Sau khi đã nghỉ ngơi và lấy lại sức, các chàng trai của chúng ta bước ra khỏi quán cà phê đúng lúc chiếc đồng hồ lớn ngoài quảng trường, theo cách của một số loại đồng hồ Hà Lan, vừa điểm hai tiếng chuông, rồi đánh thêm một tiếng chuông báo hiệu nửa giờ, tức là giờ rưỡi.
Lúc đầu, vị đội trưởng vẫn còn mải mê suy tư, bởi câu chuyện buồn của Hans Brinker vẫn còn văng vẳng bên tai. Chỉ khi Ludwig cười và trêu chọc: "Tỉnh lại đi, ông cụ ơi!", cậu mới lấy lại phong thái của người đội trưởng hào hiệp dẫn dắt nhóm bạn của mình.
"Hừm! Đi lối này, các chàng trai!"
Họ bước đi trên đường phố, không phải trên vỉa hè có gờ ngăn cách, vì ở Hà Lan hiếm khi thấy thứ đó, mà trên lối đi lát gạch nằm ngay sát mặt đường xe chạy bằng đá cuội, phẳng lì không một chút gồ ghề.
Haarlem, cũng như Amsterdam, trở nên nhộn nhịp hơn thường lệ để đón mừng ngày lễ Thánh Nicholas.
Một nhân vật kỳ lạ đang tiến về phía họ. Đó là một người đàn ông nhỏ thó mặc đồ đen, khoác chiếc áo choàng ngắn. Ông ta đội tóc giả và một chiếc mũ ba góc, trên đó có dải băng tang bằng vải crepe dài đang bay phấp phới.
"Ai đó?" Ben kêu lên. "Một kẻ trông kỳ quái quá."
"Đó là aanspreeker," Lambert nói. "Có người vừa qua đời."
"Ở xứ này người ta để tang kiểu đó sao?"
"Ồ, không! Aanspreeker là người lo việc tang lễ, nhiệm vụ của ông ta là thông báo cho tất cả bạn bè và người thân khi có người qua đời."
"Một phong tục thật lạ lùng."
"Chà," Lambert đáp, "chúng ta cũng không cần phải quá đau buồn về cái chết cụ thể này đâu, vì tớ thấy mới có một người khác vừa chào đời để lấp đầy chỗ trống đó rồi."
Ben ngơ ngác. "Sao cậu biết?"
"Cậu không thấy chiếc gối cắm kim màu đỏ xinh xắn treo ở cửa đằng kia sao?" Lambert hỏi ngược lại.
"Có thấy."
"Đó, đó là dấu hiệu của một bé trai đấy."
"Bé trai? Ý cậu là sao?"
"Ý tớ là ở Haarlem này, bất cứ khi nào một bé trai chào đời, cha mẹ sẽ treo một chiếc gối cắm kim màu đỏ trước cửa. Nếu người bạn nhỏ đó là con gái chứ không phải con trai, chiếc gối sẽ có màu trắng. Ở vài nơi, họ còn có những chiếc gối cầu kỳ hơn, viền ren hẳn hoi, và ngay cả ở những ngôi nhà nghèo khó nhất, cậu cũng sẽ thấy một mẩu ruy băng hoặc thậm chí là một sợi dây buộc vào tay nắm cửa—"
"Nhìn kìa!" Ben hét lên. "CÓ một chiếc gối màu trắng treo ở cửa ngôi nhà ghép đó, cái ngôi nhà có mái trông buồn cười ấy."
"Tớ không thấy ngôi nhà nào có mái buồn cười cả."
"Ồ, tất nhiên rồi," Ben nói. "Tớ quên mất cậu là người bản địa, còn với tớ thì mái nhà nào cũng kỳ lạ cả. Ý tớ là ngôi nhà cạnh cái tòa nhà màu xanh lá cây ấy."
"À, đúng thật, có một bé gái! Này đội trưởng," Lambert gọi lớn, chuyển sang tiếng Hà Lan một cách trôi chảy, "chúng ta phải rời khỏi con phố này càng sớm càng tốt. Ở đây đầy trẻ sơ sinh! Chẳng mấy chốc chúng sẽ khóc ầm ĩ lên cho xem."
Vị đội trưởng bật cười. "Tớ sẽ đưa các cậu đi nghe thứ âm nhạc hay hơn thế nhiều," cậu nói. "Chúng ta đến đúng lúc để nghe đàn organ của nhà thờ Saint Bavon. Hôm nay nhà thờ mở cửa."
"Cái gì, cây đàn organ vĩ đại ở Haarlem sao?" Ben hỏi. "Đó quả là một bữa tiệc âm nhạc. Tớ đã đọc nhiều về nó, với những ống đàn khổng lồ và giọng vox humana (Một loại ống đàn organ tạo ra hiệu ứng âm thanh giống giọng người) nghe cứ như tiếng một gã khổng lồ đang ca hát vậy."
"Chính nó đấy," Lambert van Mounen trả lời.
