Ánh nắng ấm áp chiếu rọi đại lộ của đô thị. Trong công viên và ven đường, sắc xanh đã bàng bạc khắp nơi. Trong gió bay từng cụm bông dương trắng muốt. Những khóm hoa đầu tiên ở bồn hoa trung tâm thành phố cũng vô thức đua nhau nở rộ. Mùa xuân ở thành phố cổ trôi qua nhanh chóng, mọi người lập tức có cảm giác như đang bước vào đầu hạ.

Người qua lại trên đường phố trở nên đông đúc. Mọi người đổ ra ngoài trời, tận hưởng trọn vẹn sự mơn trớn của ánh nắng và làn gió ấm. Những cô gái sành điệu đã sớm cởi áo khoác, mặc lên mình những chiếc áo len mỏng manh, sắc màu rực rỡ. Tiếng hát của lũ trẻ đi chơi xuân vang lên khắp nơi. Thành phố gột bỏ vẻ xám xịt của mùa ngày đông, lại một lần nữa khoém sắc màu đa dạng của mình.

Vết thương của Tôn Thiếu Bình đã hoàn toàn bình phục. Khu trưởng Lê Hán Nghĩa đại diện cho mỏ đến làm thủ tục xuất viện cho anh. Anh chuẩn bị mấy hôm nữa sẽ quay về Đại Nha Lam Hà Vịnh (Đại Nha Loan).

Trong khoảng thời gian này, cô em gái Lan Hương và bạn trai của cô ấy vẫn luôn khuyên nhủ anh, bảo anh chuyển đến thành phố tỉnh lỵ làm việc. Đến bây giờ anh vẫn chưa hoàn toàn từ chối lòng tốt của họ. Mặc dù anh nắm rõ tương lai cuộc sống của mình, nhưng không tiện đối mặt trực tiếp với họ để giải thích thêm suy nghĩ của mình. Họ nên nhận thức được rằng, hoàn cảnh của anh và họ không hoàn toàn giống nhau. Những người có hoàn cảnh sống khác nhau nên tìm kiếm bến đỗ thuộc về riêng mình. Thành phố lớn đối với em gái và Trọng Bình có lẽ thích hợp, nhưng anh ở đây chưa chắc đã tìm kiếm được hạnh phúc của chính mình. Anh muốn đợi đến thời gian thích hợp sau này dùng một cách khác để bày tỏ quan điểm và thái độ của mình với họ.

Thực ra, điều khiến anh đau đầu nhất trong khoảng thời gian này không phải là việc Lan Hương và Trọng Bình khuyên anh đến thành phố tỉnh lỵ làm việc hết lần này đến lần khác. Điều khiến anh phiền muộn chính là tình cảm nồng nhiệt mà Kim Tú bày tỏ với anh. Kể từ khi cô đưa bức thư tình đó vào tay anh, anh vẫn luôn đau đáu suy nghĩ xem mình nên làm thế nào?

Kim Tú có đáng yêu không? Vô cùng đáng yêu! Cô ấy nhiệt tình và xinh đẹp đến thế; tình cảm thì nồng cháy và phong phú, những gì một khoảnh khắc mang lại cho người đàn ông còn nhiều hơn những gì một người phụ nữ máu lạnh cho đi cả đời. Cô ấy khiến anh nhớ đến Hiểu Hà đã khuất. Cô ấy cũng là sinh viên đại học, có văn hóa, có tri thức, có chuyên môn rất giỏi. Cô ấy chắc chắn sẽ là một người vợ khiến người đàn ông tự hào. Việc trao đổi tình cảm giữa hai bên cũng không có trở ngại gì, họ lớn lên cùng nhau từ nhỏ, vẫn luôn đối xử với nhau như anh em; mối quan hệ này nếu hòa vào cuộc sống vợ chồng, thì sẽ vô cùng tốt đẹp.

Kim Tú muốn trở thành vợ của anh? Anh muốn trở thành chồng của Kim Tú? Nhất thời anh lại không thể thông suốt điều này. Anh vẫn luôn coi Kim Tú là cô em gái nhỏ; trong mắt anh, cô mãi mãi là một đứa trẻ, sao có thể cùng cô trải qua cuộc sống vợ chồng được chứ? Nghĩ đến điều này, anh lại cảm thấy gượng gạo.

