Không biết từ lúc nào, Tôn Thiếu Bình đã xuống lò ở Mỏ than Đại Nha Lam Hà Vịnh, Đồng Thành được nửa năm.

Nửa năm qua, cậu dần thích nghi với môi trường sinh tồn mới này. Những cảm giác phấn khích, lo âu và mới lạ ban đầu đều đã biến thành một cuộc sống thường nhật.

Cậu hầu như không nghỉ một ngày công nào, tháng nào cũng làm đủ ngày. Điều này ngay cả trong số các công nhân lâu năm cũng hiếm thấy. Còn những công nhân mới đến cùng cậu, không trốn về nhà đã được coi là xuất sắc lắm rồi. Chúng ta đều biết, nhóm công nhân mới này đều là con nhà thế giả, họ rất khó mà trụ lại lâu dài ở một nơi khổ sở và đầy nguy hiểm thế này.

Trong nửa năm, công nhân mới lại bỏ trốn thêm khá nhiều người. Những kẻ bỏ trốn dĩ nhiên cũng bị mỏ xóa tên — điều này có nghĩa là họ lại một lần nữa trở về thân phận nông dân. Một số người không đi, cũng chẳng chịu xuống lò đàng hoàng. Họ lề mề dây dưa, chờ đợi cha mình chạy chọi khắp nơi để xin điều chuyển khỏi mỏ than, tìm công việc tốt hơn. Thỉnh thoảng lại có người khoe khoang rằng họ hàng người này người nọ của họ làm quan to ở tỉnh hoặc trung ương. Quả thực, cục cũng nhận được vài "mẩu giấy" do một số lãnh đạo cấp tỉnh viết, thả cho hơn chục công nhân đòi điều chuyển ra đi. Đồng thời, không ít lãnh đạo các huyện và hương dùng ô tô chở đủ loại đặc sản đến cục và mỏ để lo lót, mưu toan kéo con cái họ về lại. Những loại "quà cáp" này thường chỉ giúp bọn trẻ đổi được một loại công việc khá hơn một chút, chứ không thể hoàn toàn điều ra khỏi mỏ than. Lãnh đạo mỏ than tuy không từ chối "mối lợi", nhưng chẳng lẽ lại thả hết thảy thợ mỏ dưới tay mình đi sao?

Thiếu Bình đương nhiên không có chỗ dựa kiểu đó. Cậu cũng không mưu cầu thay đổi thân phận công nhân mỏ của mình nữa. Điều khiến cậu ngày càng cảm thấy hài lòng là, công việc này tuy nguy hiểm và mệt nhọc, nhưng chỉ cần xuống lò lao động, không những tiền lương được đảm bảo mà thu nhập còn vô cùng đáng kể.

Tiền đối với cậu là vô cùng quan trọng. Cậu phải gửi tiền về cho cha, để ông mua phân bón cùng dầu muối mắm giấm thường ngày. Cậu còn phải gửi tiền cho em gái để nuôi nó học đại học. Ngoài những việc đó ra, cậu còn phải kiến thiết một chút cho gia đình của mình, mua chút sách báo tạp chí mà cậu yêu thích.

Ngoài ra, cậu còn có một ước mơ, đó là có thể xây cho cha hai, ba gian thổ khố mới. Cậu muốn xây những gian thổ khố này thành đẹp nhất thôn Song Thủy! Để chứng minh Tôn Thiếu Bình cậu tuyệt đối không phải là kẻ vô tích sự! Cậu muốn tự mình hoàn thành việc này, chứ không định để anh trai bỏ tiền ra — đây sẽ là một tấm bia kỷ niệm do chính cá nhân cậu lập nên ở thôn Song Thủy!

Chính vì thế, cậu mới tiếc không dám nghỉ một ngày công; cậu mới luôn duy trì sự nhiệt huyết to lớn trong lao động nặng nhọc chẳng khác nào trâu ngựa.

Nhì xem, lại đến ngày phát lương rồi — đây là ngày tết lớn của công nhân mỏ.

Tôn Thiếu Bình tan ca tám giờ, từ dưới hầm mỏ lên mặt đất, tắm nước nóng một cách thoải mái, rồi đến văn phòng khu đội lĩnh lương.

Cậu ôm một sấp tiền mặt cứng cáp, bước qua hành lang tối tăm của văn phòng đội khai tiến ở tầng một, bước ra khỏi cổng lớn.

Ánh nắng rực rỡ tháng Năm chói đến mức cậu phải nhắm nghiền mắt một lúc lâu.

