Ai trong chúng ta cũng biết, trước khi cây thông Noel bắt đầu trở thành một phần quen thuộc trong đời sống gia đình tại đất nước mình, từng có một "lão yêu tinh vui vẻ" cùng "tám chú tuần lộc tí hon" thường đánh xe chở đầy quà bánh lên tận mái nhà, rồi lại nhảy xuống ống khói để lấp đầy những chiếc tất vẫn được treo đầy hy vọng bên lò sưởi. Bạn bè gọi lão là Santa Claus, còn những người thân thiết nhất thì bạo dạn gọi là "Lão Nick". Người ta bảo lão vốn xuất thân từ Hà Lan. Chắc hẳn là vậy, nhưng nếu đúng thế thì rõ ràng, cũng như bao người ngoại quốc khác, lão đã thay đổi rất nhiều sau khi đặt chân lên bờ biển của chúng ta. Ở Hà Lan, Thánh Nicholas là một vị thánh thực thụ, thường xuất hiện trong bộ lễ phục đầy đủ với áo choàng thêu, lấp lánh ngọc ngà châu báu, cùng mũ miện, gậy mục tử và đôi găng tay nạm đá quý. Ở đây, Santa Claus đến vào ngày hai mươi lăm tháng Mười Hai, ngày Lễ Giáng Sinh thiêng liêng của chúng ta, với vẻ ngoài vô cùng náo nhiệt. Nhưng ở Hà Lan, Thánh Nicholas đến thăm trần gian vào ngày mùng năm, một thời điểm dành riêng cho ngài. Sáng sớm ngày mùng sáu, ngài phân phát kẹo bánh, đồ chơi, kho báu rồi lại biến mất trong suốt một năm.
Ngày Giáng Sinh là dịp để người Hà Lan dành cho các nghi lễ nhà thờ và những chuyến thăm hỏi gia đình vui vẻ. Chính vào Đêm Thánh Nicholas, bọn trẻ mới bắt đầu phấn khích đến mức gần như phát điên vì mong đợi. Với vài đứa trẻ, đó là một khoảng thời gian đáng buồn, bởi vị thánh rất thẳng thắn, và nếu đứa nào hư trong năm qua, ngài chắc chắn sẽ nói cho chúng biết. Đôi khi, ngài còn đưa cho cha mẹ chúng một bó roi bạch dương kèm lời khuyên hãy để lũ trẻ chịu phạt thay vì nhận kẹo bánh, và chịu đòn roi thay vì đồ chơi.
Thật may là lũ trẻ đã vội vã trở về nhà trong buổi tối mùa đông rực rỡ đó, vì chưa đầy một giờ sau, vị thánh đã xuất hiện tại một nửa số ngôi nhà ở Hà Lan. Ngài ghé thăm cung điện của nhà vua và cùng lúc đó cũng xuất hiện trong ngôi nhà ấm cúng của gia đình nông dân Bouman. Có lẽ chỉ cần nửa đồng bạc của chúng ta cũng đủ để mua tất cả những gì ngài để lại nhà Bouman; nhưng đôi khi, giá trị của nửa đồng bạc có thể làm được điều mà hàng trăm đô la của người giàu chẳng thể làm nổi; nó khiến họ hạnh phúc và biết ơn, lấp đầy tâm hồn họ bằng sự bình yên và tình yêu thương mới mẻ.
Những đứa em nhỏ của Hilda van Gleck đang vô cùng phấn khích vào đêm đó. Chúng được phép vào phòng khách lớn; chúng mặc những bộ quần áo đẹp nhất và được thưởng mỗi đứa hai chiếc bánh trong bữa tối. Hilda cũng vui vẻ chẳng kém bất kỳ ai. Tại sao lại không cơ chứ? Thánh Nicholas sẽ chẳng bao giờ gạch tên một cô gái mười bốn tuổi ra khỏi danh sách của mình chỉ vì cô bé đã cao lớn và trông gần giống một thiếu nữ. Ngược lại, có khi ngài còn gắng sức để dành sự ưu ái cho một tiểu thư đài các như thế. Ai mà biết được? Thế là cô bé nhảy múa, cười đùa vui vẻ như những đứa em nhỏ nhất và trở thành linh hồn của mọi trò chơi náo nhiệt. Cha, mẹ và bà nội của cô nhìn với vẻ tán đồng; ông nội cô cũng vậy, trước khi ông phủ chiếc khăn tay đỏ lớn lên mặt, chỉ để lộ phần đỉnh chiếc mũ sọ. Chiếc khăn tay đó chính là dấu hiệu cho thấy ông đã chìm vào giấc ngủ.
