặn bất kỳ sự sai lệch nào so với bản gốc trong quá trình sao chép. Vậy nên, nếu mảnh vỡ bé nhỏ vừa cập bến chúng ta từ Mainz cách đây không lâu đã được giới học giả hân hoan chào đón bằng niềm vui sướng lớn lao, thì tiếng hoan hô nào cho xuể đối với sự bổ sung to lớn này vào Bộ sử của Livius?
Nguyện xin Thượng đế ban cho tác giả này được phục dựng lại một cách toàn vẹn và trọn vẹn. Đang có những lời đồn thổi lan truyền mang lại chút hy vọng về điều đó: người ta khoe khoang về những trước tác chưa từng được ấn hành của Livius hiện đang nằm ở Đan Mạch, lúc ở Ba Lan, khi lại ở Đức. Ít ra thì giờ đây, khi vận may đã ban cho chúng ta những tàn tích này trái với mọi mong đợi của thiên hạ, ta không thấy có lý do gì để tuyệt vọng về khả năng tìm kiếm thêm nữa. Và tại đây, ít nhất là theo quan điểm của ta, các bậc vương hầu sẽ hành động vô cùng xứng đáng nếu họ treo thưởng và thu hút các học giả lùng sọc một báu vật như vậy, hoặc thuyết phục họ công bố chúng — nếu chẳng may có ai đó đang giấu giếm và ém nhẹm đi một thứ có ích cho công ích, gây tổn hại nghiêm trọng đến việc học tập. Bởi vì thật hoàn toàn vô lý khi con người ta có thể đào bới qua tận lòng đất gần như đến tận âm phủ với vô vàn hiểm nguy và chi phí chỉ để tìm kiếm một nhúm vàng hay bạc; thế nhưng lại hoàn toàn phớt lờ những báu vật kiểu này, những thứ có giá trị vượt trội hơn những thứ kia nhiều như linh hồn vượt trội hơn thể xác, và lại không cho rằng chúng đáng để tìm kiếm. Đó là tâm địa của những kẻ như Midas, chứ không phải của các bậc vương hầu; và vì ta biết rằng bản tính của ngài hoàn toàn trái ngược với tâm địa đó, nên ta không nghi ngờ gì rằng ngài sẽ vô cùng hân hoan chào đón món lợi lớn lao này. Giờ đây, chủ yếu có hai yếu tố loại bỏ mọi hoài nghi có thể có về việc năm cuốn sách này thực sự là của Livius: thứ nhất là về văn phong, với mọi đặc điểm đều gợi nhắc đến tác giả của nó; thứ hai là về các bản tóm lược hoặc trích yếu của Florus, hoàn toàn trùng khớp với những cuốn sách này.
Và thế nên, vì biết rằng chẳng có loại sách đọc nào phù hợp với những bậc danh nhân hơn là sách của các sử gia, trong đó Livius hiển nhiên là người đứng đầu (ta đang nói về các sử gia La Mã), đặc biệt là khi chúng ta chẳng còn gì ngoài hai mảnh vỡ của Sallust, đồng thời ghi nhớ rằng thân phụ ngài từ xưa đến nay vẫn luôn là một kẻ ham đọc sử đến mức thèm thuồng khát khao không biết chán (và ta tin chắc ngài cũng giống người ở điểm này): ta nghĩ rằng mình không hề hành động lệch pha khi ấn hành năm cuốn sách này với lời đề tặng đặc biệt dành riêng cho ngài. Dù rằng ở điểm này, ta không muốn ngài giống thân phụ mình cho lắm. Người có thói quen nghiền ngẫm sách vở mỗi ngày từ bữa tối cho đến tận nửa đêm, điều khiến người vợ và những kẻ hầu người hạ phải mệt mỏi và là nguyên nhân dẫn đến biết bao lời cằn nhằn trong đám gia nhân; cho đến nay người vẫn có thể làm thế mà không tổn hại gì đến sức khỏe; dẫu vậy, ta không nghĩ ngợi rằng ngài nên mạo hiểm làm theo, kẻo lại không gặp may mắn như thế. Chắc chắn rằng khi thân phụ ngài còn đang theo học cùng vị vua hiện tại khi còn trẻ tuổi, họ chủ yếu đọc sử gia, dưới sựán chuẩn mực của tiên vương Henry VII, một vị vua có sự phán đoán và óc thông minh đáng nể.
Đi kèm với ấn bản này là bộ Biên niên sử của Henry Glareanus, một con người có học thức tinh tế và đa diện, người có sự lao động bền bỉ không mệt mỏi đang trau chuốt, tô điểm và làm phong phú thêm cho các bộ môn nghệ thuật tự do, không chỉ tại trường Gymnasium lừng danh ở Freiburg mà cho cả toàn bộ vùng đất này. Bộ Biên niên sử chỉ rõ trình tự các sự kiện, chi tiết về các cuộc chiến tranh, và tên tuổi của các nhân vật, những thứ cho đến nay vẫn ngự trị trong một sự hỗn loạn kinh ngạc do lỗi của những kẻ chép sách và những kẻ tọc mạch học đòi chữ nghĩa. Thế nhưng đây lại chính là ngọn hải đăng duy nhất dẫn đường cho lịch sử! Không có ngôi sao Bắc Đẩu này, cuộc hải hành của chúng ta trên đại dương lịch sử sẽ hoàn toàn mù mịt; và không có sợi chỉ này để giúp sức, người đọc dẫu có uyên bác đến đâu cũng sẽ bị cuốn vào một mê cung không có lối thoát, lạc lõng giữa những thứ mê cung của sự kiện. Nếu ngài thấy lá thư của mình đã được đền đáp xứng đáng bởi món quà này, thì giờ đây sẽ đến lượt ngài viết thư cho ta. Chúc ngài mạnh khỏe.