Từ tối qua đến nay, cậu đã hơn mười tiếng đồng hồ không thấy mặt trời. Ánh nắng đối với công nhân mỏ mà nói, thường mang theo một cảm giác xa lạ đầy thân thiết.

Cậu mở mắt ra, hít sâu một hơi. Cậu thực sự muốn hít trọn bầu không khí tươi mới ấy cùng với ánh nắng vàng rực vào tận tâm can đã ngập tràn bụi than của mình!

Cậu nhìn thấy, núi đồi xa xa đã một một màu xanh ngắt. Sườn dốc đối diện nở rộ những bông dại muôn hồng nghìn tía. Đây là một mùa tuyệt vời — mùa xuân sắp cạn, cái nóng bức của mùa hè oi ả vẫn chưa đến.

Thiếu Bình chắp hai điếu thuốc lá vào với nhau, tham lam rít từng hơi, đi bộ về ký túc xá của mình.

Trong ký túc xá ngoài cậu ra, hiện giờ chỉ còn lại năm người. Bốn người khác, ba người trốn về nhà đã bị mỏ xóa tên, một người đi cửa sau được điều về lại huyện nhà. Nhờ thế, ký túc xá rộng rãi hơn rất nhiều, hòm xiểng và tạp vật của mọi người đều được đặt lên bốn chiếc giường trống đó.

Ký túc xá bừa bộn không nỡ nhìn. Không ai gấp chăn. Trên bệ cửa sổ vứt bừa bãi đồ vệ sinh cá nhân, cốc trà và bát đũa chưa rửa của mọi người. Giữa hang đá căng một sợi dây sắt, phơi lộn xộn mấy bộ quần áo bẩn bốc mùi hôi thối. Mấy tấm kính trên cửa sổ bị vỡ nát thành hình mạng nhện, hộp xà phòng và chậu rửa mặt đựng nước bẩn cứ thế gác ngay trên nền nhà. Dưới gầm giường nhét đầy giày tất và mấy vỏ chai rượu. Điểm sáng duy nhất chính là những bức ảnh ngôi sao điện ảnh nữ dán ở đầu giường mỗi người.

Thiếu Bình đã có một bộ chăn đệm đẹp nhất cả ký túc xá. Cậu còn mua cả một chiếc màn, vài tháng trước đã dựng lên — bây giờ chẳng có muỗi, cậu chỉ muốn tạo cho mình một thế giới độc lập để khi nằm vào có thể đọc sách không bị quấy rầy. Ngoài ra, cậu còn mua một đôi giày da mới. Giày da là biểu tượng của người làm việc; hơn nữa, đi vào trông cũng cực kỳ oách!

Sau khi Thiếu Bình trở về cái chỗ ở lộn xộn này, liền thấy những người khác đều đang nằm trên giường. Cậu biết, tâm trạng mọi người không tốt. Hôm nay phát lương, mỗi người chẳng lĩnh được bao nhiêu tiền. Lôi khu trưởng nói năng thô lỗ, nhưng nói đúng: Chui miệng đen nhiều thì lắm tiền; không chui miệng đen, dính một sợi lông chó cũng không có!

Vào một thời khắc như thế, sự sung túc mà lao động mang lại cho con người và sự trống rỗng mà việc không lao động mang lại, đang không chút lưu tình mà phản chiếu lẫn nhau trong căn hang đá này.

Để không kích thích những người cùng phòng, Thiếu Bình cố gắng kìm nén tâm trạng vui vẻ của mình, im lặng, thậm chí ra vẻ thấp kém lủi thủi chui vào trong chiếc màn của mình. Chiếc màn đã cách ly cậu và những người khác thành hai thế giới.

Cậu vừa nằm xuống không bao lâu, liền nghe thấy người ở giường phía trước nói: "Tôn Thiếu Bình, cậu có cần cái hòm của tớ không?"

Thiếu Bình lập tức nhận ra, tên này đã hết tiền rồi, chuẩn bị bán hòm của hắn.

Cậu đang cần một chiếc hòm — những kẻ này rõ ràng biết cậu thiếu thứ gì. Cậu vén màn lên, hỏi: "Bao nhiêu tiền?"

"Đương nhiên, nếu ở Hoàng Nguyên, ít nhất cậu phải bỏ ra ba mươi lăm đồng. Ở đây không nói chuyện đó, gỗ rẻ, hai mươi đồng là được."