Trước đó trong buổi tối, tất cả mọi người đều hòa mình vào cuộc vui. Trong không khí chung náo nức ấy, người ta dường như chỉ thấy sự khác biệt về vóc dáng giữa ông nội và đứa bé mà thôi. Quả thật, một thoáng mong đợi trang nghiêm thỉnh thoảng thoáng qua trên khuôn mặt những thành viên nhỏ tuổi hơn đã khiến chúng trông có vẻ trầm tư hơn cả người lớn.
Giờ đây, tinh thần vui vẻ ngự trị tối cao. Những ngọn lửa nhảy múa và đùa nghịch trong lò sưởi được đánh bóng. Một đôi nến trang nghiêm vốn đang nhìn chằm chằm vào chiếc đèn dầu bắt đầu nháy mắt với những cây nến khác xa xa trong gương. Trong góc phòng, một sợi dây chuông dài rủ xuống từ trần nhà, được kết bằng những hạt cườm thủy tinh bện trên một sợi dây thừng to gần bằng cổ tay. Bình thường nó treo trong bóng tối và chẳng có vẻ gì đặc biệt, nhưng đêm nay nó lấp lánh từ đầu này sang đầu kia. Tay cầm bằng thủy tinh đỏ của nó hắt những vệt sáng đỏ rực đầy ngẫu hứng lên bức tường dán giấy, biến những đường kẻ sọc xanh nhạt xinh xắn thành màu tím. Những người qua đường dừng lại để bắt lấy tiếng cười vui vẻ bay ra qua rèm cửa và khung cửa sổ, rồi lại rảo bước đi với ý thức đầy ngạc nhiên rằng cả ngôi làng đang thức giấc. Cuối cùng, mọi thứ trở nên ồn ào đến mức chiếc khăn tay đỏ của ông nội giật mạnh khỏi khuôn mặt. Làm sao một ông già đứng đắn nào có thể ngủ nổi trong sự ầm ĩ đó cơ chứ! Mynheer van Gleck nhìn các con với vẻ kinh ngạc. Thằng bé thậm chí còn có dấu hiệu sắp cuồng loạn. Đã đến lúc phải giải quyết việc chính rồi. Bà nội gợi ý rằng nếu họ muốn gặp Thánh Nicholas tốt bụng, họ nên hát lời mời gọi đầy yêu thương giống như đã mời được ngài vào năm ngoái.
Đứa bé nhìn chằm chằm rồi đưa nắm tay vào miệng khi mynheer đặt nó xuống sàn. Chẳng bao lâu sau, nó ngồi thẳng dậy và nhìn cả nhà với vẻ cau có đáng yêu. Với những dải ren, đồ thêu và vương miện làm từ ruy băng xanh cùng xương cá voi (vì nó vẫn chưa qua độ tuổi hay ngã), trông nó chẳng khác nào một vị vua của thế giới trẻ thơ.
Những đứa trẻ khác, mỗi đứa cầm một chiếc giỏ liễu xinh xắn, lập tức tạo thành một vòng tròn và di chuyển chậm rãi quanh đứa bé, ngước mắt nhìn lên, vì vị thánh mà chúng sắp gửi lời mời đến vẫn còn đang ở một nơi bí ẩn nào đó.
Bà nội bắt đầu chơi đàn piano thật khẽ. Chẳng bao lâu sau, những giọng hát cất lên – những giọng ca trẻ trung, dịu dàng, càng thêm ngọt ngào vì sự run rẩy:
“Chào mừng, người bạn! Thánh Nicholas, chào mừng!
Đừng mang theo roi cho chúng con đêm nay!
Khi những giọng ca này cất lời chào đón,
Mỗi trái tim đều nhẹ bẫng niềm vui!
Hãy chỉ ra mọi lỗi lầm, thiếu sót,
Chúng con sẽ chịu mọi lời quở trách nghiêm khắc nhất,
Để chúng con hát – để chúng con hát –
Ngài sẽ nói cho chúng con biết mọi điều!
Chào mừng, người bạn! Thánh Nicholas, chào mừng!
Chào mừng đến với nhóm nhỏ vui vẻ này!
Những đứa trẻ hạnh phúc chào đón ngài, chào mừng!
Ngài đang làm cả vùng đất này tràn ngập niềm vui!
Hãy lấp đầy từng bàn tay trống rỗng và những chiếc giỏ,
Những đứa trẻ nhỏ của ngài đang cầu xin điều đó,
Để chúng con hát – để chúng con hát –
Ngài sẽ mang đến cho chúng con mọi thứ!”
