Khi "lễ châm lửa" của lò gạch Tôn Thiếu An đang làm náo động cả thôn Song Thủy, Điền Phúc Đường lại đang một mình nằm trên chiếc cối xay đá vỡ ngoài tường viện nhà mình, vô thanh vô tức phơi nắng.

Tình trạng của ông trông vô cùng gây chấn động.

Thân thể của Phúc Đường đã hoàn toàn sụp đổ. Ông gầy gò như một cỗ củi khô, bộ quần áo từng vừa vặn nay rộng thênh thang trông chẳng khác gì áo bào khoác ngoài. Sắc mặt không chỉ tái nhợt mà còn phủ một tầng xám xịt; bộ râu từ lâu không được cạo tỉa mọc lởm chởm vây quanh một vòng trên mặt. Dưới đất bên cạnh cối xay, một bãi đờm dãi nhầy nhụa nôn ra.

Ông nhắm hờ hai mắt, co quắp trên chiếc cối xay vỡ đã bị bỏ hoang từ những năm đầu này, động cũng không động. Nếu không phải lồng ngực gầy hóp ấy hãy còn phập phồng, chúng ta sẽ tưởng ông không còn là một người sống.

Ánh nắng mùa hè chiếu rọi ấm áp lên mặt đất. Vào những ngày thế này, ai nấy đều chỉ mong trốn vào chỗ râm mát, thế mà Điền Phúc Đường lại chuyên tâm phơi nắng ở đây. Chỉ có ánh nắng gay gắt và chiếc cối xay đá nóng rực này mới có thể đem lại chút an ủi nào đó cho thân thể lạnh lẽo gầy gò của ông. Ông thầm cảm ơn ánh nắng mùa hè đã mang lại cho mình sự ấm áp.

Ông không có phúc hưởng thụ việc nhắm mắt dưỡng thần yên tĩnh lâu dài trên chiếc cối xay vỡ này. Cứ qua một chốc một lát, cơn ho dữ dội lại hất tung ông lên như bão táp, khiến ông không sao tránh khỏi phải đáng thương bò rạp bên mép cối xay, giữa những tiếng "ọe ọe" như đang nôn mửa, mà trút hết đờm dãi, nước mũi cùng nước mắt xuống mảnh đất bên cạnh. Sự hành hạ này thật khủng khiếp, mỗi một lần đều như muốn khoét hết lục phủ ngũ tạng ra khỏi lồng ngực.

Ho xong, ông thẫn thờ ngây người ra như kẻ ngốc một hồi lâu, mới lại nằm xoài xuống cối xay, tận hưởng khoảnh khắc yên bình hiếm hoi.

Chúng ta không ngờ tới, nhân vật phong vân một thời của thôn Song Thủy hay nói cách khác là của cả một vùng Thạch Ngật Tiết năm nào, nay lại ra cái dạng thế này. Vào thời điểm này, chúng ta không thể không dành cho ông sự đồng cảm sâu sắc. Chúng ta đoán rằng, vị chính trị gia nông dân từng nuôi chí lớn muốn trở thành nhân vật kiểu Vĩnh Gìu này, giờ phút này trong lòng chắc cũng đang bi thương cho chính mình. Ông không biết có hiểu rằng, thứ ngày càng suy tàn không chỉ có mỗi thân thể của mình hay không? Phúc Đường, giờ phút này ông đang co quắp ở đây, giống như một đứa trẻ mồ côi bị vứt bỏ. Phải, mọi người có thể nhìn ra được, ông từ lâu đã không còn nhiệt tình với công việc công cộng của thôn Song Thủy nữa. Nhưng nói cho cùng, là các sự vụ công cộng của thôn Song Thủy không còn nhiệt tình với sự chỉ đạo của ông nữa, bây giờ ông chỉ có thể cô độc nằm ở nơi này, nhai lại những thứ mình từng nuốt trôi vào những ngày tháng trước.

Quả thế, đối với Điền Phúc Đường mà nói, hiện nay chẳng có nơi nào khiến ông cảm thấy gần gũi hơn chiếc cối xay vỡ này. Nằm ở đây, ít nhất ông có thể có được sự yên tĩnh chốc lát. Tìm kiếm sự yên tĩnh cũng giống như tìm kiếm phong trào chính trị rầm rộ năm xưa, đã trở thành tâm nguyện của ông ngày hôm nay.