Thiếu Bình không nói hai lời, nhảy tõm xuống giường, từ trong ngực móc ra hai mươi đồng xòe tay đưa cho hắn, tiếp đó liền bê chiếc hòm gỗ lớn bọc đồng xinh đẹp này về đầu giường mình. Lúc bê hòm, gã này nhân tiện lại hỏi cậu: "Cái áo sơ mi cài-ca màu xanh của tớ cậu có cần không? Đây là bố tớ đi công tác ở Thượng Hải mua về, vốn định mặc lúc kết hôn..."

Thiếu Bình biết, tên nhóc này chỉ lĩnh được mười một đồng tiền lương, đến tiền ăn tháng này cũng thành vấn đề rồi. Chiếc áo cài-ca này là bộ quần áo đẹp nhất của hắn, giờ đây vậy mà chẳng màng thể diện nữa, muốn đem bán rồi.

"Bao nhiêu tiền?"

"Giá gốc hai lăm đồng. Tớ cũng chẳng nỡ mặc mấy ngày, cậu cho mười tám đồng đi!"

Thiếu Bình chủ động cộng thêm hai đồng, rồi bỏ món quần áo thời thượng này vào chiếc hòm vừa mới mua.p>

Lúc này, một kẻ khác cũng đang túng quẫn không kém, chỉ vào chiếc đồng hồ đeo tay hiệu "Con Bướm" trên cổ tay hắn, hỏi: "Đồng hồ này cậu có cần không?"p>

Thiếu Bình sững sờ.

Còn mấy người khác trong phòng, cũng lần lượt hỏi cậu có mua món đồ nào đó của họ không — hầu như đều là gia tài có giá trị nhất của mỗi người.

Tất cả những thứ này, đều là những món đồ Thiếu Bình dự tính sẽ mua. Giờ đây khi những người này dùng giá rất rẻ để bán những thứ cậu cần, cậu lại có chút không đành lòng. Nhưng cậu lại nhận ra, những người này đều là thật lòng muốn bán đồ của họ, để giải quyết vấn đề ăn uống tối thiểu. Nhận ra từ sắc mặt của họ, nếu cậu mua đồ của họ, ngược lại chính là giúp họ vượt qua cửa ải khó khăn rồi!

Thiếu Bình đành mang theo tâm trạng phức tạp, mua hết tất cả những món đồ mà những kẻ này muốn bán. Thoắt một cái, đồng hồ, hòm xiểng cùng đủ loại quần áo thời thượng cậu đều có đủ cả; cộng thêm đôi giày da và chiếc màn có sẵn, lập tức tạo nên một khí thế đường hoàng trong căn hang đá này. Đến lúc này, những người khác cũng vứt bỏ cái vẻ bề trên do chức vụ của bố mẹ ban cho họ đi, thậm chí mang theo một thứ tự ti thảm hại, coi cậu là "uy quyền" của ký túc xá này.

Chỉ có lao động mới có thể khiến con người trở nên mạnh mẽ trong cuộc sống. Dù là người nào, cuối cùng vẫn phải tôn sùng những người lao động dùng đôi tay để tạo dựng cuộc sống. Đối với những người này, Tôn Thiếu Bình đã cho họ một bài học vô cùng quan trọng trong đời — cách đối xử với lao động, đây là đề tài cơ bản nhất của cuộc đời.

Thật khiến người ta khó mà tin nổi! Nửa năm trước mới đến mỏ than, khoảng cách giữa cậu và những người này lớn biết bao. Ngày nay, cuộc sống không chút nể nang mà hoán đổi vị trí của họ.

Đúng vậy, Tôn Thiếu Bình đã dùng lao động để "cướp đoạt" tài sản của những người này. Cậu đã trở thành kẻ chinh phục. Cho dù đây là sự chinh phục hòa bình và chính đáng, nhưng đây là một sự chinh phục còn tàn khốc hơn cả chiến tranh; những kẻ bị chinh phục không chỉ mất đi tài sản, mà còn bị chiếm đóng cả tinh thần. Muốn cầu được giải thoát, con đường duy nhất nằm ở việc xả thân lao vào lao động.

Trong những ngày tháng sau đó, hai ba người trong số họ đã bắt đầu đi làm... Nói chung, ngày hôm nay Tôn Thiếu Bình đã trở thành thủ lĩnh của ký túc xá này. Cậu ho một tiếng, người khác cũng phải chú ý lắng nghe, dường như trong đó ẩn chứa điều huyền bí gì vậy.

