Ngày mồng chín tháng Tám âm lịch năm 1939, cha tôi, cái giống thổ phỉ này, mới hơn mười bốn tuổi một chút. Ông đi theo đội ngũ của Dư Chiêm Ngao tư lệnh, vị anh hùng huyền thoại sau này nổi danh thiên hạ, đến đường công lộ Kiều Bình phục kích đoàn xe ô tô của quân Nhật. Bà nội khoác chiếc áo kép, tiễn họ ra tận đầu thôn. Dư tư lệnh bảo: "Dừng bước đi." Bà nội liền dừng bước. Bà nội bảo cha tôi: "Đậu Quan, nghe lời cha nuôi con đấy." Cha không lên tiếng, ông nhìn vóc dáng cao lớn của bà nội, ngửi thấy mùi hương ấm sực phả ra từ trong vạt áo kép của bà, bỗng thấy hơi lạnh thấu xương, ông rùng mình một cái, bụng sôi lên sùng sục. Dư tư lệnh vỗ vào đầu cha một cái, bảo: "Đi nào, con nuôi."
Đất trời hỗn độn, cảnh vật chập chờn hư ảo, tiếng bước chân hỗn loạn của đội ngũ đã vang xa tít tắp. Trước mắt cha giăng một màn sương lam trắng, chắn khuất tầm nhìn, chỉ nghe tiếng bước chân rậm rịch, chẳng thấy bóng dáng đội ngũ đâu. Cha nắm chặt lấy góc áo Dư tư lệnh, hai chân thoăn thoắt dợm bước. Bà nội như bờ bến càng lúc càng xa, sương mù như sóng biển càng gần càng dữ dội, cha bám lấy Dư tư lệnh, tựa như bám vào mạn thuyền.
Cha cứ thế lao về phía tấm bia mộ đá xanh không chữ thuộc về ông, sừng sững giữa ruộng cao lương đỏ rực nơi quê nhà. Trên nấm mồ của ông cỏ khô đã xao xác, từng có một cậu bé cởi truồng dắt theo một con dê núi trắng như tuyết đến đây, con dê thong thả gặm cỏ trên gò mả, cậu bé đứng trên bia mộ, hầm hầm đái một bãi, rồi cất giọng hát vang: Cao lương đỏ rồi —— Nhật Bản tới rồi —— Đồng bào chuẩn bị sẵn sàng —— Bắt đầu khai pháo ——
Có người bảo đứa bé chăn dê ấy chính là tôi, tôi chẳng biết có phải là mình hay không. Tôi từng yêu tha thiết vùng Đông Bắc Cao Mật, cũng từng căm thù vùng Đông Bắc Cao Mật đến cực điểm, lớn lên nỗ lực học tập chủ nghĩa Mác, rốt cuộc tôi cũng ngộ ra: Vùng Đông Bắc Cao Mật không nghi ngờ gì chính là nơi đẹp đẽ nhất trần đời mà cũng xấu xí nhất, siêu thoát nhất mà cũng thế tục nhất, thánh khiết nhất mà cũng nhơ bẩn nhất, anh hùng hảo hán nhất mà cũng khốn nạn nhất, biết uống rượu nhất và biết yêu nhất trên quả đất này. Những người cha anh làng xóm của tôi sinh tồn trên mảnh đất này, chuộng ăn cao lương, năm nào cũng gieo trồng bạt ngàn. Tháng Tám cuối thu, cao lương ngút ngàn đỏ rực thành biển máu mênh mông. Cao lương Cao Mật huy hoàng, cao lương thê lương động lòng người, cao lương dạt dào tình ái. Gió thu se sắt, ánh nắng gay gắt, trên nền trời xanh ngắt lững lờ trôi những đám mây trắng no tròn, trên ngọn cao lương lướt qua những bóng râm tím đỏ của những đám mây trắng no tròn. Từng tốp người màu đỏ sẫm thoăn thoắt qua lại như giăng lưới giữa những bụi cao lương, mấy chục năm như một. Họ giết người cướp của, tận trung báo quốc, họ từng diễn xuất những màn kịch múa bi tráng anh hùng, khiến lũ con cháu bất hiếu còn sống như chúng tôi phải thấy hổ thẹn, trong lúc tiến bộ, tôi thực sự cảm nhận được sự thoái hóa của giống nòi.
