Mẹ Brinker tốt bụng! Ngay sau khi dọn dẹp bữa trưa đạm bạc hôm ấy, bà đã khoác lên mình bộ cánh ngày lễ để chào mừng ngày Thánh Nicholas. Bà thầm nghĩ, làm vậy chắc hẳn sẽ khiến lũ trẻ vui vẻ hơn, và bà đã không lầm. Đã mười năm nay, chiếc váy lễ hội này hiếm khi được bà chưng diện; trước đó, nó từng đồng hành cùng bà trong biết bao vũ hội và lễ hội kermis, khi bà vẫn còn được khắp nơi biết đến với cái tên cô nàng Meitje Klenck xinh đẹp. Lũ trẻ thỉnh thoảng chỉ được liếc nhìn bộ váy đầy ngưỡng mộ khi nó nằm trang trọng trong chiếc rương gỗ sồi cũ kỹ. Dẫu đã phai màu và sờn rách, nhưng trong mắt chúng, bộ váy vẫn lộng lẫy vô ngần với phần cổ áo bằng vải lanh trắng, giờ đây được túm gọn quanh chiếc cổ đầy đặn của mẹ rồi khuất dần dưới vạt áo yếm xanh tự dệt, và chiếc váy màu nâu đỏ viền đen. Đôi găng tay len đan cùng chiếc mũ xinh xắn để lộ mái tóc vốn thường ngày bị che khuất, khiến Gretel cảm thấy mẹ mình trông chẳng khác nào một nàng công chúa, còn Hans, cậu chủ nhỏ, thì nhìn mẹ với vẻ điềm tĩnh và ngoan ngoãn lạ thường.
Chẳng bao lâu, cô bé, trong khi đang tết những lọn tóc vàng óng của mình, đã xoay vòng quanh mẹ trong niềm phấn khích đầy ngưỡng mộ.
“Ôi, mẹ, mẹ, mẹ ơi, mẹ đẹp quá! Nhìn này, Hans! Trông mẹ chẳng khác nào một bức tranh ấy nhỉ?”
“Đúng y như một bức tranh,” Hans vui vẻ tán đồng. “ĐÚNG là một bức tranh—chỉ là em không thích mấy cái thứ tất bao tay kia lắm.”
“Sao anh lại không thích găng tay, anh Hans? Chúng quan trọng lắm đấy. Anh xem này, chúng che hết phần da đỏ rồi. Ồ, mẹ ơi, tay mẹ ở đoạn hở ra mới trắng làm sao, còn trắng hơn cả tay con nữa, ôi, trắng hơn nhiều lắm. Con thề là cái áo yếm này chật với mẹ rồi. Mẹ đang lớn đấy! Chắc chắn là mẹ đang lớn lên!”
Mẹ Brinker bật cười.
“Chiếc áo này được may từ lâu lắm rồi con yêu ạ, khi mà vòng eo của mẹ chẳng đầy đặn hơn cái cán bơ là bao. Còn con thấy chiếc mũ này thế nào?” bà hỏi, rồi nghiêng đầu sang hai bên.
“Ôi, TUYỆT lắm ạ, mẹ ơi. Đ-ẹ-p quá chừng! Mẹ nhìn kìa, cha đang nhìn đấy!”
Có phải cha đang nhìn không? Than ôi! Ông chỉ nhìn với đôi mắt vô hồn. Người vợ quay sang nhìn ông, một thoáng đỏ mặt ửng lên trên đôi má, ánh mắt bà lóe lên vẻ mong chờ. Nhưng vẻ tươi sáng đó vụt tắt ngay lập tức.
“Không, không.” Bà thở dài. “Ông ấy chẳng thấy gì cả. Thôi nào, Hans,” và nụ cười lại le lói trở lại trên môi bà, “đừng đứng ngẩn ngơ nhìn mẹ cả ngày như thế, trong khi những đôi giày trượt mới đang chờ con ở Amsterdam kìa.”
“À, mẹ,” cậu đáp, “nhà mình cần bao nhiêu là thứ. Tại sao con phải mua giày trượt chứ?”
“Đừng ngốc thế, con. Số tiền đó được cho con là có mục đích, hoặc là tiền đó do chính con làm ra—cũng thế cả thôi. Hãy đi ngay khi trời còn sáng.”
“Vâng, và anh Hans phải nhanh về nhé!” Gretel cười khúc khích. “Tối nay chúng ta sẽ đua trên kênh, nếu mẹ cho phép.”
Ngay tại ngưỡng cửa, cậu quay lại nói: “Cái guồng quay sợi của mẹ cần một bàn đạp mới đấy ạ.”
“Con có thể tự làm được mà, Hans.”