Chiếc cối xay vỡ dưới thân ông giống như một chiếc giường tự nhiên, rãnh lõm do hòn đá lăn nghiến qua năm tháng tạo ra vừa khéo để thân hình gầy gò của ông co quắp ở trong đó. Nằm trong rãnh đá lõm này, thoải mái và vừa vặn chẳng khác nào nằm trong nôi.

Có thể nhìn ra, chiếc cối xay vỡ dưới thân ông từng được đẽo gọt từ một khối đá thượng hạng. Sắc đá xanh thẳm như nước, không hề chứa một chút tạp chất nào. Phán đoán từ vòng rãnh sâu bị nghiến mòn kia, chiếc cối xay này đã có từ rất lâu đời rồi. Chắc là sau khi hòn đá lăn trực tiếp nghiến gãy một mảng bên cạnh, chiếc cối xay này mới chính thức kết thúc sứ mệnh của nó, được chuyển dời ra ngoài tường viện. Nào ngờ bây giờ nó lại được chủ nhân giao cho trọng trách mới.

Chính Phúc Đường cũng không nói rõ nổi lịch sử của chiếc cối xay này, từ khi ông có ký ức, nhà họ đã dùng chiếc cối xay này rồi. Theo lời người cha đã qua đời từ lâu của ông, ông ấy cũng không biết chiếc cối xay này được sử dụng từ thuở nào. Vậy thì, lịch sử của nó ít nhất có thể truy ngược về thời ông nội của Phúc Đường.

Tuy nhiên, về chiếc cối xay này, Phúc Đường vẫn nhớ, năm bốn mươi bảy, quân đội Quốc Dân Đảng tiến đánh đến đây, binh lính của tướng Hồ Tông Nam từng dùng bột mì của người Mỹ để nướng bánh trên chiếc cối xay này. Chuyện này là sau đó nghe ông nội kể lại. Hồi đó ông hăm mốt tuổi, cùng bố mẹ chạy trốn đến vách núi phía sau khe Khóc Yến để tránh loạn lạc. Ông nội và bà nội chết cũng không chịu đi, họ cứ khăng khăng đòi ở lại trông nhà. Nhớ lúc đó bà nội còn dùng tro bếp bôi lem luốc lên mặt khiến người ta nhìn vào thấy buồn nôn – bà sợ lính Bạch quân quấy rối. Nghe ông nội kể, đám lính ấy đã nhóm lửa ngay dưới cối xay này, nướng bánh bột mì tây trên đó suốt cả một ngày, còn cho ông nội ăn mấy miếng, khi những tên lính đó dùng bô tiểu nhà họ đựng thức ăn, ông nội đã bảo bọn chúng rằng, đây là bô tiểu. Kết quả là một tên sĩ quan đội mũ lưỡi trai đã tát ông một bạt tai, gầm lên: "Lão tử còn chưa ăn cơm, mày đã đòi bô..."

Hơn chục năm trước, chiếc cối xay này cuối cùng đã bị dùng hỏng ở trong tay ông. Một góc cối xay đã rớt mất một mảng lớn – có lẽ sự hư hỏng của chiếc cối xay này phải do tướng Hồ Tông Nam chịu trách nhiệm.

Sau khi cối xay hỏng, Phúc Đường đành phải chuyển nó vứt ra chỗ hiện tại, tiện thể mời thợ đá ở trấn Mễ Gia đẽo một cái mới – hòn đá lăn ban đầu vẫn có thể dùng được, cối xay ông dùng hiện nay là sự kết hợp giữa cũ và mới.

Từ khi thân thể hoàn toàn suy sụp, chiếc cối xay vỡ bị vứt bỏ ở đây năm nào này đã trở thành người bạn đồng hành quan trọng trong cuộc đời ông, hoàn cảnh của bản thân ông dường như cũng giống chiếc cối xay vỡ này, đều bị vứt bỏ ở nơi đây.