Sau khi ra khỏi làng, đoàn người hành tiến trên một con đường đất hẹp, trong tiếng bước chân chen lẫn tiếng cỏ vụn ven đường xào xạc. Sương mù đặc quánh lạ thường, biến ảo khôn lường. Trên mặt cha tôi, vô số giọt nước li ti ngưng tụ thành những hạt nước lớn, một lọn tóc bết chặt vào da đầu, mùi bạc hà thoang thoảng cùng hương vị đắng chát pha chút ngọt thanh của cao lương chín tỏa ra từ hai bên đường, cha tôi đã ngửi quen từ lâu, chẳng thấy gì lạ lẫm. Nhưng trong chuyến hành quân giữa màn sương này, cha tôi lại ngửi thấy một mùi tanh ngọt vàng đỏ xen lẫn đầy mới lạ. Mùi vị ấy thoang thoảng xuyên qua hương bạc hà và mùi cao lương, khơi dậy một ký ức xa xôi thẳm sâu trong tâm hồn cha.
Bảy ngày sau, ngày rằm tháng Tám, tết Trung thu. Một vầng trăng sáng từ từ nhô lên, cao lương khắp đồng im lìm đứng lặng, những bông cao lương đắm mình trong ánh trăng, như tẩm qua thủy ngân, lấp lánh rạng ngời. Cha tôi đứng dưới bóng trăng vỡ vụn, ngửi thấy mùi tanh ngọt nồng nặc gấp bội phần lúc này. Khi ấy, Dư tư lệnh dắt tay ông đi giữa ruộng cao lương, hơn ba trăm bà con lối xóm gối tay đè chân lên nhau, thây nằm la liệt, máu tươi chảy ra tưới đẫm một khoảng cao lương rộng lớn, ngâm mảnh đất đen dưới gốc cây thành bùn nhão, khiến bước chân họ nặng trĩu khó nhấc. Mùi tanh ngọt ngột ngạt đến nghẹt thở, một đàn chó kéo đến ăn thịt người, ngồi chồm hổm giữa ruộng cao lương, mắt sáng quắc chằm chằm nhìn cha và Dư tư lệnh. Dư tư lệnh rút khẩu súng lục tự động ra, vung tay nổ một phát, hai đốm mắt chó tắt ngấm; lại vung tay phát nữa, lại tắt ngấm hai đốm mắt chó. Đàn chó ùa chạy tán loạn, ngồi từ đằng xa, gầm gừ sủa ran, tham lam nhìn chằm chằm vào các xác chết. Mùi tanh ngọt càng lúc càng nồng nặc, Dư tư lệnh hét lớn một tiếng: "Chó Nhật! Lũ Nhật Bản chó đẻ!" Ông bắn sạch đạn về phía đàn chó, lũ chó chạy biến không còn tăm hơi. Dư tư lệnh bảo cha tôi: "Đi thôi, con trai!" Một già một trẻ cứ thế đón ánh trăng, bước sâu vào ruộng cao lương. Mùi tanh ngọt lan tỏa khắp đồng ruộng ấy đã ngấm sâu vào linh hồn cha tôi, trong những tháng năm sau này càng thêm khốc liệt và tàn nhẫn, mùi tanh ngọt ấy vẫn luôn đeo bám lấy ông.