Đương nhiên, quan trọng nhất là khoảng cách giữa anh và Kim Tú quá lớn. Anh là một công nhân mỏ làm việc dưới lòng đất, còn Kim Tú là sinh viên đại học, sao anh có thể kết hôn với cô ấy? Kim Tú nói trong thư rằng sau khi tốt nghiệp cô chuẩn bị đến bệnh viện mỏ nơi anh làm việc để làm bác sĩ. Anh tin cô có thể làm được điều đó một cách chân thành. Nhưng anh nỡ lòng nào để cô làm như vậy? Theo lời Lan Hương kể lại nhiều lần, dựa vào tình hình học tập của Kim Tú, cô hoàn toàn có thể thi cao học. Tại sao anh phải cản trở tương lai của cô? Nếu vì quan hệ của anh mà để Kim Tú đến mỏ than Đại Nha Loan, thực chất chẳng khác nào hủy hoại cô ấy. Lúc này anh mới nhớ ra, anh từng nói ý này với Kim Ba rồi.

Tất cả những suy nghĩ này, không phải là không có dũng khí để sống chung với một nữ sinh viên đại học. Điền Hiểu Hà năm xưa cũng là sinh viên đại học, là phóng viên. Nhưng Kim Tú và Hiểu Hà lại không giống nhau. Về tổng thể chất lượng, Hiểu Hà là một kiểu phụ nữ khác. Mặc dù anh lớn lên cùng Kim Tú, nhưng Kim Tú tuyệt đối sẽ không hiểu anh sâu sắc như Hiểu Hà. Giữa anh và Kim Tú luôn có cảm giác cách biệt thế hệ.

Phải làm sao đây? Điều này còn khó trả lời hơn việc Lan Hương và Trọng Bình bảo anh đến thành phố lớn làm việc. Anh biết Kim Tú đang mòn mỏi chờ đợi câu trả lời của anh. Sau khi đưa bức thư đó cho anh, mặc dù cô vẫn chăm sóc anh tỉ mỉ từng li từng tí như mọi khi, nhưng giữa họ đã ngầm sinh ra một thứ thành phần vô cùng ngượng ngùng... Cuộc sống mới đángcảm khái (cảm thán) làm sao!

Tôn Thiếu Bình không khỏi nhớ lại mối tình đầu mười năm trước. Anh nhớ đến người phụ nữ đầu tiên mà anh đem lòng yêu - Hác Hồng Mai. Điểm kịch tính là, rắc rối tình cảm của mười năm trước xảy ra giữa anh và Cố Dưỡng Dân; ngờ đâu mười năm sau, anh lại vướng vào Cố Dưỡng Dân một lần nữa. Điểm khác biệt là, mười năm trước, Hác Hồng Mai rời bỏ anh để yêu Cố Dưỡng Dân; còn hôm nay, Kim Tú lại muốn rời bỏ Cố Dưỡng Dân để yêu anh!

Cuộc sống dường như đi một vòng tròn khó tin.

Nhưng cuộc sống lại không kết thúc theo hình thức vòng tròn. Cuộc sống sẽ cứ thế tiến về phía trước! Nhìn kìa, mười năm trôi qua, cuộc sống của tất cả mọi người đã xảy ra những thay đổi lớn nhường nào. Cứ lấy mấy người bọn họ ra mà xem, Dưỡng Dân đã đến Thượng Hải học cao học; còn cách đây không lâu, anh kinh ngạc khi biết tin Hác Hồng Mai mang theo đứa con do người chồng trước để lại, lại kết hôn với Tôn Nhuận Sinh - một người bạn học cùng thôn với anh, hiện đang sống ở thôn Song Thuỷ. Còn anh, làm một công nhân mỏ làm việc nặng nhọc, giờ đây bị thương, nằm viện, lại được người con gái mà Dưỡng Dân yêu đem lòng yêu mến... Cho đến bây giờ, anh vẫn không biết nên nói chuyện này với Kim Tú thế nào. Anh có thể cảm nhận được tình yêu mà Kim Tú dành cho anh sâu đậm biết bao! Anh không thể dùng dăm ba câu đơn giản để từ chối cô ấy, làm vậy sẽ tổn thương đứa trẻ... Phải, đứa trẻ. Bây giờ anh vẫn cho rằng Kim Tú là một đứa trẻ! Thế nhưng, anh lại không thể đơn giản đáp lại tiếng gọi tình yêu của cô ấy. Nếu làm như vậy, kẻ bị tổn thương không chỉ có Kim Tú, mà còn có cả tâm hồn của chính anh.

