Louvain, ngày 30 tháng 5 năm 1519
Lời chào nồng nhiệt nhất, người anh em vô cùng kính yêu trong Chúa Christ. Thư của anh thực sự đã mang lại cho tôi niềm vui lớn, cho thấy một trí tuệ sắc sảo và đượm nhuần tinh thần Cơ Đốc.
Tôi chẳng bao giờ tìm được đủ ngôn từ để diễn tả những náo động mà các trước tác của anh đã gây ra tại nơi này. Cho đến tận bây giờ, họ vẫn không sao gột bỏ được khỏi tâm trí nỗi nghi ngờ hết sức sai lệch rằng các tác phẩm của anh được soạn ra với sự giúp đỡ của tôi, và rằng tôi chính là kẻ giương cao ngọn cờ của phe này, theo cách họ gọi. Họ ngỡ rằng mình đã nắm được một cái cớ để bóp chết nền học thuật chân chính — thứ mà họ căm ghét cay đắng vì cho rằng nó đe dọa làm lu mờ sự uy nghiêm của thần học, một điều họ coi trọng hơn cả Chúa Christ — đồng thời cũng để tiêu diệt luôn cả tôi, kẻ mà họ cho là có ít nhiều ảnh hưởng đến sự phục hưng của việc học. Toàn bộ vụ việc diễn ra với biết bao tiếng la hét, lời lẽ điên rồ, thủ đoạn, sự gièm pha và xảo trá đến mức nếu không tận mắt chứng kiến, nay, chính mình phải nếm trải tất cả những điều ấy, tôi sẽ chẳng bao giờ tin lời bất kỳ ai rằng các nhà thần học có thể hành xử một cách điên cuồng đến thế. Anh hẳn sẽ tưởng đó là một cơn dịch bệnh chết người. Thế mà chất độc của mối họa khởi đầu từ một nhúm người ấy nay đã lan rộng đến mức một phần lớn của trường Đại học này đang phát cuồng vì lây nhiễm căn bệnh không lấy gì làm lạ này.
Tôi đã tuyên bố rằng tôi hoàn toàn không quen biết anh, rằng tôi vẫn chưa đọc sách của anh, và do đó không hề chuẩn y cũng không lên án bất cứ điều gì trong đó. Tôi chỉ cảnh cáo họ đừng nên lớn tiếng kích động trước công chúng một cách đáng ghét như vậy khi còn chưa hề đọc sách của anh: vấn đề này thuộc về trách nhiệm của họ, những người mà phán quyết đáng lẽ phải mang trọng lượng lớn nhất. Hơn nữa, tôi nài xin họ hãy suy xem có khôn ngoan chăng khi đem ra bêu rếu trước một đám đông hỗn tạp những quan điểm vốn đáng được phản bác thỏa đáng hơn trong sách vở hoặc qua bàn bạc giữa những người có học thức, nhất là khi lối sống của tác giả lại được hết thảy mọi người ca ngợi. Tôi đã thất bại thảm hại; cho đến tận ngày nay họ vẫn tiếp tục cuồng nộ trong những cuộc tranh biện đầy ám chỉ, nay, đầy phỉ báng của mình. Biết bao lần chúng tôi đã đồng thuận giảng hòa! Biết bao lần họ lại khơi mào những náo động mới chỉ từ một nhúm nghi ngờ được nung nấu một cách liều lĩnh! Và những kẻ này lại tự cho mình là nhà thần học! Các nhà thần học chẳng được lòng giới thượng lưu tại triều đình ở đây chút nào; điều này họ cũng trút cả lên đầu tôi. Các giám mục đều dành cho tôi thiện cảm lớn. Những kẻ này chẳng đặt niềm tin vào sách vở, hy vọng chiến thắng của chúng chỉ dựa vào sự xảo quyệt. Tôi khinh bỉ chúng, nương vào sự thấu hiểu của bản thân rằng mình đang đứng về phía lẽ phải. Chúng đang trở nên dịu giọng hơn đôi chút đối với chính anh. Chúng sợ ngòi bút của tôi vì lương tâm cắn rứt; và quả thật tôi đã vạch trần chân dung thật của chúng đúng như những gì chúng đáng phải nhận, nếu như giáo lý và tấm gương của Chúa Christ không kêu gọi tôi hướng về nơi khác. Thú dữ còn có thể được thuần hóa bằng sự tử tế, thứ khiến những con người này càng thêm hung dữ.
Ở Anh có những nhân vật đang giữ các trọng trách cao nhất, những người đánh giá rất cao trước tác của anh. Tại đây cũng có những người, trong đó có Giám mục xứ Liége, tỏ lòng ưu ái với những người ủng hộ anh. Về phần mình, tôi giữ mình ở thế trung lập nhất có thể để có thể phục vụ tốt hơn cho sự nở rộ mới của nền học thuật chân chính; và đối với tôi, làm được nhiều điều bằng sự nhã nhặn khiêm nhường thì hơn là dùng bạo lực. Chính bằng cách ấy mà Chúa Christ đã thu phục thế gian dưới quyền Ngài, và cũng bằng cách ấy mà Phaolô đã dẹp bỏ Luật pháp của người Do Thái, khi giải thích mọi sự theo nghĩa bóng. Thôn tính những kẻ lạm dụng quyền lực của các Giáo hoàng thì khôn ngoan hơn là chống lại chính các Giáo hoàng: và tôi nghĩ chúng ta cũng nên hành xử như vậy đối với các vị Vua. Còn về các trường phái, chúng ta không nên chối bỏ họ cho bằng kéo họ về với những nghiên cứu hợp lý hơn. Nơi nào mà mọi sự đã quá được mặc nhiên công nhận đến mức không thể đột ngột xóa bỏ khỏi tâm trí con người, chúng ta phải tranh biện bằng những minh chứng lặp đi lặp lại và có hiệu lực chứ không đưa ra những khẳng định quả quyết. Những tranh cãi độc địa của một số kẻ thà phớt lờ còn hơn là phản bác. Ở bất cứ đâu chúng ta cũng phải cẩn trọng để không bao giờ nói năng hay hành động một cách kiêu ngạo hoặc mang tinh thần phe nhóm: tôi tin điều này làm đẹp lòng thánh ý Chúa Christ. Trong khi đó, chúng ta phải gìn giữ tâm trí mình khỏi bị cuốn đi bởi cơn giận, lòng thù hận hay sự tham vọng; những cảm xúc ấy rất hay rình rập chúng ta giữa lúc chúng ta đang nỗ lực vươn tới sự tin kính.
Tôi không khuyên anh phải làm thế này, mà chỉ mong anh tiếp tục làm những gì anh đang làm. Tôi đã xem qua các Chú giải về Sách Thánh vịnh của anh; tôi vô cùng thích thú và hy vọng chúng sẽ mang lại nhiều điều tốt đẹp. Tại Antwerp, chúng ta có vị Viện phụ của Đan viện, một con người Cơ Đốc không tì vết, người vô cùng quý mến anh, tự nhận là học trò cũ của anh. Ông gần như là người duy nhất trong số tất cả bọn họ rao giảng về Chúa Christ; những kẻ khác chỉ rao giảng những chuyện vặt vãnh loài người hoặc vì tư lợi của chính chúng.
Tôi đã viết thư cho Melanchthon. Nguyện Chúa Giêsu ban cho anh Thánh Linh của Ngài ngày một dồi dào hơn, vì vinh quang của chính Ngài và vì lợi ích của muôn người. Khi viết thư này, tôi không để sẵn lá thư của anh ở bên cạnh.