Thân và lá cao lương xào xạc réo rắt trong sương mù, trong màn sương chầm chậm trôi đi tiếng nước sông Mực róc rách trong trẻo chảy qua dải đồng bằng trũng thấp này, lúc mạnh lúc yếu, lúc xa lúc gần. Đã đuổi kịp đội ngũ rồi, trước mặt sau lưng cha vang lên tiếng bước chân bì bõm hỗn loạn cùng tiếng thở dốc nặng nề. Chẳng biết báng súng của ai va vào báng súng của kẻ khác. Chẳng biết chân ai giẫm vỡ một hộp sọ người chết hay thứ gì tương tự. Người đằng trước cha bỗng húng hắng ho, tiếng ho của người này vô cùng quen thuộc. Cha nghe tiếng ho liền nhớ tới hai vành tai to hễ kích động là sung huyết đỏ ửng của anh ta. Đôi tai to mỏng tang trong suốt chằng chịt tia máu là bộ phận bắt mắt nhất trên đầu Vương Văn Nghĩa. Anh ta người bé choắt, cái đầu to rụt lại giữa hai bờ vai nhô cao. Cha cố nhìn tới, ánh mắt xuyên thủng màn sương dày, thấy cái đầu to vừa ho vừa lắc lư của Vương Văn Nghĩa. Cha nhớ lại lúc Vương Văn Nghĩa bị đòn trên thao trường, cái đầu to ấy lắc lư trông tội nghiệp đến chừng nào. Hồi đó anh ta mới gia nhập đội ngũ của Dư tư lệnh, Nhậm phó quan ở trên thao trường hô to với anh ta cũng như các đội viên khác: Đằng bên phải —— quay, Vương Văn Nghĩa hớn hở giậm chân, chẳng biết quay tít đi đằng nào. Nhậm phó quan quất cho một roi vào mông, anh ta ngoác miệng kêu lên một tiếng: Mẹ sắp nhỏ ơi! Vẻ mặt chẳng rõ là khóc hay cười. Lũ trẻ con vây quanh bức tường lùn xem trò đều cười ha hả.
Dư tư lệnh tung một cước, đá trúng mông Vương Văn Nghĩa.
"Ho cái gì?"
"Tư lệnh..." Vương Văn Nghĩa nén cơn ho, nói: "Cổ họng ngứa quá..."
"Ngứa cũng cấm ho! Để lộ mục tiêu ta lấy đầu nhà ngươi!"
"Rõ, tư lệnh." Vương Văn Nghĩa vâng dạ, nhưng lại có một tràng ho chực trào ra khỏi miệng.
Cha cảm thấy Dư tư lệnh bước dài lên một bước, một tay bóp chặt lấy gáy Vương Văn Nghĩa. Trong miệng Vương Văn Nghĩa phát ra tiếng xì xì, lập tức nín ho.
Cha cảm thấy bàn tay Dư tư lệnh đã buông gáy Vương Văn Nghĩa ra, cha còn cảm thấy trên cổ Vương Văn Nghĩa hằn lên hai vết tay tím ngắt như nho chín, trong đôi mắt xanh lè đầy kinh hãi bất an của Vương Văn Nghĩa lóe lên mấy tia cảm kích lẫn tủi thân.
Rất nhanh sau đó, đội ngũ chui vào ruộng cao lương. Theo bản năng, cha tôi cảm nhận được đoàn người đang tiến về hướng đông nam. Đoạn đường đất vừa đi qua là con đường duy nhất nối thẳng từ làng ra bờ sông Mực Nước. Con đường đất hẹp này ban ngày có màu xanh trắng, vốn được đắp bằng đất đen nhánh mỡ màng, nhưng do bị giẫm đạp lâu ngày, sắc đen đã chìm xuống tầng đáy, trên mặt đường in chồng chất bao nhiêu dấu móng hình cánh hoa của trâu bò và dấu móng bán nguyệt của lừa ngựa, phân ngựa lừa khô quắt như những quả táo teo, phân bò như những chiếc bánh mỏng bị mọt khoét, phân dê rải rác lác đác như những hạt đậu đen rơi vãi. Cha thường đi con đường này, sau này những năm tháng đày đọa khổ cực trong lò than của Nhật, trước mắt ông vẫn thường chập chờn hiện lên con đường ấy. Cha không biết bà nội tôi từng diễn xuất bao nhiêu vở bi hài kịch phong lưu trên con đường đất này, nhưng tôi biết. Cha cũng không biết trên nền đất đen bị bóng râm cao lương che phủ, từng in dấu thân xác mịn màng trắng ngần như ngọc của bà nội, tôi cũng biết.