Trong những ngày hè đằng đẵng, chỉ cần có nắng, ông liền nằm lì trên cối xay này, cho dù là mùa đông, thời tiết bên ngoài ấm lên đôi chút, ông cũng phải lấy một chiếc đệm da chó lót lên trên, nằm ngửa dài ở đây... Giờ phút này, một trận ho vừa mới dứt, ông thẫn thờ một lát, rồi lại nằm dài lên cối xay. Ông nhắm hờ hai mắt, dưới cái nắng gay gắt nướng đốt, dường như chìm vào một trạng thái vô thức.

Thực ra, dưới lồng ngực gầy yếu của ông, tâm tư lại đang cuồn cuộn trào dâng không dứt. Động bên ngoài tĩnh bên trong, tĩnh bên ngoài động bên trong, muôn đời vẫn thế. Chỉ cần cơn ho dịu xuống, mạch suy nghĩ lập tức sẽ trở nên hoạt bát. Hiện giờ, điều ông suy đi tính lại không còn là "vận động cách mạng" nữa, mà là chuyện con cái của chính mình.

Phần lớn là vì những tai họa giáng xuống dồn dập của gia đình đã đánh gục hoàn toàn ông trên chiếc cối xay vỡ này. Khi Nhuận Sinh đột nhiên đề nghị kết hôn với một người đàn ông vợ góa có con, ông đã không thể chống đỡ nổi cú sốc này trước. Trước đó, cuộc hôn nhân bất hạnh của con gái và con rể đã khiến ông đau đớn khôn nguôi. Tiếp nối ngay sau đó, như một tiếng sét đánh ngang tai, đôi chân của con rể bị xe ô tô tông gãy. Con gái quay trở lại bên người con rể phế nhân chẳng đem lại cho ông chút an ủi nào – mặc dù mong mỏi chúng làm lành vẫn luôn là tâm nguyện lớn nhất của ông. Nhuận Sinh cuối cùng lại sống qua ngày với một kẻ tàn tật, thà rằng lúc đầu dứt khoát một đao một đứt với Lý Hướng Tiền còn hơn! Ông biết rằng, đối với con gái mình, tai họa thực sự mới "chính thức" bắt đầu...

Đối với Điền Phúc Đường mà nói, tai họa chưa bao giờ chỉ đến từ con gái và con rể, điều khiến hai vợ chồng già ông đau lòng nhất, chính là đứa con trai mà họ xem như ngọc tròng tay, vậy mà lại u mê tâm trí, một lòng muốn kết hôn với người đàn bà góa chồng chết tiệt ở đằng đỗi xa xôi kia. Họ khuyên can đủ điều, nói thế nào cũng không lay chuyển nổi thằng nhãi này. Kết quả, không biết là thần kinh thực sự có vấn đề, hay là đang giả điên giả dại, Nhuận Sinh này suốt ngày khóc khóc cười cười, lang thang khắp chốn, gần như sắp trở thành người kế nhiệm của Điền Nhị đã khuất. Đáng sợ hơn nữa là con trai cuối cùng đã bỏ đi vào mấy hôm trước – nó để lại lời nhắn cho mẹ nó, rằng nó muốn đi tìm người đàn bà góa đó, hơn nữa sẽ không bao giờ quay về cái nhà này nữa...

Số phận ơi, sao mà tàn nhẫn vô tình đến thế! Thế này thì bảo hai vợ chồng già bọn họ sống tiếp trên thế gian này thế nào đây?

Ông giờ đây nằm ở đây, tuy trong miệng vẫn còn thở, nhưng quả thực chẳng khác nào người chết. Ông đã sống qua ngày hôm nay, mà chẳng biết ngày mai phải tính sao đây...

Điền Phúc Đường không phải không biết Tôn Thiếu An hôm nay muốn bày vẽ ra oai một phen. Hôm qua, Tôn Ngọc Đình còn xỏ lê đôi giày rách được tặng năm xưa đến trước chiếc cối xay này, mời ông hôm nay sang "dự".

Dự cái con khỉ gì! Lão tử bây giờ cái nông nỗi này, còn tâm trạng đâu mà đi góp vui náo nhiệt với các người?

