Gần đó là Broek, nơi có những con phố tĩnh mịch, sạch bóng không một hạt bụi, những dòng suối nhỏ đông cứng, những vỉa hè lát gạch vàng cùng những ngôi nhà gỗ màu sắc tươi sáng. Đây là ngôi làng mà vẻ gọn gàng, chỉn chu được phô bày triệt để, nhưng cư dân thì dường như đều đang ngủ vùi hoặc đã chẳng còn hơi thở.
Chẳng một dấu chân nào vấy bẩn lên những lối đi rải cát, nơi những viên sỏi và vỏ sò được sắp xếp thành những hình thù kiểu cách. Mọi cánh cửa chớp đều đóng chặt như thể không khí và ánh nắng mặt trời là thuốc độc, còn những cánh cửa chính to lớn không bao giờ mở ra trừ dịp cưới hỏi, làm lễ rửa tội, hay tang ma.
Những làn khói thuốc êm đềm lững lờ trôi qua những góc khuất, còn lũ trẻ, vốn dĩ có thể khuấy động cả ngôi làng, thì đang mải miết học bài trong những góc khuất nẻo hoặc trượt băng trên con kênh gần đó. Vài con công và chó sói đứng trong các khu vườn, nhưng chúng chưa bao giờ được hưởng cái thú của da thịt và máu huyết. Chúng vốn là những bụi cây hoàng dương được xén tỉa, dường như đang canh giữ khuôn viên với vẻ hung dữ xanh rì. Những món đồ chơi máy móc sinh động—nào là vịt, phụ nữ, các vận động viên—đều được cất kỹ trong những căn nhà mùa hè, chờ đến mùa xuân để được lên dây cót và đua cùng chủ nhân về sự náo nhiệt; còn những mái ngói sáng bóng, những sân gạch khảm và các chi tiết trang trí nhà cửa được đánh bóng đều lấp lánh như đang lặng lẽ tỏ lòng kính cẩn với bầu trời, nơi chẳng một hạt bụi nào có thể trú ngụ.
Hans liếc nhìn về phía ngôi làng, tay lắc những đồng bạc kwartjes, tự hỏi liệu lời đồn mà cậu vẫn thường nghe có phải sự thật không: rằng vài người dân ở Broek giàu có đến mức họ dùng cả đồ dùng nhà bếp bằng vàng ròng.
Cậu từng thấy những miếng phô mai ngọt của bà Mevrouw van Stoop ngoài chợ, và biết rằng người đàn bà quyền quý ấy kiếm được biết bao đồng guilder bạc sáng loáng từ việc bán chúng. Nhưng liệu bà ta có dùng những chiếc chảo vàng để vớt kem không? Bà có dùng chiếc muỗng hớt váng bằng vàng không? Và khi lũ bò của bà ở trong chuồng vào mùa đông, đuôi chúng có thực sự được buộc bằng những dải ruy băng không?
Những ý nghĩ đó chạy qua tâm trí cậu khi cậu quay mặt về phía Amsterdam, chỉ cách đó chưa đầy năm dặm, ở phía bên kia con kênh Y đã đóng băng. (Phát âm là "eye", một nhánh của biển Zuider Zee). Băng trên kênh hoàn hảo, nhưng đôi giày trượt bằng gỗ của cậu, vốn sắp sửa bị vứt bỏ, lại kêu lên tiếng rên rỉ tiễn biệt khi cậu lướt đi trên mặt băng.
Khi đang băng qua kênh Y, cậu chợt trông thấy ai đang trượt về phía mình nếu không phải là vị bác sĩ vĩ đại Boekman, vị bác sĩ kiêm phẫu thuật gia nổi tiếng nhất xứ Hà Lan. Hans chưa từng gặp ông trước đây, nhưng đã thấy chân dung khắc họa của ông ở nhiều cửa tiệm tại Amsterdam. Đó là một khuôn mặt không thể nào quên. Gầy gò, mảnh khảnh, dù là người Hà Lan chính gốc, với đôi mắt xanh nghiêm nghị và đôi môi mím lại kỳ lạ dường như đang nói "Cấm cười", ông chắc chắn không phải là một nhân vật trông vui vẻ hay dễ gần, cũng chẳng phải người mà một cậu bé được giáo dục tử tế muốn bắt chuyện nếu không có lý do.
Nhưng Hans BẮT BUỘC phải bắt chuyện, và đó là vì một tiếng gọi mà cậu hiếm khi phớt lờ — chính là tiếng lương tâm của bản thân.
"Vị bác sĩ vĩ đại nhất thế giới đang tới kìa," tiếng nói thầm thì. "Chúa đã gửi ông ấy đến. Con không có quyền mua giày trượt trong khi có thể dùng số tiền đó để mua sự giúp đỡ cho cha mình!"