Sau khi rẽ vào ruộng cao lương, sương mù càng thêm ngưng trệ, nặng trĩu hơn, ít chuyển động hơn, khi thân thể cùng đồ vật trên người va chạm với thân cây cao lương, cùng với tiếng xào xạc ai oán của cao lương, từng giọt nước lớn nặng trĩu rào rào rơi xuống. Hạt nước mát lạnh sảng khoái, vị ngon lành, khi cha tôi ngửa mặt lên, một giọt nước to rơi trúng phóc vào miệng ông. Cha nhìn thấy trong những cuộn sương lững lờ, chập chờn những đầu bông cao lương nặng trĩu. Những phiến lá dẻo dai đẫm sương của cây cao lương cứa vào áo quần và gò má cha. Cơn gió thoảng do cao lương lay động quất gấp gáp trên đỉnh đầu cha, tiếng nước chảy của sông Mực Nước càng lúc càng vang rõ.
Cha từng tắm nghịch nước ở sông Mực Nước, tài bơi lội của ông dường như là bẩm sinh, bà nội bảo ông thấy nước còn cuống quýt hơn thấy mẹ đẻ. Năm cha lên năm, đã biết lặn ngụp như chú vịt con, cái mông hồng hào chổng ngược lên trời, hai chân giơ cao. Cha biết, bùn dưới đáy sông Mực Nước đen nhánh sáng loáng, mềm mại như mỡ. Trên bãi bồi ẩm ướt ven sông mọc đầy lau sậy xám xanh và mã đề xanh non, còn có cả những dây sắn dây dại bò lan mặt đất, những cây tiếp cốt thảo mọc thẳng tắp từng cọng. Trên lớp bùn bãi bồi in chằng chịt dấu càng mảnh khảnh của lũ cua. Gió thu nổi lên, trời trở lạnh, từng đàn nhạn bay về phương nam, chốc chốc xếp thành hình chữ "nhất", chốc chốc lại thành hình chữ "nhân", vân vân. Cao lương đỏ rồi, từng đàn cua to bằng móng ngựa đêm đêm bò lên bãi sông, vào bụi cỏ kiếm ăn. Cua thích ăn phân bò tươi và xác động vật thối rữa. Cha nghe tiếng nước sông, nhớ lại những đêm mùa thu thuở trước, theo bác Lưu La Hán, người làm công lâu năm của nhà tôi, ra bờ sông bắt cua. Đêm tối màu nho xám, gió thu lướt qua lòng sông, bầu trời xanh biếc sâu thẳm khôn cùng, những vì sao xanh biếc sáng rực lạ thường. Sao Bắc Đẩu hình cái muôi —— Bắc Đẩu chủ chết, sao Nam Đẩu hình cái nia —— Nam Đẩu chủ sống, giếng thủy tinh bát giác —— khuyết mất một viên gạch, chàng Ngưu Lang sốt ruột muốn treo cổ, nàng Chức Nữ buồn rầu muốn nhảy sông... thảy đều treo lơ lửng trên đầu. Bác Lưu La Hán làm việc ở nhà tôi mấy chục năm, phụ trách toàn bộ công việc của xưởng nấu rượu nhà tôi, cha cứ quấn quýt chạy trước chạy sau bác La Hán, chẳng khác nào đi theo ông nội mình.