Khỏi phải nói, tâm trạng ngày hôm nay của cậu cũng vô cùng phấn khởi. Cậu dứt khoát tận dụng chút thời gian buổi chiều, định sang ngọn núi đối diện dạo một vòng. Cho đến bây giờ, cậu vẫn chưa dứt ra được để đi dạo quanh khu mỏ. Từ hôm nay, cậu lại đổi thành ca mười hai giờ đêm, dạo quanh một vòng xong, cậu có thể trực tiếp đi xuống lò.

Tôn Thiếu Bình đến quảng trường trước trụ sở mỏ, nhìn thấy nơi này mãi mãi là khung cảnh náo nhiệt ấy. Công nhân độc thân tan ca cầm chiếc bát lớn, xổm trên gờ xi măng bên ngoài nhà ăn tổ hai, nhìn xuống quảng trường nhỏ bên dưới. Những công nhân nghỉ ca khác không có việc gì làm lại xổm xung quanh đây, không biết đang ngắm nhìn cái gì.

Những người sống lâu năm dưới lò, đối với mọi thứ trên mặt đất đều tràn đầy hứng thú. Nếu từ tòa nhà trụ sở mỏ bước ra một nữ cán bộ, cả quảng trường liền dấy lên một đợt xôn xao vô thanh. Trong thế giới hiếm hoi bóng hồng này, sự xuất hiện của họ lẫy lừng tựa như mặt trời...

Thiếu Bình đi xuống một con dốc đứng ở phía nam quảng trường để đến đáy mương. Trên bệ đất nhỏ ở đáy mương chính là câu lạc bộ thợ mỏ. Nơi này tối nào cũng có một suất chiếu phim, thường chen chúc chật như nêm cỗi. Sân bóng đèn điện nằm ngay trước cửa câu lạc bộ. Nơi này là khu vực văn hóa giải trí của toàn mỏ. Thế nhưng, ban ngày nơi này lại khá yên tĩnh.

Từ câu lạc bộ đi xuống thêm một sườn đất nhỏ, là đến bên bờ sông nhỏ. Con sông nhỏ gọi là sông Hắc Thủy. Sông Hắc Thủy danh bất hư truyền, dòng nước quanh năm suốt tháng đều có màu đen (chắc là thượng nguồn của nó cũng chẳng thể trong vắt như gương).

Đối với thợ mỏ mà nói, sông Hắc Thủy vẫn đầy mê hoặc. Nó giống như một cô gái da đen cất tiếng hát khúc tiểu khúc đa tình, mọi người đi đến bên cạnh nó, liền sẽ cảm thấy nhẹ nhõm như được giải thoát.

Hai bên bờ sông là ruộng rau của những người nông dân xung quanh và một số cây liễu. Ngày nay, dưới ánh nắng tháng Năm, cành xanh lá biếc bóng bảy sáng ngời. Có một cây liễu già không biết từ lúc nào đã đổ ngã trên sông, gác đầu bên kia sang bờ đối diện. Mọi người đã chặt đi những cành lớn của cây cổ thụ, thân cây liền biến thành chiếc cầu độc mộc trên sông. Đây là một cây cầu có sinh mệnh, trên thân nó mọc ra rất nhiều chồi non xanh biếc.

Thiếu Bình qua cây cầu này, liền trèo lên ngọn núi đối diện. Ngọn núi không cao lắm, nhưng đường khá dốc. Ngọn núi nhỏ này là công viên tự nhiên của khu mỏ, mọi người vào những dịp lễ tết đều rất thích đến đây dạo chơi.

Đây là lần đầu tiên cậu lên ngọn núi này. Đến bệ phẳng trên đỉnh núi, cậu mới phát hiện đây quả thực là một nơi u tĩnh. Phía xa là một khu rừng nhỏ. Trên bệ phẳng mọc đầy cỏ xanh như nhung, điểm xuyết giữa đó là vô số loài hoa vô danh. Những đôi bướm dập dờn bay lượn giữa đám hoa cỏ.

Cậu ngồi trên thảm cỏ xanh, nhìn về phía đối diện, toàn cảnh khu mỏ Đại Nha Lam Hà Vịnh liền thu trọn vào mắt. Cậu chấn động và phấn khích nhận ra, khu mỏ của họ hóa ra lại có khí thế hùng vĩ đến thế! Từ đông sang tây, đại loan dài năm dặm chật kín các loại kiến trúc. Núi than chất cao như núi, lầu tuyển than sừng sững như tòa nhà lớn; đoàn tàu nhả khói trắng ầm ầm chạy qua bệ tầng ba...