Nhưng Ngọc Đình bọt mép văng tứ tung, kiên quyết đòi ông đại diện chi bộ đảng thôn Song Thủy đọc "lời chúc mừng" cho cháu trai nó. Ông ngay cả mí mắt cũng chẳng thèm nâng lên, nói: "Tôi bệnh thành ra thế này, đi thế nào được? Cậu bị mù không nhìn thấy đấy à? Cậu đi gọi Kim Tuấn Sơn ấy!"

"Anh dẫu sao cũng là thủ lĩnh số một của thôn chúng ta!" Ngọc Đình tiếp tục khuyên nhủ ông.

"Số một cái con khỉ gì! Tôi bây giờ chỉ còn lại một đống xương khô thôi!" Ông chán ghét nói với người cựu trợ lý của mình.

"Huyện trưởng Chu trên huyện muốn đích thân đến dự đấy!" Tôn Ngọc Đình lại nhắc nhở ông.

"Tôi chưa từng gặp huyện trưởng chắc? Bí thư địa ủy nhà tôi còn gặp qua nữa là! Cậu mau đi nịnh nọt huyện trưởng đi thôi! Xem anh ta có thể cất nhắc cậu lên được không!" Ông độc ác mỉa mai Tôn Ngọc Đình.

Tôn Ngọc Đình không dám đôi co với ông, đành hậm hực bỏ đi.

Điền Phúc Đường thừa biết, vào hoàn cảnh thế này, có mắng Tôn Ngọc Đình thành con lợn con chó thì hắn cũng chẳng thèm bận tâm. Hắn bây giờ chẳng màng gì hết, chỉ chăm chăm sứt giày chạy lo cái đám "hỷ sự" này. Hắn sẽ lê đôi giày rách, chỉ dăm ba phút là lội qua sông Đông Lạp, hớn hở xuất hiện trong viện của Kim Tuấn Sơn...

"Ngựa quen đường cũ!" Điền Phúc Đường thầm mắng Tôn Ngọc Đình trong lòng.

Nhưng nói cũng lạ, Điền Phúc Đường tuy không muốn đến dự "lễ châm lửa" của Tôn Thiếu An, lại còn mắng Tôn Ngọc Đình một trận xối xả, nhưng việc Ngọc Đình đến mời ông đại diện thôn Song Thủy "đọc diễn văn" thì ông lại thấy khá hài lòng.

Hừ, dù sao đi nữa, tôi Điền Phúc Đường vẫn là nhân vật số một trong thôn! Chuyện thế này, các người có muốn hay không thì vẫn phải đến mời tôi. Tôi không đi mới đến lượt anh Kim Tuấn Sơn đấy! Mặc kệ anh Kim Tuấn Sơn có thành "thủ tướng" của thôn Song Thủy đi nữa, thì bất cứ lúc nào cộng sản vẫn lãnh đạo tất cả! Tôn Ngộ Không có lộn một nhào mười vạn tám ngàn dặm, cũng không thoát khỏi bàn tay Phật Như Lai, mặc kệ các người...

Một trận ho dữ dội đã cắt đứt dòng suy nghĩ của ông – chính vì hoạt động nội tâm quá mãnh liệt nên trận ho lần này mới đến sớm hơn.

Điền Phúc Đường khạc một bãi đờm dãi và nước mũi xuống mảnh đất bên cạnh, rên rỉ bò trở lại vào rãnh lõm của chiếc cối xay vỡ.

Than ôi, lòng cao mà mệnh không phận đấy mà! Nếu trong nhà không gặp nhiều tai ương đến thế, thân thể ông có lẽ đã không đến nỗi sụp đổ, người phong quang đứng đầu thôn Song Thủy lúc này chưa biết chừng vẫn là Điền Phúc Đường ông. Tôn Thiếu An mở một lò gạch ư? Điền Phúc Đường ông đây sẽ mở một lò sắt cho các người xem!

Tuy nhiên, từ tận đáy lòng, ông vẫn nể đứa con trai lớn của Tôn Ngọc Hậu. Khí phách của thằng nhãi này quả thực không nhỏ! Dám đến ngân hàng vay vạn tệ, lại còn thuê mấy chục nhân mã trong thôn, dựng lên cái lò gạch. Bây giờ, lại mời cả huyện trưởng đến, gióng trống khua chiêng làm cái gọi là "lễ châm lửa". Điền Phúc Đường thừa nhận, ở nông thôn, Tôn Thiếu An này chính là một nhân tài. Từ đó ông cũng tự nhiên nhớ đến những "ân oán" giữa Thiếu An và Nhuận Diệp năm xưa.