Giữa nỗi lòng rối bời vì sương mù, trong tâm trí cha bỗng sáng lên một ngọn đèn bão ghép bằng bốn mảnh thủy tinh, khói dầu hỏa bốc ra từ nắp sắt đục lỗ của chiếc đèn chụp. Ánh đèn leo lét, chỉ soi sáng được một khoảng tối chừng năm sáu mét vuông. Nước sông chảy vào bóng đèn, vàng ươm đáng yêu như trái mơ chín mọng, nhưng đáng yêu chỉ được một thoáng rồi trôi đi mất, mặt nước sông trong đêm tối phản chiếu cả một trời sao. Cha và bác La Hán khoác áo tơi, ngồi bên cạnh ngọn đèn chụp, lắng nghe tiếng nước sông nỉ non trầm thấp —— một tiếng nỉ non vô cùng trầm thấp. Trong những ruộng cao lương bạt ngàn hai bên bờ sông thỉnh thoảng lại vang lên tiếng kêu hưng phấn của bầy cáo gọi bạn tình. Cua thấy sáng bu lại, đang kéo về phía bóng đèn. Cha và bác La Hán ngồi lặng, cung kính lắng nghe những lời thì thầm to nhỏ của đất trời, mùi tanh nồng của bùn dưới đáy sông từng đợt bốc lên. Từng đàn cua vây quanh kín mít, tạo thành một vòng tròn nhốn nháo bất an. Lòng cha bồn chồn, nhấp nhổm chực bật dậy, liền bị bác La Hán đè vai giữ lại. "Đừng vội!" Bác bảo, "Nóng vội không ăn được cháo quấy nóng đâu." Cha nén cơn hồi hộp, ngồi im. Lũ cua bò vào quầng sáng liền dừng lại, con nọ nối đuôi con kia, che kín cả mặt đất. Một mảng mai cua xanh biếc lấp loáng, từng đôi mắt hình que nhô ra từ hốc mắt lõm sâu. Dưới khuôn mặt dốc nghiêng giấu kín cái miệng, đang nhả ra từng chuỗi bọt khí ngũ sắc. Lũ cua nhả bọt ngũ sắc thách thức loài người, những sợi lông dài trên chiếc áo tơi khoác trên người cha dựng đứng cả lên. Bác La Hán bảo: "Bắt!" Cha bật dậy theo tiếng hô, cùng bác La Hán lao tới, mỗi người tóm lấy hai góc của tấm lưới mắt dày đã trải sẵn trên mặt đất, nhấc bổng một mảng cua lên, để lộ ra khoảng bãi bồi bên dưới. Cha và bác La Hán túm góc lưới buộc lại vứt sang một bên, rồi lại nhanh nhẹn thuần thục nhấc tiếp tấm lưới khác. Mẻ lưới nào cũng nặng trịch, chẳng biết đã chụp được mấy trăm mấy nghìn con cua.
Sau khi theo đoàn người vào ruộng cao lương, do tâm trí còn mải bò ngang lướt dọc theo lũ cua, chân cẳng bước chẳng thèm nhìn khoảng trống, xô vào khiến những rặng cao lương ngả nghiêng đổ rạp. Tay ông trước sau vẫn túm chặt góc áo Dư tư lệnh, nửa là tự bước, nửa là được Dư tư lệnh dắt díu kéo đi, ông đâm ra thấy buồn ngủ, cổ cứng đờ, tròng mắt khô khốc đờ đẫn. Cha nghĩ, hễ cứ theo bác La Hán ra sông Mực Nước thì chẳng bao giờ có chuyện về tay không. Cha ăn cua phát ngấy, bà nội cũng ngấy. Bỏ thì thương, vương thì tội, bác La Hán bèn dùng dao sắc băm cua vụn ra, bỏ vào cối xay đậu phụ nghiền nát, thêm muối, đóng vại, làm thành mắm cua, ăn từ năm này qua tháng nọ, ăn không hết thì thối, thối rồi đem bón cho hoa anh túc. Tôi nghe nói bà nội biết hút thuốc phiện nhưng không nghiện, bởi thế sắc mặt lúc nào cũng hồng hào như hoa đào, tinh thần sảng khoái. Hoa anh túc được bón bằng mắm cua đóa nào đóa nấy mập mạp to lớn, ba sắc hồng, đỏ, trắng