Cậu ngẩn ngơ nhìn thế giới mà mình đang sinh sống này, trong lòng không khỏi sinh ra vô vàn cảm thán. Cậu biết, người bên ngoài rất ít khi hiểu được tình hình của thế giới này. Họ càng coi thường những kẻ sống trong thế giới này. Phải rồi, người ta gọi họ là "mặt quỷ than", "lông than". Một phần phụ nữ thà lấy một người nông dân, còn hơn lấy bọn họ.

Cậu chợt nhớ đến Điền Hiểu Hà.

Trước khi rời Hoàng Nguyên, Hiểu Hà đã đi tỉnh thành. Họ xa nhau đã hơn nửa năm nay. Cậu đến mỏ than được ba tháng mới viết cho cô một thư — trước đó, mọi thứ của cậu đều nằm trong hỗn loạn, chẳng có tâm trí đâu mà quan tâm đến chuyện khác. Nhìn từ bức thư hồi âm của Hiểu Hà gửi cho cậu, cô ấy nhanh chóng đã làm việc thuận buồm xuôi gió ở đó rồi. Cậu biết cô ấy sẽ nhanh chóng phát huy tài năng, trở thành nhân vật quan trọng của báo tỉnh. Nhưng điều cậu quan tâm nhất là thái độ của cô ấy đối với cậu.

Nhìn từ trong thư, Hiểu Hà đối với cậu vẫn tràn đầy tình cảm trước sau như một. Cậu thậm chí còn có thể nhìn ra tình cảm sâu sắc ẩn chứa đằng sau những dấu chấm than và dấu ba chấm kia.

Những bức thư sau đó cũng tương tự thế.

Bởi vì cô ấy thường xuyên đi phỏng vấn, nửa năm qua, số lần thư từ của họ không nhiều như những cặp tình nhân bình thường, nhưng những bức thư đó đối với cậu đã là quá đủ. Ở tầng than đen tối dưới lò, cậu thường nhắm mắt nhẩm lại những lời đường mật trong thư của cô ấy. Điều khiến cậu vô cùng kiêu hãnh là, những người xung quanh nằm mơ cũng không ngờ tới, cậu, một kẻ "mặt quỷ than", bạn gái lại là phóng viên báo tỉnh! Nếu cậu nói ra sự thật này, e rằng chẳng ai tin nổi. Công nhân mỏ đến người phụ nữ không biết chữ còn khó tìm, vậy mà lại có nữ phóng viên báo tỉnh yêu cậu nhóc cơ đấy! Chém gió ấy chứ!

Có lúc ngay cả bản thân cậu cũng không tin đây là sự thật, luôn cảm thấy đây là một giấc mơ ảo ảnh.

Nghĩ ngợi thật kỹ lưỡng, có lẽ đây thực sự là một giấc mơ ảo ảnh!

Đúng vậy, ảo ảnh. Một công nhân mỏ làm việc dưới lò lại muốn sống chung với một nữ phóng viên ở tỉnh thành? Đây không phải ảo ảnh thì là gì! Dựa vào sự cuồng nhiệt của tuổi trẻ, yêu đương, viết thư, nói mấy lời lãng mạn và đầy tính thơ, điều này có lẽ vẫn còn được, nhưng tương lai thực sự muốn kết hôn, muốn dựng nhà, muốn sinh con, thì có lẽ lại là một chuyện khác rồi!

Hầy, xét cho cùng, mối quan hệ cuối cùng giữa cậu và Hiểu Hà có lẽ sẽ kết thúc bằng hình thức bi kịch. Kết luận mang tính bi quan này thực ra vẫn luôn được chôn giấu sâu thẳm trong tâm hồn cậu. Đáng buồn là: bi kịch, mở đầu của nó thường là hỉ kịch. Hỉ kịch này đang phát triển, người trong kịch hân hoan hớn hở, đắm chìm trong ảo ảnh rực rỡ.

Thế nhưng đột nhiên...

Tôn Thiếu Bình không muốn nghĩ tiếp nữa, tâm trạng cậu trở nên u ám.

Mặt trời lặn về tây. Đại địa và tâm trạng của cậu hòa quyện thành một màu hoàng hôn mờ mịt giống nhau.

Cậu nhìn chiếc đồng hồ hiệu "Con Bướm" vừa mới mua trên cổ tay, kim đồng hồ chỉ vào mười hai giờ.

Cậu đi xuống núi trong màn hoàng hôn mờ mịt, lại đi dạo ở những nơi khác một hồi lâu mới bước về phía khu mỏ — dù thế nào đi nữa, mười hai giờ, cậu phải đúng giờ chui từ cái "miệng đen" kia xuống lòng đất...