Tôn Thiếu Bình vắt óc suy nghĩ, không biết mình nên làm thế nào.

Nghĩ mãi không ra một kết quả thỏa đáng, anh không thể dễ dàng biểu thị điều gì với cô ấy. May là anh sắp rời khỏi thành phố tỉnh lỵ; lúc rời đi, biết đâu anh có thể đưa ra quyết định mang tính kết luận cho chuyện này...

Khu trưởng Lê Hán Nghĩa giúp anh làm xong thủ tục, coi như anh đã chính thức chào tạm biệt bệnh viện. Anh bảo khu trưởng về trước, bản thân còn muốn ở lại thành phố tỉnh lỵ vài ngày; anh biết, anh vẫn còn một số "việc" cần giải quyết.

Lúc Lê Hán Nghĩa sắp đi, mới chần chừ móc từ trong túi áo ra hai phần tài liệu của mỏ đưa cho anh.

Tôn Thiếu Bình nhìn qua, hai phần tài liệu này đều liên quan đến chính anh. Một phần là thông báo biểu dương tinh thần xả thân cứu người của anh; một phần khác là phê bình anh với tư cách là tổ trưởng, ngày mồng Một Tết lại để công nhân uống say xuống lò, vi phạm quy định chế độ, quyết định giáng cho anh một đại quá (cảnh cáo lớn).

Tôn Thiếu Bình vo tròn hai phần tài liệu lại, nhét vào túi áo của mình. Lê Hán Nghĩa an ủi anh: "Dù là biểu dương hay kỷ luật, cũng đều là cứt cả! Về cứ việc moi than của chúng ta!"

Nhưng tâm trạng của Tôn Thiếu Bình lại vô cùng nặng nề. Đây là một sự tồn tại mãi mãi không thể bù trừ lẫn nhau, giống như vết sẹo xấu xí trên khuôn mặt có ngũ quan bình thường của anh. Anh vốn không đặc biệt coi trọng hai phần tài liệu khiến anh dở khóc dở cười này, mà từ đó đau đớn nhận ra, điều này vừa vặn chứng minh hoàn cảnh sinh tồn mang nặng đè nén phải tiến về phía trước của anh.

Trọng Bình hết sức nài nỉ Thiếu Bình sau khi xuất viện hãy đến nhà anh ấy. Nhưng anh đã từ chối. Lan Hương hiểu tâm trạng của người anh thứ hai, cũng không kiên trì nữa. Thiếu Bình lập tức dọn vào một nhà trọ bình dân do cá nhân kinh doanh mở.

Việc đầu tiên sau khi anh chuyển vào nhà trọ, chính là viết một bức thư cho Huệ Anh và Minh Minh, báo cho họ biết khi nào mình sẽ quay về mỏ than Đại Nha Loan.

Mấy ngày sau, vào thời điểm Thiếu Bình sắp rời khỏi thành phố tỉnh lỵ, Kim Tú và Lan Hương cùng nhau đến nhà trọ tìm anh, muốn dẫn anh ra ngoài đi dạo phố. Nhưng Thiếu Bình thoái thác không muốn đi. Ít nhất là vào lúc này, anh không muốn mang theo vết sẹo trên mặt mà đi dạo phố cùng bất kỳ người phụ nữ nào, anh không tài nào chịu nổi ánh mắt khác thường của người lạ nhìn mình và hai cô em gái xinh đẹp bên cạnh. Nói thật, đối với vết sẹo trên mặt đó, mặc dù bề ngoài anh tỏ ra không bận tâm, nhưng tận sâu trong nội địa lại vì thế mà vô cùng đau khổ, ai mà chẳng có tâm hồn yêu cái đẹp, huống chi, anh đang ở độ tuổi thanh xuân phơi phới! Còn gương mặt của anh rốt cuộc bị hủy hoại đến mức độ nào, cho đến tận bây giờ anh vẫn không có dũng khí để soi gương.

