Trong lúc ấy, những cậu bé khác đang lắng nghe Peter kể lại một sự việc xảy ra từ thủa xa xưa *{Chuyến du hành của Ngài Thomas Carr qua xứ Holland.} ở một góc thành phố nọ, nơi có một lâu đài cổ mà vị chúa tể từng áp bức thần dân tột độ đến mức họ phải kéo đến vây hãm công thành. Đến bước đường cùng, khi vị lãnh chúa kiêu ngạo cảm thấy không thể chống đỡ thêm được nữa và chuẩn bị bán rẻ sinh mạng với giá đắt nhất có thể, phu nhân của ông xuất hiện trên thành lũy và đề nghị đầu hàng mọi thứ, miễn là bà được phép mang ra và giữ lại những vật dụng gia đình quý giá nhất mà bà có thể cõng trên lưng. Lời hứa được chuẩn thuận, và vị phu nhân bước qua cổng thành, mang theo người chồng trên đôi vai mình. Lời thề của dân thị trấn đã che chở cho ông khỏi cơn cuồng nộ của binh lính nhưng vẫn để họ tự do trút giận lên lâu đài.
– Cậu CÓ TIN câu chuyện đó không, Đội trưởng Peter? – Carl hỏi với giọng hoài nghi.
– Tất nhiên là tớ tin. Đó là lịch sử. Sao tớ phải nghi ngờ chứ?
– Chỉ vì không người phụ nữ nào làm nổi điều đó – và nếu làm được, họ cũng chẳng thèm làm. Đó là ý kiến của tớ.
– Còn tớ tin rằng có rất nhiều người SẼ LÀM. Nghĩa là, để cứu những người họ thực sự trân trọng, – Ludwig nói.
Jacob, dẫu mang thân hình mập mạp và hay ngái ngủ nhưng lại là kẻ khá lãng mạn, đã lắng nghe với vẻ vô cùng hào hứng.
– Cậu nói đúng lắm, anh bạn nhỏ, – cậu vừa nói vừa gật đầu chuẩn y. – Tớ tin từng lời trong đó. Tớ sẽ chẳng bao giờ cưới một người phụ nữ không lấy làm hãnh diện khi được làm điều tương tự cho MÌNH.
– Chúa phù hộ cho cô ấy! – Carl kêu lên, quay sang nhìn chằm chằm người vừa nói. – Này Poot, ba NGƯỜI đàn ông còn chẳng nhấc nổi nữa là!
– Có lẽ vậy, – Jacob điềm tĩnh đáp, cảm thấy mình có phần đòi hỏi hơi quá ở tương lai của phu nhân Poot. – Nhưng cô ấy phải CÓ LÒNG, thế thôi.
– Phải, – giọng Peter vui vẻ hưởng ứng, – có lòng thì chân bước mới thanh thoát – và ai mà biết được, biết đâu nó còn mang lại đôi tay vạm vỡ nữa.
– Pete, – Ludwig hỏi, đổi chủ đề, – tối qua cậu có bảo tớ họa sĩ Wouwerman sinh ra ở Haarlem phải không?
– Đúng vậy, cả Jacob Ruysdael và Berghem nữa. Tớ thích Berghem vì ông ấy luôn hòa nhã. Người ta bảo ông ấy luôn hát khi vẽ, và dù ông ấy đã qua đời gần hai trăm năm trước, vẫn còn những giai thoại lưu truyền về nụ cười dễ mến của ông. Ông là một họa sĩ lớn, và ông có một người vợ đanh đá chẳng kém gì Xantippe.
– Họ bù trừ cho nhau tuyệt thật, – Ludwig nhận xét. – Ông ấy hiền lành còn bà ấy thì cay nghiệt. Nhưng Peter, trước khi tớ quên mất, chẳng phải bức tranh Thánh Hubert và con ngựa là do Wouwerman vẽ đấy chứ? Cậu nhớ không, tối qua bố đã cho chúng ta xem bản khắc từ bức tranh đó mà.
– Quả thế. Có một câu chuyện gắn liền với bức tranh ấy đấy.
– Kể đi! – hai, ba người cùng kêu lên, trượt lại gần Peter hơn.