Trong suốt phần điệp khúc, những cái nhìn đầy háo hức xen lẫn sợ hãi đã hướng về phía cánh cửa xếp được đánh bóng. Giờ đây, một tiếng gõ cửa lớn vang lên. Vòng tròn tan vỡ trong chớp mắt. Một vài đứa trẻ nhỏ, với cảm giác pha trộn giữa sợ hãi và thích thú, nép chặt vào đầu gối mẹ. Ông nội nhoài người tới trước, cằm chống lên tay; Bà nội nâng cặp kính của mình lên; Mynheer van Gleck, đang ngồi cạnh lò sưởi, từ từ lấy chiếc tẩu meerschaum ra khỏi miệng trong khi Hilda và những đứa trẻ khác ổn định chỗ ngồi bên cạnh ông trong một nhóm đầy mong đợi.
Tiếng gõ cửa lại vang lên lần nữa.
“Mời vào,” bà nói khẽ.
Cánh cửa từ từ mở ra, và Thánh Nicholas, trong bộ lễ phục đầy đủ, đứng trước mặt họ.
Bạn có thể nghe thấy cả tiếng một cây kim rơi.
Chẳng bao lâu sau, ngài cất tiếng. Một sự uy nghiêm huyền bí trong giọng nói của ngài! Một sự tử tế trong từng thanh âm!
“Karel van Gleck, ta rất vui được chào đón con, cùng người vợ đáng kính Kathrine, và con trai cùng người vợ hiền Annie của nó!”
“Các con, ta chào tất cả các con! Hendrick, Hilda, Broom, Katy, Huygens, và Lucretia! Và các anh em họ, Wolfert, Diedrich, Mayken, Voost, và Katrina! Các con đã là những đứa trẻ ngoan, về cơ bản, kể từ lần cuối ta gặp các con. Diedrich đã thô lỗ tại hội chợ Haarlem mùa thu năm ngoái, nhưng cậu bé đã cố gắng sửa sai kể từ đó. Mayken dạo này chểnh mảng bài vở, và miệng thì ăn quá nhiều đồ ngọt, vặt vãnh, nhưng lại bỏ quá ít tiền vào hòm từ thiện. Diedrich, ta tin rằng cậu bé sẽ trở thành một cậu thiếu niên lịch thiệp, đĩnh đạc trong tương lai, và Mayken sẽ nỗ lực để trở thành một học sinh sáng giá. Cũng hãy để cô bé nhớ rằng, tiết kiệm và cần cù là nền tảng của một cuộc sống xứng đáng và hào hiệp. Bé Katy đã đối xử tàn nhẫn với con mèo không chỉ một lần. Thánh Nicholas có thể nghe thấy tiếng mèo kêu mỗi khi cái đuôi của nó bị kéo. Ta sẽ tha thứ cho con bé nếu nó ghi nhớ từ giờ phút này rằng ngay cả những sinh vật câm lặng nhỏ bé nhất cũng có cảm xúc và không được phép ngược đãi chúng.”
Khi Katy bật khóc vì sợ hãi, vị thánh tử tế im lặng cho đến khi cô bé được dỗ dành nín khóc.
“Master Broom,” ngài nói tiếp, “ta cảnh báo con rằng những cậu bé có thói quen bỏ thuốc lá vào lò sưởi chân của cô giáo có thể một ngày nào đó sẽ bị phát hiện và nhận một trận đòn roi—”
Master Broom đỏ mặt và nhìn đầy kinh ngạc.
“Nhưng vì con là một học trò xuất sắc, ta sẽ không quở trách con thêm nữa.”
“Con, Hendrick, đã làm rạng danh bản thân trong cuộc thi bắn cung mùa xuân năm ngoái, và bắn trúng hồng tâm *{Bull’s-eye.} dù con chim đã được đung đưa trước đó để làm chệch hướng mắt con. Ta ghi nhận khả năng vượt trội của con trong các môn thể thao và vận động nam tính, mặc dù ta không thể tán thành việc con đua thuyền quá mức, vì nó khiến con có ít thời gian cho việc học hành tử tế.”
“Lucretia và Hilda sẽ có một giấc ngủ ngon đêm nay. Ý thức về lòng tốt đối với người nghèo, sự tận tâm trong tâm hồn, và sự vâng lời vui vẻ, nhiệt tình đối với quy tắc gia đình sẽ khiến các con hạnh phúc.”