Đôi giày gỗ kêu lên tiếng rít đầy phấn khích. Hàng trăm đôi giày trượt tuyệt đẹp hiện lên rồi tan biến trong không trung phía trên đầu cậu. Cậu cảm thấy những đồng tiền trong túi như đang run lên trong tay mình. Vị bác sĩ già trông thật đáng sợ và nghiêm khắc. Hans nghẹn đắng nơi cổ họng, nhưng cậu vẫn cố lấy hết can đảm để gọi to ngay khi ông lướt qua: "Mynheer Boekman!"
Vị danh y dừng lại, bĩu đôi môi dưới mỏng dính, cau có nhìn quanh.
Hans biết mình phen này tiêu rồi.
"Thưa ngài," cậu hổn hển nói, tiến lại gần vị bác sĩ trông đầy sát khí, "Cháu biết ngài không thể là ai khác ngoài bác sĩ Boekman nổi tiếng. Cháu có một ân huệ lớn muốn cầu xin—"
"Hừ!" vị bác sĩ lầm bầm, chuẩn bị trượt qua kẻ quấy rầy. "Tránh đường đi. Ta không có tiền—ta không bao giờ bố thí cho ăn mày."
"Cháu không phải là ăn mày, thưa ngài," Hans tự hào đáp lại, đồng thời chìa số tiền bạc ít ỏi ra với vẻ đường hoàng. "Cháu muốn hỏi ý kiến ngài về cha cháu. Ông ấy vẫn còn sống nhưng lại ngồi đó như một người đã chết. Ông ấy không thể suy nghĩ. Những lời ông nói chẳng có nghĩa lý gì, nhưng ông ấy không hề ốm đau. Ông ấy bị ngã trên đê."
"Hả? Cái gì?" vị bác sĩ kêu lên, bắt đầu lắng nghe.
Hans kể lại toàn bộ câu chuyện một cách rối bời, gạt nước mắt một hai lần khi đang nói, và cuối cùng kết lại bằng một lời khẩn cầu tha thiết: "Ôi, xin ngài hãy khám cho ông ấy, thưa ngài. Thân thể ông ấy vẫn khỏe mạnh—chỉ là tâm trí ông ấy thôi. Cháu biết số tiền này không đủ, nhưng xin ngài hãy nhận lấy. Cháu sẽ kiếm thêm, cháu chắc chắn sẽ làm được. Ôi! Cháu sẽ làm việc cho ngài cả đời, nếu ngài chỉ cần chữa khỏi cho cha cháu!"
Có chuyện gì với vị bác sĩ già vậy? Một vẻ rạng rỡ tựa ánh mặt trời bừng sáng trên khuôn mặt ông. Đôi mắt ông trở nên hiền từ và đẫm lệ; bàn tay nãy giờ vẫn nắm chặt cây gậy, như thể chuẩn bị vung lên đánh, giờ nhẹ nhàng đặt lên vai Hans.
"Cất tiền đi, cậu bé, ta không cần nó đâu. Chúng ta sẽ đến thăm cha cháu. Ta e là vô phương cứu chữa. Cháu nói đã bao lâu rồi nhỉ?"
"Mười năm rồi, thưa ngài," Hans nức nở, rạng rỡ niềm hy vọng bất ngờ.
"À! một ca khó, nhưng ta sẽ khám cho ông ấy. Để ta suy nghĩ. Hôm nay ta bắt đầu đi Leyden, một tuần nữa mới về, lúc đó cháu hãy chờ ta. Nhà cháu ở đâu?"
"Cách Broek một dặm về phía nam, thưa ngài, gần con kênh. Đó chỉ là một túp lều nghèo nàn, đổ nát. Bất kỳ đứa trẻ nào ở quanh đó cũng có thể chỉ đường cho ngài ạ," Hans nói thêm với một tiếng thở dài não nề. "Chúng đều sợ nơi đó; chúng gọi đó là túp lều của gã khờ."
"Được rồi," vị bác sĩ nói, vội vã tiếp tục đi và gật đầu tươi tắn lại phía sau với Hans. "Ta sẽ đến đó. Một ca vô phương cứu chữa," ông lầm bầm với chính mình, "nhưng cậu bé này khiến ta mến. Ánh mắt nó giống hệt thằng Laurens tội nghiệp của ta. Chết tiệt thật, chẳng lẽ ta không bao giờ quên được thằng nhóc vô lại đó sao!" Và, với vẻ cau có còn hơn cả trước đó, vị bác sĩ lặng lẽ tiếp tục hành trình.
Hans lại trượt băng về phía Amsterdam trên đôi giày gỗ kêu cọt kẹt; những ngón tay cậu lại tê rần khi chạm vào số tiền trong túi; và một tiếng huýt sáo trẻ thơ lại vô thức ngân lên trên môi cậu.
Liệu mình có nên vội vã về nhà, cậu tự nghĩ, để báo tin vui, hay mình nên mua bánh quế và đôi giày trượt mới trước nhỉ? Chà! Chắc mình sẽ đi tiếp thôi!
Và thế là Hans đã mua đôi giày trượt.