đan xen, hương thơm nức mũi. Đất đen quê hương vốn dĩ màu mỡ lạ thường, thế nên sản vật phong phú, giống người ưu tú, lòng dân khoáng đạt khảng khái, đó vốn là cốt cách của quê hương tôi. Lươn trắng ở sông Mực Nước béo múp míp như khúc thịt, từ đầu đến đuôi chỉ có một chiếc xương sống. Chúng ngây ngô khờ khạo, thấy lưỡi câu là nuốt chửng. Bác La Hán mà cha đang nhớ tới đã chết từ năm ngoái, chết trên đường công lộ Kiều Bình. Thi thể bác bị băm vằm nát bấy, vứt vương vãi mỗi nơi một mảnh, da trên thân mình bị lột sạch, thịt giật giật, thịt nẩy lên, như một con ếch lớn bị lột da. Cứ hễ nhớ tới thi thể bác La Hán là sống lưng cha lại lạnh toát. Cha lại nhớ tới một buổi tối chừng bảy tám năm trước, bà nội tôi uống rượu say, trong sân xưởng nấu rượu nhà tôi có một đống lá cao lương, bà nội tựa vào đống rơm, ôm lấy vai bác La Hán, nỉ non thầm thì: "Chú à... Chú đừng đi, chẳng nể mặt sư thì cũng nể mặt Phật, chẳng nể mặt cá thì nể mặt nước, không nể mặt cháu thì cũng nể mặt Đậu Quan, ở lại đi, chú muốn cháu... Cháu cũng trao cho chú... Chú cứ như cha đẻ của cháu vậy..." Cha nhớ bác La Hán đẩy bà nội sang một bên, lảo đảo bước vào chuồng la, đi trộn cỏ cho la ăn. Nhà tôi nuôi hai con la đen lớn, mở xưởng nấu rượu cao lương, là người giàu nhất làng. Bác La Hán không đi, vẫn luôn làm quản lý công việc ở nhà tôi, mãi cho đến khi hai con la đen lớn của nhà tôi bị quân Nhật bắt đi phục dịch ở công trường làm đường Kiều Bình mới thôi.
Lúc này, từ ngôi làng bị cha và mọi người bỏ lại sau lưng, vang lên tiếng lừa kêu dài thườn thượt. Tinh thần cha chấn động, mở choàng mắt ra, nhưng thứ nhìn thấy vẫn là làn sương nửa ngưng đọng nửa trong suốt. Những thân cao lương cao vút, xếp thành những hàng rào dày đặc, ẩn hiện lờ mờ sau màn hơi nước, xuyên qua hết hàng này đến hàng khác, hàng nối hàng bất tận. Đã bước vào ruộng cao lương bao lâu rồi, cha đã quên bẵng, tâm trí ông mải mê đắm chìm bên dòng sông trù phú đang reo vang đằng xa, mải mê đắm chìm trong những hồi ức dĩ vãng, đến nỗi chẳng biết cắm đầu chen chúc rảo bước trong biển cao lương như mộng như ảo này để làm gì. Cha đã mất phương hướng. Năm kia ông từng một lần bị lạc đường trong ruộng cao lương, nhưng cuối cùng vẫn tìm được lối ra, chính tiếng nước sông đã chỉ đường cho ông. Giờ đây, cha lại lắng nghe tiếng mách bảo của dòng sông, rất nhanh hiểu ra rằng, đội ngũ đang tiến về hướng chính đông hơi chếch về nam, tiến về phía bờ sông. Nhận rõ phương hướng rồi, cha cũng hiểu ra, đây là đi đánh phục kích, đánh quân Nhật, là phải giết người, như giết một con chó. Ông biết đoàn người cứ đi mãi về hướng đông nam, chẳng mấy chốc sẽ tới con đường công lộ Kiều Bình chạy thông suốt bắc nam, chia đôi dải đồng bằng trũng thấp rộng lớn này, nối liền hai huyện Kiều Huyện và Bình Độ lại với nhau. Con đường công lộ này là do quân Nhật cùng tay sai dùng roi da và lưỡi lê thúc ép bách tính xây thành.