“Con làm được ạ. Việc đó thì không tốn tiền. Nhưng mẹ lại cần lông cừu, len và bột, và—”
“Thôi, thôi! Thế là đủ rồi. Số bạc của con không mua được tất cả đâu. À! Hans, nếu số tiền bị mất của chúng ta có thể quay lại vào đêm Thánh Nicholas tươi sáng này, thì chúng ta sẽ hạnh phúc biết bao! Chỉ mới tối qua thôi mẹ đã cầu nguyện với vị thánh nhân từ—”
“Mẹ!” Hans kinh ngạc ngắt lời.
“Sao không được, Hans? Thật xấu hổ khi con lại trách mẹ về chuyện đó! Mẹ cũng là một người theo đạo Tin Lành chân chính như bất kỳ quý cô nào bước vào nhà thờ, nhưng cầu khẩn Thánh Nicholas tốt bụng đâu phải là sai trái. Hứ! Thật nực cười nếu người ta không được làm thế mà lũ trẻ cứ đùng đùng nổi giận—mà ông lại còn là vị thánh của bọn trẻ nữa chứ. Hứ! Có khi con ngựa con lại vững vàng hơn cả con ngựa mẹ không chừng?”
Hans hiểu mẹ mình quá rõ nên không dám nói một lời phản bác khi giọng bà trở nên gay gắt và sắc sảo như lúc này (giọng bà thường sắc sảo và nhanh nhảu mỗi khi nhắc đến số tiền đã mất), vì vậy cậu nhẹ nhàng hỏi: “Vậy mẹ đã cầu xin điều gì ở Thánh Nicholas tốt bụng ạ, mẹ?”
“À, thì là không bao giờ cho bọn trộm cắp chợp mắt được một giây cho đến khi chúng mang tiền trả lại, tất nhiên là nếu ông có quyền năng làm việc đó, hoặc nếu không thì hãy làm cho trí óc chúng ta sáng suốt hơn để tự tìm thấy nó. Kể từ ngày người cha tội nghiệp của con bị thương, mẹ chưa hề thấy lại số tiền đó—như con biết rõ mà, Hans.”
“Con biết điều đó, mẹ ạ,” cậu buồn bã đáp, “dù mẹ đã gần như dỡ tung cả ngôi nhà để tìm kiếm.”
“Phải, nhưng vô ích cả thôi,” người mẹ rên rỉ. “‘KẺ GIẤU mới là NGƯỜI TÌM giỏi nhất.’”
Hans giật mình. “Mẹ có nghĩ là cha có thể biết chút gì không?”
“Phải, quả thật là vậy,” mẹ Brinker gật đầu. “Mẹ cũng nghĩ thế, nhưng đó chẳng phải là dấu hiệu gì. Mẹ chẳng bao giờ giữ cùng một suy nghĩ về vấn đề này quá hai ngày. Biết đâu cha đã dùng nó để trả cho chiếc đồng hồ bạc lớn mà chúng ta đã gìn giữ từ ngày đó. Nhưng không—mẹ sẽ không bao giờ tin điều đó.”
“Chiếc đồng hồ đó không đáng giá một phần tư số tiền đó đâu, mẹ.”
“Không, thật sự là không, và cha con là một người khôn ngoan cho đến tận giây phút cuối cùng. Ông ấy quá điềm đạm và tiết kiệm, không bao giờ làm những chuyện ngớ ngẩn.”
“Con tự hỏi chiếc đồng hồ đó từ đâu mà có,” Hans lẩm bẩm, như thể nói với chính mình.
Mẹ Brinker lắc đầu và buồn bã nhìn về phía người chồng đang ngồi nhìn chằm chằm xuống sàn nhà một cách vô hồn. Gretel đứng gần ông, tay vẫn đan len.
“Điều đó thì chúng ta sẽ không bao giờ biết được, Hans ạ. Mẹ đã đưa nó cho cha con xem nhiều lần rồi, nhưng ông ấy còn chẳng nhận ra nó là cái gì nữa là. Đêm khủng khiếp đó, khi ông ấy về nhà ăn tối, ông đã đưa chiếc đồng hồ cho mẹ và bảo mẹ hãy giữ gìn cẩn thận cho đến khi ông ấy hỏi lại. Ngay khi ông ấy định nói thêm điều gì, Broom Klatterboost đã hớt hải chạy vào báo tin đê đang gặp nguy hiểm. Ôi! Nước lũ vào tuần lễ Pinxter đó thật kinh khủng! Chồng mẹ, chao ôi, vội vã vơ lấy dụng cụ rồi chạy ra ngoài. Đó là lần cuối cùng mẹ thấy ông ấy trong trạng thái tỉnh táo. Ông ấy được đưa về vào lúc nửa đêm, gần như đã chết, đầu óc bầm dập và đầy vết cắt. Cơn sốt rồi cũng qua, nhưng sự đờ đẫn thì không—CÁI ĐÓ ngày càng tệ hơn. Chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết được đâu.”