Hè, bây giờ thằng nhãi đó mày tao phơi phới, dẫm nát mặt đất quanh trước sau khe; còn đứa con gái đáng thương của ông lại phải sống chung với một kẻ tàn phế...

Về chuyện Thiếu An và Nhuận Diệp cuối cùng không thành đôi, Điền Phúc Đường cho dù là bây giờ cũng không hề có chút ý hối hận nào. Bất hạnh của con gái là chuyện khác, chứ tuyệt đối không phải vì nó không kết hôn với con trai của Tôn Ngọc Hậu! Tôn Thiếu An có phất lên đến đâu thì cũng chỉ là một kẻ chân đất. Đứa con gái có học thức của ông nên tìm một người chồng làm quan ăn lương nhà nước – đương nhiên không phải là kẻ què tay cụt chân rồi!

Trước mắt, tâm bệnh lớn nhất của ông đối với Tôn Thiếu An không nằm ở việc hắn "phát tài", mà là việc ông nhận thức sâu sắc rằng, công chúng thôn Song Thủy đang dần bị tên nhãi này thu hút mất rồi. Tôn Thiếu An bây giờ cho dù đến một đảng viên cũng không phải, nhưng gần như đã trở thành "lãnh đạo" trong thôn. Đến một ngày nào đó, "quyền lực" của thôn Song Thủy liệu có rơi vào tay tên này không?

Điền Phúc Đường tuy không còn nhiệt tình với công việc công cộng của thôn Song Thủy, "quan" nông thôn bây giờ cũng chẳng có bao nhiêu quyền lực, nhưng chừng nào còn thở, ông tuyệt đối không định giao chức vụ bí thư chi bộ đảng cho người khác.

Đối với một người như Điền Phúc Đường, quyền lực cho dù chỉ tồn tại mang tính biểu tượng thì cũng vô cùng quan trọng. Khi sống, quyền lực là tinh thần lương thực tốt nhất; khi chết, quyền lực cũng là "bản an hồn" tuyệt vời nhất. Điều ông sợ nhất chính là phải trơ mắt nhìn quyền lực trao vào tay người khác. Không, cho dù ông có nằm liệt trên chiếc cối xay vỡ này không đứng dậy nổi nữa, thì cái ghế bí thư chi bộ đảng thôn Song Thủy ông tuyệt đối không từ bỏ!

Hừ, các người có sống sung túc đến đâu, náo nhiệt huy hoàng đến thế nào đi nữa, thì tôi vẫn là kẻ quản các người!

Điền Phúc Đường ho khù khụ một trận, lại không kìm được mà miên man suy nghĩ vẩn vơ...

Mặt trời đã ngả về tây, cái bóng của ngọn núi lớn phía sau Điền Gia Khoát giống như đôi cánh khổng lồ của một con quái điểu từ từ trải dài từ sườn núi xuống. Tâm trạng của Điền Phúc Đường cũng trở nên u ám. Ông giống như một chú gà con không có chút sức kháng cự nào, mang theo nỗi sợ hãi chờ đợi đôi cánh màu đen ấy bao trùm và thôn tính mình.

Ông oằn mình gượng dậy từ chiếc cối xay vỡ, nhìn thấy rất nhiều người đang lũ lượt đi ra từ con đường cái phía nam, lớn tiếng hò hét om sòm, có người lội qua sông Đông Lạp đi về phía Kim Gia Vịnh; có người tản ra ở Điền Gia Khoát để đi về nhà mình. Điền Phúc Đường thừa nhận, những người này vừa xem xong "lễ châm lửa" lò gạch của Tôn Thiếu An về – cái cảnh tượng phô trương vinh quang đó có lẽ đã kết thúc rồi.

Điền Phúc Đường không kìm được mà phát ra một tiếng thở dài từ cổ họng đầy đờm. Ông cảm thán sự vần vũ trôi qua của lịch sử, cảm thán sự diễn biến to lớn và chớp nhoáng của cuộc sống.