– Wouwerman, – vị đội trưởng bắt đầu với giọng điệu hùng hồn, – sinh năm 1620, đúng bốn năm sau Berghem. Ông là bậc thầy về hội họa và đặc biệt xuất sắc trong việc vẽ ngựa. Kỳ lạ thay, người ta mất rất nhiều thời gian để nhận ra tài năng của ông, đến mức ngay cả khi đã đạt đến đỉnh cao sự nghiệp, ông vẫn buộc phải bán tranh với giá rẻ mạt. Người nghệ sĩ tội nghiệp hoàn toàn chán nản, và tồi tệ nhất là ông đang ngập đầu trong những khoản nợ. Một ngày nọ, ông đang giãi bày nỗi thống khổ với cha xứ – một trong số ít người nhận ra thiên tài của ông. Vị linh mục quyết định giúp đỡ và liền cho ông vay sáu trăm guilder, đồng thời khuyên ông nên đòi mức giá cao hơn cho các tác phẩm của mình. Wouwerman làm theo, và nhân tiện trả hết nợ nần. Mọi chuyện bỗng chốc sáng sủa hơn hẳn với ông. Ai nấy đều kính trọng người họa sĩ lớn vẽ những bức tranh đắt giá. Ông trở nên giàu có. Sáu trăm guilder được hoàn trả, và để bày tỏ lòng biết ơn, Wouwerman còn gửi kèm một tác phẩm mà ông đã vẽ, phác họa lại vị ân nhân của mình trong hình hài Thánh Hubert đang quỳ gối trước con ngựa – chính là bức tranh mà chúng ta đã nhắc đến tối qua đấy, Ludwig.
– Ra thế! Ra thế! – Ludwig thốt lên đầy vẻ hứng khởi. – Tớ phải ngắm lại bức khắc gỗ đó ngay khi về nhà mới được.
Cũng vào giờ phút ấy, trong lúc Ben đang trượt băng cùng các bạn bên cạnh con đê ở Holland, Robby và Jenny đang đứng trong lớp học xinh xắn ở Anh, sẵn sàng tham gia vào giờ tập đọc.
– Bắt đầu đi! Trò Robert Dobbs, – giáo viên nói, – trang 242. Nào cậu bé, chú ý từng dấu ngắt câu nhé.
Và Robby, bằng giọng trẻ thơ lanh lảnh, oang oang đọc vang vọng cả lớp:
– Bài 62. Người anh hùng thành Haarlem. Nhiều năm về trước, tại Haarlem, một trong những thành phố lớn của Holland, có một cậu bé tóc vàng óng ả với bản tính hiền hòa. Cha cậu là một người gác cống, nghĩa là người có nhiệm vụ đóng mở các cống nước, hay những cánh cửa bằng gỗ sồi lớn được đặt cách đều nhau ở các lối vào kênh rạch, nhằm điều tiết lượng nước chảy vào đó.
Người gác cống nâng các cánh cửa lên cao hay thấp tùy thuộc vào lượng nước cần thiết, và cẩn thận đóng lại vào ban đêm để tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra do nước tràn vào kênh quá nhiều, nếu không nước sẽ sớm dâng ngập và nhấn chìm vùng đất xung quanh. Vì phần lớn diện tích Holland nằm thấp hơn mực nước biển, nước chỉ không tràn ngập đất liền nhờ có những con đê kiên cố, hay rào chắn, và nhờ những cửa cống này, vốn thường phải chịu áp lực cực lớn từ những đợt triều cường dâng cao. Ngay cả những đứa trẻ ở Holland cũng biết rằng cần phải cảnh giác liên tục để giữ cho sông ngòi và đại dương không nhấn chìm đất nước, và chỉ một phút lơ đễnh trong công việc của người gác cống cũng có thể mang lại sự hủy diệt và cái chết cho tất cả mọi người.
– Rất tốt, – giáo viên nói. – Bây giờ đến lượt Susan.
– Một buổi chiều thu đẹp trời, khi cậu bé lên khoảng tám tuổi, cậu xin phép bố mẹ được mang một ít bánh ngọt cho một người mù sống ở vùng ngoại ô, bên kia con đê. Cậu bé bắt đầu chuyến đi với một tâm hồn nhẹ nhõm, và sau khi dành một giờ đồng hồ bên người bạn già biết ơn, cậu chào tạm biệt và bước đi trên con đường về nhà.