“Với tất cả mọi người, ta hài lòng. Lòng tốt, sự siêng năng, sự nhân từ và tính tiết kiệm đã ngự trị giữa các con. Vì vậy, phúc lành của ta dành cho các con – và cầu mong năm mới sẽ thấy tất cả đều đang bước trên con đường của sự vâng lời, khôn ngoan và tình yêu thương. Ngày mai các con sẽ tìm thấy những bằng chứng rõ ràng hơn cho thấy ta đã ở giữa các con. Tạm biệt!”
Cùng với những lời này là một cơn mưa kẹo đường đổ xuống một tấm trải bằng vải lanh được trải trước cửa. Một cuộc tranh giành chung diễn ra. Bọn trẻ xô đẩy nhau trong sự háo hức để lấp đầy những chiếc giỏ của mình. Bà nội thận trọng giữ đứa bé ở giữa chúng cho đến khi những nắm tay mũm mĩm được lấp đầy. Sau đó, những đứa trẻ dũng cảm nhất lao lên và mở tung những cánh cửa đóng kín. Chúng vô ích nhìn vào căn phòng bí ẩn. Thánh Nicholas không thấy đâu nữa.
Chẳng bao lâu sau, tất cả cùng đổ xô sang một căn phòng khác, nơi có đặt một chiếc bàn phủ loại vải lanh trắng đẹp nhất. Mỗi đứa trẻ, trong sự phấn khích tột độ, đặt một chiếc giày lên bàn. Sau đó, cánh cửa được khóa cẩn thận, và chìa khóa được cất giấu trong phòng ngủ của mẹ. Tiếp theo là những nụ hôn chúc ngủ ngon, một cuộc diễu hành gia đình hoành tráng lên tầng trên, những lời chào tạm biệt vui vẻ tại các cửa phòng ngủ, và cuối cùng, sự im lặng ngự trị trong dinh thự nhà Van Gleck.
Sáng sớm hôm sau, cánh cửa được mở khóa một cách trang trọng trước sự chứng kiến của cả gia đình, và kìa! Một cảnh tượng xuất hiện, chứng minh Thánh Nicholas là vị thánh giữ lời!
Mỗi chiếc giày đều đầy ắp quà, và bên cạnh mỗi chiếc còn có nhiều chồng quà đầy màu sắc. Chiếc bàn nặng trĩu với những món quà – kẹo, đồ chơi, đồ trang sức, sách và những vật dụng khác. Ai cũng có quà, từ ông nội cho đến đứa bé.
Bé Katy vỗ tay reo mừng và thầm hứa rằng con mèo sẽ không bao giờ phải chịu đau khổ thêm phút nào nữa.
Hendrick nhảy cẫng quanh phòng, huơ chiếc cung tên tuyệt đẹp trên đầu. Hilda cười rạng rỡ khi mở chiếc hộp màu đỏ thẫm và lấy ra những món đồ lấp lánh bên trong. Những người còn lại khúc khích cười và thốt lên “Ồ!” và “À!” trước những kho báu của mình, giống hệt như cách chúng ta đã làm ở đây, tại Mỹ, vào ngày Giáng Sinh vừa qua.
Với chiếc vòng cổ lấp lánh trên tay và chồng sách trong vòng tay, Hilda lẻn đến gần cha mẹ và ngẩng khuôn mặt rạng rỡ để chờ một nụ hôn. Ánh mắt cô bé có một vẻ chân thành, dịu dàng đến mức mẹ cô đã thầm cầu nguyện một lời chúc phúc khi bà cúi xuống bên cô.
“Con rất thích cuốn sách này. Con cảm ơn cha,” cô bé nói, chạm chiếc cằm vào cuốn sách trên cùng. “Con sẽ đọc nó cả ngày.”
“Phải rồi, con yêu,” mynheer nói, “không gì tốt hơn thế. Không ai sánh được với Cha Cats. Nếu con gái cha học thuộc lòng những ‘Bài học đạo đức’ của ông ấy, mẹ con và cha có thể im lặng được rồi. Tác phẩm con có ở đó chính là tập Bài học đạo đức – tác phẩm hay nhất của ông ấy. Con sẽ thấy nó được tô điểm bằng những bản khắc quý hiếm từ Van de Venne.”
Xét đến việc bìa sau của cuốn sách đang hướng ra ngoài, mynheer chắc chắn đã thể hiện sự quen thuộc đến kinh ngạc với một tập sách chưa hề mở ra, do Thánh Nicholas tặng. Thật lạ lùng nữa là vị thánh đã tìm thấy những món đồ nhất định do những đứa trẻ lớn làm và đã thực sự đặt chúng lên bàn, ghi tên cha mẹ và ông bà. Nhưng tất cả đều quá đắm chìm trong hạnh phúc để nhận ra những điểm không nhất quán nhỏ nhặt đó. Hilda nhìn thấy trên khuôn mặt cha mình vẻ mặt say sưa mà ông luôn có mỗi khi nhắc đến Jakob Cats, vì vậy cô đặt chồng sách của mình lên bàn và tự nhủ phải lắng nghe.