Peter nói đúng. Nhà thờ mở cửa, dù không phải để làm lễ tôn giáo. Có ai đó đang chơi đàn organ. Khi các chàng trai bước vào, một luồng âm thanh cuồn cuộn ùa đến đón lấy họ. Nó như thể nâng bổng từng người một, đưa họ vào những vùng bóng tối của tòa nhà.
Âm thanh càng lúc càng lớn, vang dội như tiếng gầm rú của một cơn bão dữ dội, hay như sóng đại dương đang dâng trào vào bờ. Giữa sự hỗn loạn đó, một tiếng chuông lanh lảnh vang lên; rồi một tiếng khác đáp lại, rồi lại một tiếng nữa, và cơn bão tạm ngừng như thể để lắng nghe. Những chiếc chuông trở nên bạo dạn hơn; chúng ngân vang đầy mạnh mẽ và trong trẻo. Những tiếng chuông trầm đục khác hòa vào; chúng ngân lên trong một sự đồng điệu trang nghiêm—kính coong! kính coong! Cơn bão lại bùng lên với sự giận dữ gấp bội, gom góp cả tiếng sấm rền từ xa vọng lại. Các chàng trai nhìn nhau nhưng không nói lời nào. Không khí trở nên nghiêm trọng. Đó là gì vậy? AI đã thét lên? CÁI GÌ đã thét lên—tiếng thét đầy âm nhạc khủng khiếp kia? Là người hay là quỷ dữ? Hay là một con quái vật nào đó bị nhốt phía sau cái khung đồng chạm khắc kia, phía sau những cột bạc vĩ đại đó—một con quái vật tuyệt vọng đang van xin, đang gào thét đòi tự do! Đó chính là vox humana!
Cuối cùng, một lời hồi đáp xuất hiện—nhẹ nhàng, trìu mến, yêu thương, như khúc ca của một người mẹ. Cơn bão lặng đi; những chú chim ẩn mình vụt bay ra, lấp đầy không gian bằng thứ âm nhạc vui tươi, ngây ngất, vút lên cao mãi cho đến khi nốt nhạc yếu ớt cuối cùng tan biến vào hư không.
Tiếng vox humana đã tĩnh lặng, nhưng trong bản thánh ca tạ ơn hùng tráng trỗi dậy sau đó, người ta gần như có thể nghe thấy nhịp đập của một trái tim con người. Điều đó có ý nghĩa gì? Rằng lời kêu cứu của con người rồi sẽ được đáp lại bằng sự mãn nguyện sâu sắc? Rằng lòng biết ơn sẽ mang lại cho chúng ta sự tự do? Với Peter và Ben, dường như các thiên thần đang cất tiếng hát. Mắt họ nhòa đi, tâm hồn họ chếnh choáng trong niềm vui lạ lùng. Cuối cùng, như được những bàn tay vô hình nâng bổng lên, họ trôi dạt theo dòng nhạc, quên hết mọi mệt mỏi, không ước muốn gì hơn là được lắng nghe mãi mãi những âm thanh tuyệt đẹp kia, thì đột nhiên tay áo của Van Holp bị kéo mạnh và một giọng nói gắt gỏng bên cạnh hỏi: "Cậu định đứng đây bao lâu nữa, đội trưởng, cứ chớp mắt nhìn trần nhà như con thỏ ốm thế kia? Đến lúc chúng ta phải đi rồi."
"Suỵt!" Peter thì thầm, chỉ mới tỉnh người được một nửa.
"Đi thôi, bạn ơi! Đi nào," Carl nói, kéo tay áo cậu lần nữa.
Peter miễn cưỡng quay người lại. Cậu không muốn giữ các chàng trai ở lại trái ý họ. Tất cả mọi người trừ Ben đều nhìn cậu với vẻ trách móc.
"Được rồi, các bạn," cậu thì thầm, "chúng ta sẽ đi. Khẽ thôi nhé."
"Đó là thứ tuyệt vời nhất tớ từng thấy hoặc nghe kể từ khi đến Hà Lan!" Ben hào hứng thốt lên ngay khi họ ra đến ngoài trời. "Thật hùng vĩ!"
Ludwig và Carl cười thầm trước thứ "wartaal" (ngôn ngữ lảm nhảm) của cậu chàng người Anh. Jacob ngáp dài, còn Peter dành cho Ben một cái nhìn khiến cậu hiểu ngay rằng mình và Peter thực ra chẳng khác biệt là bao, dù một người đến từ Hà Lan còn người kia từ nước Anh. Và Lambert, người phiên dịch, hưởng ứng bằng một giọng nhanh nhẹn: "Cậu nói đúng đấy. Tớ tin rằng ngày nay có một hoặc hai cây đàn khác cũng được cho là tuyệt vời như vậy; nhưng suốt nhiều năm trời, cây đàn ở nhà thờ Saint Bavon này vẫn là cây đàn vĩ đại nhất thế giới."
"Cậu có biết nó lớn đến mức nào không?" Ben hỏi. "Tớ để ý thấy nhà thờ cao kinh khủng và cây đàn lấp đầy cả cuối gian giữa của nhà thờ, gần như từ sàn lên đến tận mái."