Vừa sải bước vững chãi dọc theo con kênh, cậu vừa nhận thấy những cơn mưa mùa thu đã làm nước dâng cao thế nào. Ngay cả khi đang ngâm nga câu hát trẻ thơ vô tư lự, cậu vẫn nghĩ đến những cánh cổng cổ kính dũng mãnh của cha và cảm thấy vui mừng vì sự vững chãi của chúng, vì cậu nghĩ, ‘Nếu CHÚNG bật ra, bố và mẹ sẽ trôi đi đâu? Những cánh đồng xinh đẹp này sẽ ngập chìm trong làn nước giận dữ – bố vẫn luôn gọi chúng là làn nước GIẬN DỮ. Chắc là bố nghĩ chúng đang tức giận vì bố cứ ngăn không cho chúng tràn vào suốt bao lâu nay.’ Và khi những suy nghĩ ấy thoáng qua trong đầu, cậu bé cúi xuống hắt hủi ngắt những bông hoa dại xinh xắn mọc ven đường. Thỉnh thoảng cậu dừng lại để thổi một quả cầu hạt lông mịn lên không gian và ngắm nó bay đi; thỉnh thoảng cậu lắng nghe tiếng sột soạt rón rén của một chú thỏ đang lao vút qua thảm cỏ, nhưng thường thì cậu mỉm cười khi hồi tưởng lại ánh sáng hạnh phúc vừa bừng lên trên khuôn mặt mệt mỏi, chăm chú lắng nghe của người bạn già mù lòa.
– Nào, Henry, – giáo viên nói, gật đầu ra hiệu cho học sinh tiếp theo đứng lên đọc.
– Bất chợt, cậu bé nhìn xung quanh với vẻ hoảng hốt. Cậu không để ý rằng mặt trời đang lặn. Lúc này cậu mới nhận ra cái bóng dài của mình trên thảm cỏ đã biến mất. Trời đang sẫm dần, cậu vẫn còn cách nhà một quãng xa, và đang ở trong một khe núi quạnh hiu, nơi ngay cả những bông hoa màu xanh cũng đã ngả sang màu xám xịt. Cậu rảo bước nhanh hơn và với trái tim đập rộn ràng, cậu hồi tưởng lại biết bao câu chuyện cổ tích về những đứa trẻ bị lạc trong những khu rừng âm u. Ngay khi cậu đang chuẩn bị tinh thần để chạy thật nhanh, cậu giật mình bởi tiếng nước chảy róc rách. Nó phát ra từ đâu vậy? Cậu ngước nhìn lên và thấy một lỗ thủng nhỏ trên con đê, từ đó một dòng nước tí xíu đang chảy ra. Bất kỳ đứa trẻ nào ở Holland cũng sẽ run rẩy khi nghĩ đến MỘT VẾT RÒ RỈ TRÊN ĐÊ! Cậu bé hiểu ngay mối nguy hiểm chỉ trong một cái liếc nhìn. Lỗ thủng nhỏ đó, nếu để nước rỉ qua, sẽ nhanh chóng lớn dần, và một trận lụt khủng khiếp sẽ là hậu quả tất yếu.
Nhanh như chớp, cậu nhận thức được nhiệm vụ của mình. Vứt bỏ những bông hoa trên tay, cậu bé trèo vội lên sườn đê cho đến khi chạm tới chỗ lỗ thủng. Ngón tay bụ bẫm của cậu được thọc vào đó, gần như trước cả khi cậu kịp ý thức được. Dòng nước chảy đã bị chặn lại! A! Cậu nghĩ thầm với một tiếng cười khúc khích đầy thích thú của trẻ con, lũ nước giận dữ phải đứng lại từ đây! Haarlem sẽ không bị nhấn chìm khi có tao ở đây!
Mọi chuyện lúc đầu thì thật suôn sẻ, nhưng đêm đang buông xuống nhanh chóng. Hơi giá lạnh tràn ngập không gian. Người anh hùng nhỏ tuổi của chúng ta bắt đầu run lên vì lạnh và sợ hãi. Cậu hét lớn; cậu gào lên: ‘Lại đây! Lại đây!’ nhưng chẳng có ai đến cả. Cái lạnh càng lúc càng thấm sâu, một sự tê buốt bắt đầu từ ngón tay nhỏ bé mệt mỏi, lan dần lên bàn tay và cánh tay, và chẳng mấy chốc toàn thân cậu tràn ngập những cơn đau nhức. Cậu lại hét lên: ‘Không ai đến sao? Mẹ ơi! Mẹ ơi!’ Than ôi, mẹ cậu, một người phụ nữ thực tế và đảm đang, đã sớm khóa cửa lại và đinh ninh sẽ mắng cho cậu một trận vào ngày mai vì tội dám qua đêm ở nhà lão Jansen mù mà không xin phép. Cậu thử huýt sáo. Biết đâu có cậu bé lang thang nào đó nghe thấy tín hiệu, nhưng hàm răng cậuập vào nhau cặp bập bùng đến mức chẳng thể làm được. Rồi cậu cầu xin Chúa cứu giúp. Và câu trả lời đã đến, thông qua một quyết định thiêng liêng: ‘Mình sẽ ở đây cho đến sáng.’