Hans đã nghe chuyện này từ trước. Không chỉ một lần cậu thấy mẹ mình, trong những giờ phút túng quẫn, lấy chiếc đồng hồ ra từ nơi cất giấu, nửa muốn bán nó đi, nhưng bà luôn chiến thắng được sự cám dỗ đó.
“Không, Hans,” bà thường nói, “chúng ta phải đến bước đường cùng mới làm thế, chứ không thể phản bội lại người cha được!”
Một ký ức về cảnh tượng đó thoáng qua tâm trí cậu con trai lúc này, vì sau khi thở dài một tiếng nặng nề và búng một mẩu sáp về phía Gretel bên kia bàn, cậu nói: “Vâng, mẹ, mẹ đã rất dũng cảm khi giữ nó—nhiều người có lẽ đã đem bán lấy vàng từ lâu rồi.”
“Và thật xấu hổ cho họ!” bà mẹ phẫn nộ thốt lên. “Mẹ sẽ không làm thế. Hơn nữa, bọn quý tộc lại quá khắt khe với người nghèo như chúng ta, nếu chúng thấy thứ đó trong tay ta, ngay cả khi chúng ta có nói hết sự thật, chúng cũng có thể nghi ngờ cha con đã…”
Hans đỏ mặt giận dữ.
“Họ sẽ không DÁM nói điều đó đâu, mẹ! Nếu họ dám, con sẽ…”
Cậu nắm chặt tay lại và dường như thấy rằng phần còn lại của câu nói quá khủng khiếp để có thể thốt ra trước mặt bà.
Mẹ Brinker mỉm cười đầy tự hào qua làn nước mắt vì lời cắt ngang này.
“À, Hans, con quả là một chàng trai dũng cảm, chân chính. Chúng ta sẽ không bao giờ rời xa chiếc đồng hồ đó. Trong giờ phút lâm chung, cha con có thể tỉnh lại và hỏi về nó.”
“Có thể TỈNH LẠI, mẹ!” Hans lặp lại. “Tỉnh lại—và nhận ra chúng con sao?”
“Phải, con yêu,” mẹ cậu gần như thì thầm, “chuyện như vậy đã từng xảy ra rồi.”
Đến lúc này, Hans gần như đã quên mất chuyến đi dự định đến Amsterdam. Mẹ cậu hiếm khi nói chuyện với cậu một cách gần gũi như vậy. Giờ đây, cậu cảm thấy mình không chỉ là con trai, mà còn là bạn, là người cố vấn của bà:
“Mẹ nói đúng ạ. Chúng ta không bao giờ được từ bỏ chiếc đồng hồ đó. Vì cha, chúng ta sẽ luôn bảo vệ nó. Còn số tiền, biết đâu nó sẽ lộ diện khi chúng ta ít ngờ tới nhất.”
“Không bao giờ!” mẹ Brinker kêu lên, rút mũi đan cuối cùng ra khỏi kim một cách mạnh bạo và đặt đống len đang đan dở xuống lòng nặng nề. “Chẳng còn cơ hội nào nữa! Một ngàn guilder—và tất cả đã mất chỉ trong một ngày! Một ngàn guilder. Ôi, rốt cuộc chúng ĐÃ đi đâu mất chứ? Nếu chúng bị lấy theo con đường tội lỗi, thì kẻ trộm chắc hẳn đã thú tội trên giường bệnh rồi. Hắn không dám chết với tội lỗi như thế trong linh hồn đâu!”
“Có lẽ hắn chưa chết đâu,” Hans nhẹ nhàng an ủi. “Bất cứ ngày nào chúng ta cũng có thể nghe tin về hắn.”