Kim Tú thấy anh kiên quyết không chịu ra phố dạo, bèn đề nghị ba người cùng đến ký túc xá của cô ấy ngồi chơi; cô nói các bạn cùng phòng đi thực tập chưa ai về cả, chỉ có một mình cô. Trường y cách đây rất gần, Thiếu Bình cũng đồng ý. Kim Tú vốn không muốn Lan Hương đi theo, nhưng cô khó lòng mở lời.

Sau khi ba người đến ký túc xá của Kim Tú ở trường y, Kim Tú đặc biệt bảo Thiếu Bình ngồi lên giường của mình nghỉ ngơi. Cô bảo Thiếu Bình ngồi một mình lát đi, rồi tiện thể kéo Lan Hương ra ngoài mua đồ ăn — cô muốn khoản đãi thật chu đáo người anh Thiếu Bình.

Sau khi Lan Hương và Kim Tú đi, Thiếu Bình ở một mình không có việc gì làm, bèn tiện tay cầm mấy cuốn tạp chí y học ở đầu giường Kim Tú lên đọc. Vô tình anh phát hiện trên bức tường ở đầu giường Kim Tú có treo một chiếc gương tròn. Anh chần chừ một lúc, bước qua tháo chiếc gương đó xuống. Khi chiếc gương sắp đưa lên trước mặt, anh nhắm nghi mắt lại.

Anh nhắm nghi mắt, giơ gương, bước chân khó nhọc di chuyển đến khoảng trống gần cửa phòng. Anh đứng sững rất lâu, cánh tay cầm gương run lẩy bẩy như sàng trấu. Vào khoảnh khắc này, Tôn Thiếu Bình không còn là một đấng nam nhi khí phách nữa, mà hoàn toàn trở thành một tên hèn nhát nhát gan!

Cái mà mình nhìn thấy sẽ là một hình ảnh thế nào đây? Anh tự hỏi trong lòng. Mày đấy chứ! Tại sao không dám nhìn thẳng vào bất hạnh của chính mình? Mày không muốn nhìn thấy nó, lẽ nào nó không tồn tại sao? Ngay cả dũng khí để nhìn thấy nó mày cũng không gom lại được, thì mày làm sao mang theo nó quay về giữa đám đông để sống tiếp đây? Nực cười. Cái chính sách con đà điểu nực cười của mày!

Anh mở mắt ra. Ái chà! Anh nhìn thấy, vết sẹo đáng sợ đó bắt đầu từ chân tóc trên trán chéo qua đuôi mắt phải, kéo dài suốt qua gò má cho đến tận má, trông chẳng khác gì một dấu chấm than do một đứa trẻ nghịch ngợm vẽ lên tường nhà vệ sinh công cộng sau khi viết một câu chửi thề!

Anh phắt một cái ném chiếc gương đó xuống sàn xi măng; một tiếng nổ vang lên, những mảnh vỡ của chiếc gương văng tung tóe khắp nơi. Tiếp theo, anh úp mặt xuống giường Kim Tú, vùi mặt vào khóc rưng rức...

Anh nghe thấy tiếng gõ cửa — là Kim Tú và Lan Hương đã về.

Anh trườn dậy, dùng chiếc khăn mặt của Kim Tú lau sạch những giọt nước mắt trên mặt. Sau đó, vội vã cầm chiếc chổi, quét những mảnh gương vỡ đầy nhà ra sau cửa. Khi bàn tay nắm lấy tay nắm khóa cửa, anh dừng lại một lát để bản thân bình tĩnh lại — mặc dù anh biết điều này là vô ích.

Vừa lúc cánh cửa mở ra, anh nhìn thấy hai cô em gái đều ôm một đống đồ ăn trước ngực, sắc mặt tái mét ngẩn người nhìn anh. Rõ ràng bọn họ cảm thấy trong phòng vừa xảy ra chuyện gì đó. Thực ra, thái độ của chính anh đã nói lên điều đó rồi.

Tuy nhiên, bọn họ nhanh chóng cười nói bước tới. Sau đó, bọn họ vẫn luôn vờ như không nhìn thấy đống gương vỡ sau cánh cửa.