– Nào, Jenny Dobbs, – giáo viên nói. Đôi mắt Jenny đang long lanh, nhưng cô bé hít một hơi thật sâu rồi bắt đầu đọc.
– Ánh trăng nửa đêm chiếu xuống bóng hình nhỏ bé, cô độc ấy, đang ngồi trên một phiến đá lưng chừng con đê. Đầu cậu cúi gằm nhưng cậu không ngủ, bởi vì cứ chốc chốc một bàn tay bồn chồn lại khẽ xoa bóp cánh tay đang duỗi thẳng dường như dính chặt vào con đê – và đôi khi khuôn mặt tái nhợt, đẫm nước mắt lại quay phắt đi trước một âm thanh có thật hay do tưởng tượng.
Làm sao chúng ta có thể thấu hiểu được nỗi thống khổ trong ca trực dài dằng dặc và đáng sợ ấy – những lúc ý chí chùng xuống, những nỗi sợ hãi trẻ con ùa đến khi cậu nghĩ về chiếc giường ấm áp ở nhà, về cha mẹ, các anh chị em, rồi nhìn vào màn đêm lạnh lẽo, thê lương! Nếu cậu rút ngón tay bé nhỏ ấy ra, làn nước giận dữ, vốn đã càng thêm giận dữ, sẽ tràn ra và không dừng lại cho đến khi quét sạch thị trấn. Không, cậu sẽ giữ nó ở đó đến tận ban ngày – nếu cậu còn sống! Cậu không chắc lắm về việc mình có sống nổi không. Tiếng vo ve kỳ lạ này có nghĩa là gì? Và rồi những mũi dao tựa như đang đâm chích, cào cấu cậu từ đầu đến chân? Lúc này cậu không chắc mình có thể rút ngón tay ra được nữa hay không, dẫu cho cậu có muốn đi chăng nữa.
Vào lúc rạng đông, một mục sư trên đường đi thăm một giáo dân đang lâm bệnh trở về, nghĩ rằng ông nghe thấy tiếng rên rỉ khi đang bước đi trên đỉnh đê. Cúi người xuống, ông nhìn thấy tận phía sườn đê bên dưới, một đứa trẻ hình như đang oằn mình vì đau đớn.
– Vì cớ quái quỷ gì mà cháu lại ở đó thế, hả cậu bé? – ông thốt lên đầy kinh ngạc.
– Cháu đang giữ không cho nước chảy ra ạ, – câu trả lời giản dị của người anh hùng nhỏ tuổi vang lên. – Hãy bảo mọi người đến mau lên.
Thật thừa thãi khi nói thêm rằng họ đã đến rất nhanh và rằng –
– Jenny Dobbs, – giáo viên nói với vẻ hơi mất kiên nhẫn, – nếu em không thể kìm nén cảm xúc để đọc cho rành mạch, chúng ta sẽ đợi cho đến khi em bình tĩnh lại.
– Vâng, thưa thầy! – Jenny nói, giật mình thon thót.
Thật kỳ lạ, nhưng đúng vào khoảnh khắc ấy, Ben, ở tận bên kia đại dương, đang nói với Lambert rằng: – Cậu bé thật cao thượng! Tớ đã bắt gặp lời kể về sự việc này rất nhiều lần, nhưng mãi đến nay tớ mới biết đó lại là chuyện có thật.
– Thật chứ! Đương nhiên là thật rồi, – Lambert nói. – Tớ kể lại cho cậu nguyên văn câu chuyện mà mẹ đã kể cho tớ từ nhiều năm trước. Chà, ở Holland chẳng có đứa trẻ nào là không biết chuyện đó cả. Và Ben, cậu có thể không nghĩ vậy, nhưng cậu bé ấy đại diện cho tinh thần của cả đất nước. Không một vết rò rỉ nào có thể xuất hiện dù là trong chính trị, danh dự hay an toàn công cộng của xứ sở này, mà lại không có hàng triệu ngón tay sẵn sàng che chở, bất chấp mọi giá.
– Chà! – Cậu Ben kêu lên. – Nói nghe lớn tiếng thật đấy!
– Dù sao thì đó cũng là sự thật, – Lambert đáp lại, nhẹ nhàng đến mức Ben khôn ngoan quyết định không bình luận thêm gì nữa.