Đúng vậy, nghĩ lại những năm tháng xưa, trên sân khấu thôn Song Thủy này, ông Điền Phúc Đường luôn luôn là nhân vật chính; mà bây giờ, người đóng vai trò đó lại là kẻ khác. Ông đã già yếu nhiều bệnh. Một mình cô độc nằm ở nơi này. Trở thành một "khán giả" không có chút trọng lượng nào trong cuộc sống.

Lúc này, cũng như mọi khi, người vợ già kẹp chiếc áo bông lót nách đi từ chân tường ngoài cổng lớn tới cạnh ông. Chỉ có con người này là sẽ không vứt bỏ ông! Bà dùng tình cảm trước sau như một để sưởi ấm và quan tâm ông, đôi mắt Điền Phúc Đường không kìm được mà dâng đầy nước mắt. Ông đau đớn nhìn thấy, qua sự đọa đày vô tận và sự cào cấu của năm tháng, khuôn mặt của người vợ thân yêu đã chằng chịt nếp nhăn, tóc cũng đã điểm bạc. Ông biết rằng, mấy ngày nay, vì đứa con trai bỏ nhà đi mà bà hầu như đêm nào cũng khóc...

Giờ đây, Điền Phúc Đường không còn nghĩ đến chuyện khác nữa, lại một lần nữa vì đứa con trai bất hiếu Nhuận Sinh mà đau đớn toàn thân run lẩy bẩy. Hai vợ chồng già bọn họ cuối cùng vẫn không thể vãn hồi cục diện cuối cùng, chỉ biết trơ mắt nhìn con trai rời khỏi cái nhà này, đi tìm cái người đàn bà "mẹ hoa" của nó. Còn bây giờ, chỉ bỏ lại hai vợ chồng già bọn họ canh giữ căn viện trống huơ trống hoắc này. Thế này thì khác gì chôn vào mồ mả đâu chứ?

Điền Phúc Đường cứ hễ nghĩ đến con trai là một bầu phẫn hờn lại trào dâng. Ông yêu Nhuận Sinh, nhưng đồng thời cũng hận nó. Sở dĩ ông hận nó, là vì nó phụ lòng yêu thương của ông dành cho nó. Nhìn xem, nó lại dám vứt bỏ cha mẹ ruột để đi tìm một người đàn bà góa!

Hừ, mày bảo mày không về cái nhà này nữa ư? Cho dù mày có bò về đây, lão tử cũng đánh mày cút khỏi cái cửa này! Mày làm nhục gia phong nhà họ Điền sạch trơn rồi, đúng là cái đồ phá gia chi tử...

Người vợ già bước đến trước mặt ông, khoác chiếc áo bông lên người ông, nói: "Mặt trời sắp lặn rồi, về nhà thôi."

"Lát nữa hẵng..."

"Lo nhiễm lạnh bây giờ..." Bà lo lắng nhìn ông.

"Không chết được đâu!"

Bà chần chừ một lát, nói với ông: "Ông có muốn ra ngoài tìm thử Nhuận Sinh nhà mình không... Không biết thằng bé..." Bà khóc nghẹn không nói nên lời, chỉ giơ vạt áo lau nước mắt.

"Tôi thèm vào mà tìm nó! Nó sống hay chết cũng chẳng liên quan gì đến tôi hết! Bà đừng có sốT sắng nữa. Cứ coi như chúng ta cả đời chưa từng sinh đẻ được mụn con trai nào đi!"

Điền Phúc Đường vừa dứt lời, một trận ho dữ dội đã khiến ông ngã sấp mặt xuống mép chiếc cối xay vỡ, ông cảm thấy thứ khạc ra từ cổ họng không phải đờm, mà là máu.

Người vợ già vội vàng quỳ sụp xuống bên cạnh ông, run rẩy ôm lấy ông. Đợi khi cơn ho dịu xuống, hai con người già cả khốn khổ ấy lại ôm chầm lấy nhau ngay trên chiếc cối xay vỡ, cất tiếng khóc rống lên.

Mặt trời đã lặn xuống sau dãy núi trùng điệp. Bóng tối vô tận trong chớp mắt đã bao trùm lấy mặt đất...