Sự xao động của rặng cao lương vì nỗi mệt mỏi rã rời của đoàn người mà trở nên dồn dập dữ dội hơn, sương đọng liên tục rơi xuống, làm ướt sũng da đầu và cổ gáy của từng người. Vương Văn Nghĩa ho không ngớt, dù liên tục bị Dư tư lệnh chửi mắng cũng chẳng sửa được. Cha cảm thấy sắp tới đường công lộ rồi, trước mắt ông lờ mờ chập chờn bóng dáng con đường. Chẳng biết tự lúc nào, giữa biển sương mù quấn quýt liền một khối bỗng hé ra vài khoảng trống, từng bông từng bông cao lương ướt sũng vì sương sớm đang rầu rĩ dõi nhìn cha tôi qua lỗ hổng sương mù, cha cũng thành kính nhìn lại chúng. Cha bừng tỉnh ngộ, hiểu ra rằng chúng đều là những linh vật sống động. Chúng cắm rễ vào đất đen, đón nhận tinh hoa nhật nguyệt, tắm mát mưa móc trần gian, trên thông thiên văn dưới tường địa lý. Nhìn vào màu sắc của cao lương, cha đoán được mặt trời đã thiêu đốt đường chân trời bị cao lương che khuất thành một màu đỏ rực thảm thương.
Bỗng nhiên có biến cố xảy ra, thoạt tiên cha nghe thấy một tiếng rít chói tai sát bên tai, tiếp đó nghe thấy đằng trước phát ra tiếng nổ toác của một vật gì đó.
Dư tư lệnh gầm lớn: "Đứa nào nổ súng? Đồ em vợ khốn nạn, đứa nào nổ súng đấy?"
Cha nghe thấy viên đạn xuyên thủng làn sương dày, xé qua lá cao lương, thân cao lương, một đầu bông cao lương rơi bịch xuống đất. Trong thoáng chốc, mọi người đều nín thở nín hơi. Viên đạn kia rít gào suốt dọc đường, chẳng biết rơi tít đi đâu. Khói súng thơm nồng tan vào màn sương. Vương Văn Nghĩa thét lên thảm thiết: "Tư lệnh —— Tôi mất đầu rồi —— Tư lệnh —— Tôi mất đầu rồi ——"
Dư tư lệnh sững sờ, đá cho Vương Văn Nghĩa một cái, mắng: "Mẹ mả bố nhà anh! Mất đầu mà còn biết nói à!"
Dư tư lệnh bỏ mặc cha tôi, sấn lên đầu hàng ngũ. Vương Văn Nghĩa vẫn đang gào khóc thảm thiết. Cha ghé sát lại, nhìn rõ khuôn mặt méo mó kỳ dị của Vương Văn Nghĩa. Trên má anh ta có một dòng chất lỏng màu xanh thẫm đang chảy xuống. Cha đưa tay sờ thử, chạm phải một bốc chất lỏng nhơm nhớp nóng rẫy. Cha ngửi thấy mùi tanh gần giống như bùn đáy sông Mực Nước, nhưng tươi hơn bùn đáy sông Mực Nước bội phần. Nó lấn át hương thơm thoang thoảng của bạc hà, lấn át vị đắng ngọt của cao lương, nó đánh thức ký ức ngày một cận kề của cha, như sợi chỉ xâu chuỗi bùn sông Mực Nước, đất đen dưới gốc cao lương, quá khứ vĩnh viễn chẳng thể chết đi cùng hiện tại vĩnh viễn không sao giữ lại được, có những lúc, vạn vật đều phả ra mùi máu người.
Cha bảo: "Bác ơi, bác bị thương rồi."
"Đậu Quan, mày là Đậu Quan phải không, mày xem giúp bác cái đầu còn mọc trên cổ không?"
"Còn, bác ơi, mọc nguyên vẹn mà, chỉ có tai là đang chảy máu thôi."