“À, con yêu,” bà nói với giọng thay đổi, “tên trộm nào lại lẻn vào ĐÂY cơ chứ? Nhà chúng ta luôn gọn gàng sạch sẽ, tạ ơn Chúa, nhưng không giàu có, vì cha và mẹ đã chắt chiu dành dụm để có chút vốn liếng. ‘Tích tiểu thành đại.’ Chúng ta đã thấy điều đó là đúng. Hơn nữa, cha con lúc đó đã có một số tiền kha khá từ việc phục vụ trên các vùng đất Heernocht vào thời điểm xảy ra trận lụt lớn. Mỗi tuần chúng ta đều dư ra được một guilder, đôi khi nhiều hơn; vì cha con làm thêm giờ và nhận được thù lao hậu hĩnh. Mỗi tối thứ Bảy, chúng ta lại cất đi một ít, ngoại trừ lúc con bị sốt, Hans ạ, và lúc Gretel chào đời. Cuối cùng, chiếc túi đầy đến mức mẹ phải vá một chiếc tất cũ và bắt đầu gom lại từ đầu. Giờ nhìn lại, mẹ thấy dường như số tiền đã đầy đến gót tất chỉ trong vài tuần nắng ấm. Thời đó, nếu ai nhanh tay với công việc kỹ thuật thì thù lao rất cao. Chiếc tất cứ tiếp tục đầy lên với đồng xu đồng, bạc—phải, và cả vàng nữa. Con có quyền mở to mắt ra mà xem, Gretel ạ. Mẹ thường cười và bảo với cha rằng không phải vì nghèo mà mẹ mặc chiếc váy cũ. Chiếc tất cứ đầy dần, đầy đến mức đôi khi thức dậy giữa đêm, mẹ lại nhẹ nhàng, êm ái dậy, lần mò chạm vào nó dưới ánh trăng. Rồi, mẹ quỳ xuống, tạ ơn Chúa rằng các con nhỏ của mẹ rồi sẽ được học hành tử tế, và cha con có thể nghỉ ngơi sau bao năm lao động khi về già. Đôi khi, trong bữa tối, cha con và mẹ thường nói về việc xây một cái ống khói mới và một căn phòng mùa đông ấm áp cho con bò, nhưng chồng mẹ thậm chí còn có những dự định cao xa hơn thế nữa. ‘Cánh buồm lớn,’ ông nói, ‘sẽ đón được gió—chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ làm được mọi điều ta muốn,’ và rồi chúng ta cùng hát với nhau khi mẹ rửa bát. À, ‘gió thuận thì bánh lái cũng dễ chèo.’ Chẳng có điều gì làm mẹ phiền lòng từ sáng đến tối. Mỗi tuần, cha lại lấy chiếc tất ra, thả thêm tiền vào, cười và hôn mẹ khi chúng ta cùng cột nó lại. Đứng lên đi, Hans! Con ngồi đó ngẩn ngơ, làm lãng phí cả ngày trời!” mẹ Brinker gắt gỏng, đỏ mặt vì nhận ra mình đã nói quá nhiều với con trai. “Đã đến lúc con phải lên đường rồi.”
Hans đã ngồi xuống và nhìn chằm chằm vào khuôn mặt mẹ. Cậu đứng dậy, và gần như thì thầm, hỏi: “Mẹ đã bao giờ thử hỏi cha chưa?”
Bà hiểu ý cậu.
“Có chứ, con yêu, nhiều lần rồi. Nhưng cha con chỉ cười, hoặc ông nhìn mẹ lạ lùng đến mức mẹ chẳng dám hỏi thêm nữa. Khi con và Gretel bị sốt mùa đông năm ngoái, bánh mì gần như cạn sạch, và mẹ không thể kiếm được gì vì sợ các con sẽ chết nếu mẹ rời mắt đi, ôi! Lúc đó mẹ đã thử! Mẹ vuốt tóc ông và thì thầm êm ái như một chú mèo con về số tiền đó—nó ở đâu, ai lấy? Chao ôi! Ông chỉ cấu vào tay áo mẹ và nói những lời vô nghĩa khiến máu trong người mẹ đông cứng lại. Cuối cùng, trong khi Gretel nằm đó, trắng bệch như tuyết, còn con thì mê sảng trên giường, mẹ đã gào lên với ông—dường như ông PHẢI nghe thấy mẹ—‘Raff, tiền của chúng ta đâu? Ông có biết chút gì về số tiền đó không, Raff? Số tiền trong túi và trong chiếc tất, trong cái rương lớn ấy?’ Nhưng mẹ thà nói với một hòn đá còn hơn. Mẹ thà—”
Giọng người mẹ nghe thật lạ lùng, và ánh mắt bà sáng quắc, khiến Hans, với nỗi lo âu mới, đặt tay lên vai bà.
“Thôi, mẹ ạ,” cậu nói, “hãy cố quên số tiền đó đi. Con đã lớn và khỏe mạnh. Gretel cũng rất nhanh nhẹn và chăm chỉ. Chẳng bao lâu nữa mọi thứ sẽ thịnh vượng trở lại với chúng ta thôi. Mẹ xem này, Gretel và con thà thấy mẹ tươi vui, hạnh phúc còn hơn là có tất cả số bạc trên đời này, phải không Gretel?”
“Mẹ biết mà,” Gretel nức nở nói.