“Cha Cats già, con yêu, là một nhà thơ vĩ đại, không phải là một người viết kịch như người Anh, Shakespeare, người sống cùng thời với ông. Cha đã đọc những tác phẩm của họ bằng tiếng Đức và chúng rất hay – rất, rất hay – nhưng không giống Cha Cats. Cats không thấy những lưỡi dao găm trong không trung; ông không có những người phụ nữ da trắng yêu những người Moor da ngăm đen; không có những chàng khờ trẻ tuổi thở dài mong được làm chiếc găng tay của một tiểu thư; không có những vị hoàng tử điên rồ nhầm lẫn những quý ông già đáng kính là lũ chuột. Không, không. Ông ấy chỉ viết về lẽ phải. Đó là sự khôn ngoan vĩ đại được gói gọn trong những bó nhỏ, một bó cho mỗi ngày trong đời con. Con có thể dẫn dắt một quốc gia bằng những bài thơ của Cats, và con có thể ru một đứa bé ngủ bằng những bài hát dễ thương của ông. Ông là một trong những người vĩ đại nhất của Hà Lan. Khi cha đưa con đến The Hague, cha sẽ chỉ cho con thấy nhà thờ Kloosterkerk nơi ông nằm nghỉ. ĐÓ mới là một con người để con noi theo, các con trai của ta! Ông ấy tốt từ trong ra ngoài. Ông ấy đã nói gì nhỉ?
“Lạy Chúa, xin cho con đạt được điều này từ Ngài
Để sống với sự kiên nhẫn, và ra đi trong sự hài lòng!
*{O Heere! laat my daat van uwen hand verwerven,
Te leven met gedult, en met vermaak te sterven.}
“Sự kiên nhẫn có nghĩa là khoanh tay đứng nhìn không? Không, ông là một luật sư, chính khách, đại sứ, nông dân, triết gia, sử gia và nhà thơ. Ông là người giữ Đại Ấn của Hà Lan! Ông là một… Ba! Ở đây ồn ào quá, cha không nói được nữa.” Và mynheer, nhìn với vẻ kinh ngạc tột độ vào lòng chiếc tẩu meerschaum vì nó đã tắt ngóm, gật đầu với vợ mình và vội vã rời khỏi phòng.
Thực tế là, bài diễn thuyết của ông đã bị đi kèm xuyên suốt bởi một dàn đồng ca gồm tiếng chó sủa, tiếng mèo kêu và tiếng cừu kêu be be, chưa kể đến tiếng một con dế ngà ồn ào mà đứa bé đang xoay tròn đầy thích thú. Đến cuối cùng, bé Huygens, tận dụng sự gia tăng âm lượng trong giọng nói của mynheer, đã mạnh dạn thổi một hồi chiếc kèn mới của mình, và Wolfert đã vội vàng cố gắng đệm một nhịp trống. Điều này đã đẩy sự việc đến cao trào, và thật tốt cho lũ trẻ khi mọi chuyện là như vậy. Vị thánh không để lại phiếu mời nào cho chúng tham dự buổi thuyết giảng về Jakob Cats. Đó không phải là một phần được chỉ định trong nghi lễ. Vì vậy, khi lũ trẻ thấy mẹ không hề tỏ ra sợ hãi hay khó chịu, chúng lấy lại sự can đảm. Dàn đồng ca lớn lại vang lên đầy chiến thắng, và sự tinh nghịch cùng niềm vui lại ngự trị tối cao.
Thánh Nicholas tốt bụng! Vì những đứa trẻ Hà Lan, cá nhân ta sẵn sàng công nhận ngài và bảo vệ sự tồn tại của ngài trước tất cả những kẻ hoài nghi.
Carl Schummel đã khá bận rộn trong ngày hôm đó, đảm bảo với những đứa trẻ nhỏ, một cách bí mật, rằng không phải Thánh Nicholas mà chính cha mẹ chúng đã tạo ra những món quà và chất đầy bàn. Nhưng CHÚNG TA biết rõ hơn thế nhiều.
Thế nhưng, nếu đây là một vị thánh, tại sao ngài không đến thăm ngôi nhà của gia đình Brinker vào đêm đó? Tại sao ngôi nhà duy nhất, u tối và đầy đau thương đó lại bị bỏ qua?