"Đúng vậy," Lambert nói, "và trông những ống đàn mới tuyệt làm sao—cứ như những cột bạc vĩ đại vậy. Chúng chỉ để làm cảnh thôi, cậu biết đấy. Những ống đàn THẬT sự nằm phía sau chúng, có những ống to đến mức một người có thể bò qua, và có những ống nhỏ hơn cả cái còi của trẻ con. Chà, về kích thước, nhà thờ này vốn dĩ đã cao hơn cả Tu viện Westminster, và như cậu nói đấy, cây đàn cũng tạo nên một cảnh tượng choáng ngợp. Cha tớ kể tối qua rằng nó cao một trăm lẻ tám feet, rộng năm mươi feet, và có hơn năm nghìn ống đàn. Nó có sáu mươi bốn cần chỉnh âm—nếu cậu biết chúng là gì, chứ tớ thì chịu—và ba tầng phím đàn."
"Khá lắm!" Ben khen. "Cậu có trí nhớ tốt thật đấy. Đầu óc tớ thì như cái rây lọc số liệu vậy. Chúng trôi tuột đi nhanh như khi đổ vào. Nhưng những sự kiện lịch sử khác thì lại đọng lại—đó cũng là chút an ủi."
"Điểm này thì tớ khác cậu," Van Mounen đáp. "Tớ giỏi về tên gọi và con số, nhưng lịch sử, xét tổng thể, thì đối với tớ dường như là một mớ hỗn độn vô phương cứu chữa."
Trong khi đó, Carl và Ludwig đang tranh luận về những tấm bia tưởng niệm bằng gỗ hình vuông mà họ quan sát thấy bên trong nhà thờ. Ludwig khẳng định rằng mỗi tấm đều khắc tên người được chôn cất bên dưới, còn Carl thì khăng khăng rằng chúng không có tên mà chỉ vẽ huy hiệu của người đã khuất trên nền đen, cùng ngày tháng qua đời bằng chữ mạ vàng.
"Tớ biết rõ chứ," Carl nói, "vì tớ đã đi sang phía đông để tìm quả đại bác mà mẹ tớ bảo là bị găm ở đó. Nó bị bắn vào nhà thờ, vào năm một nghìn năm trăm bao nhiêu đó, bởi lũ người Tây Ban Nha khốn kiếp, khi buổi lễ đang diễn ra. Nó nằm trên tường thật, và trong khi đi ngược lại, tớ đã chú ý đến mấy tấm bia. Tớ nói với cậu là trên đó chẳng có lấy một cái tên nào cả."
"Hỏi Peter đi," Ludwig nói, chỉ mới tin một nửa.
"Carl nói đúng đấy," Peter đáp, người tuy đang nói chuyện với Jacob nhưng vẫn nghe thấy cuộc tranh cãi của họ. "Này Jacob, như tớ đã nói đấy, Handel, nhà soạn nhạc vĩ đại, tình cờ ghé thăm Haarlem và tất nhiên, ông ấy lập tức tìm đến cây đàn nổi tiếng này. Ông ấy được cho vào và đang chơi đàn với tất cả sức lực của mình thì người nghệ sĩ organ chính thức tình cờ bước vào tòa nhà. Người đó đứng sững sờ vì kinh ngạc. Bản thân ông ta cũng là một người chơi giỏi, nhưng ông ta chưa từng nghe thứ âm nhạc nào như vậy bao giờ. 'Ai ở đó thế?' ông ta kêu lên. 'Nếu không phải thiên thần hay ác quỷ thì chắc chắn là Handel!' Khi phát hiện ra đó ĐÚNG LÀ nhạc sĩ vĩ đại kia, ông ta càng thấy khó hiểu hơn! 'Nhưng sao lại thế được?' ông ta nói. 'Ngài đã làm những điều không tưởng—không mười ngón tay nào trên trái đất có thể chơi được những đoạn nhạc ngài vừa trình diễn. Ngón tay con người không thể điều khiển hết tất cả các phím và cần chỉnh âm!' 'Tôi biết chứ,' Handel thản nhiên nói, 'và chính vì lý do đó, tôi đã phải nhấn một vài nốt bằng đầu mũi mình.' Donder! Cậu cứ thử nghĩ xem người nghệ sĩ organ già kia chắc phải trố mắt kinh ngạc đến mức nào!"
"Hả! Cái gì?" Jacob giật mình thốt lên khi giọng nói đầy hào hứng của Peter đột nhiên im bặt.
"Cậu không nghe tớ nói gì sao, đồ ngốc?" Peter bực bội hỏi lại.
"Ồ, nghe... không. Thực ra là lúc đầu tớ có nghe. Giờ tớ tỉnh rồi, nhưng tớ cứ tin là mình đã đi cạnh cậu trong khi vẫn đang ngủ gật," Jacob lắp bắp, với vẻ mặt buồn bã, ngơ ngác đến mức Peter không thể nhịn cười.