Hai cô gái như đang diễn kịch, lớn tiếng cười nói, thậm chí có chút khoa trương, trải một miếng vải trắng sạch lên bàn, sau đó bày biện tất cả những đồ ăn như đồ hộp, bia, nước trái cây, thịt bò, bánh mì... lên, mời anh ngồi vào "thượng yến", hơn nữa còn trêu chọc gọi anh là "tiền bối cách mạng"... Sau khi ăn xong, Thiếu Bình không để bọn họ tiễn, một mình đi ra đại lộ.

Ồ, khoảnh khắc tồi tệ nhất có lẽ đã qua rồi!

Bây giờ, anh đang rảo bước trên con đại lộ đông nghịt người qua lại này, mặc cho có bao nhiêu ánh mắt mang ý nghĩa phức tạp quét qua khuôn mặt mình, anh cũng điềm nhiên như không. Không hiểu vì sao, anh thậm chí còn cảm thấy tâm trạng của mình cứ thế dâng trào phấn khích.

Anh mua một cặp kính râm ở quầy hàng của tiểu thương cá nhân, lập tức đeo lên — phần nào che khuất vết sẹo trên mặt. Tiếp theo, anh lại đến cửa hàng mua một chiếc áo gió màu xám sắt mặc lên người. Bộ trang phục này cộng với vết sẹo trên mặt, một cách kỳ lạ mang lại cho anh một thứ mị lực nam tính khác — đây chính là hình tượng "mới" của bản thân mà anh tưởng tượng ra. Trong khoảng thời gian ít ỏi còn lại của buổi chiều, anh còn ghé hiệu sách Tân Hoa mua vài cuốn sách. Trong đó cuốn sách anh thích nhất là "Ảnh hưởng của một số nguyên liệu đối với tương lai loài người".

Tối hôm đó, anh lặng lẽ ngồi trong phòng trọ nhỏ, lần lượt viết hai bức thư cho em gái, Trọng Bình và Kim Tú. Trong bức thư gửi Lan Hương và Trọng Bình, anh "giải thích" với họ lý do tại sao hiện tại anh không muốn đến thành phố lớn làm việc. Anh nói có lẽ cả đời này anh sẽ gắn bó với than đá. Trong bức thư dài gửi Kim Tú, anh chủ yếu nêu rõ cho cô lý do tại sao anh không thể kết hôn với cô. Anh chúc cô em gái Kim Tú thân yêu sẽ có một cuộc sống hạnh phúc bên Cố Dưỡng Dân hoặc một người đàn ông nào khác... Ngày hôm sau, Tôn Thiếu Bình xách đồ đạc của mình, gửi hai bức thư đó ở ga tàu, rồi một mình lặng lẽ rời khỏi thành phố tỉnh lỵ.

Vào khoảng giữa trưa, anh đã trở về mỏ than Đại Nha Loan lâu ngày xa cách.

Anh xuống xe trước khu văn phòng mỏ, ngẩng đầu nhìn tòa nhà tuyển than sừng sững, bãi xỉ than hùng vĩ và đống than đen nhánh, khóe mắt không kìm được trào dâng nước mắt. Cơn gió mùa ấm áp thổi qua vùng đồi núi xanh vàng đan xen; trên bầu trời xanh thẳm, là nụ cười vĩnh cửu của mặt trời.

Anh lờ mờ nghe thấy bên tai văng vẳng một giai điệu đầy sức sống được thổi bằng tiếng huýt sáo. Đây là bài hát ca ngợi tuổi thanh xuân và sự sống.

Anh bước lên bệ tầng hai, dọc theo tuyến đường sắt bước nhanh về hướng đông. Anh nhìn thấy từ đằng xa, Huệ Anh với chiếc khăn đỏ quấn trên đầu, Minh Minh với chiếc khăn quàng đỏ trước ngực, cùng chú chó nhỏ với chiếc chuông đồng kêu leng keng ở cổ, đang phi nước đại chạy về phía anh...

Chuẩn bị: 1982 năm — 1985 năm

Bản thảo thứ nhất: Mùa thu — mùa đông năm 1987

Bản thảo thứ hai: Mùa xuân — mùa hè năm 1988

[Hết toàn bộ sách]