Sau khi tôi kết hôn, mẹ từng kể với vợ tôi về lần đầu tiên bà có kinh nguyệt trong một cái giếng cạn ẩm ướt và lạnh lẽo. Vợ tôi đã kể lại cho tôi nghe, và cả hai chúng tôi đều vô cùng thương cảm cho người mẹ lúc ấy mới mười lăm tuổi.

Mẹ buộc phải đặt tia hy vọng cuối cùng vào vũng nước đục ngầu đầy cóc nhái ấy. Hình ảnh gớm ghiếc của lũ cóc khiến mẹ vô cùng sợ hãi và chán ghét, nhưng cái sinh vật gớm ghiếc ấy lại chiếm trọn một vũng nước. Cơn khát không tài nào chịu nổi, đặc biệt là sinh mạng của tiểu cữu cữu đang dần khô héo vì thiếu nước, buộc bà lại phải tính đến vũng nước đó một lần nữa. Mọi thứ vẫn y nguyên như ngày hôm qua, trong khoảng thời gian dài như thế, con cóc chẳng nhúc nhích dù chỉ một chút. Nó vẫn duy trì tư thế và sự uy nghiêm của ngày hôm qua, dùng tấm da cóc sần sùi lạnh lẽo cọ xát vào người bà y như hôm qua, dùng đôi mắt âm u thù địch nhìn bà y như hôm qua. Lòng dũng cảm của mẹ chợt tan biến, bà cảm giác như trong đôi mắt con cóc bắn ra hai chiếc gai kịch độc đâm thẳng vào người mình. Bà vội vàng quay mặt đi, trong đầu vẫn khó lòng xua đi cái bóng ma khiến người ta chỉ muốn gào thét của con cóc.

Mẹ quay phắt mặt lại, vừa quay mặt lại thì bà nhìn thấy tiểu cữu cữu sắp chết đến nơi. Bà cảm thấy có một ngọn lửa đang bốc cháy trong lồng ngực, cổ họng đã biến thành ống lò với những ngọn lửa đang bốc ngược lên trên. Bà chợt phát hiện ra, trong khe hở được bắc bởi hai viên gạch, mọc lên một nhúm nấm nhỏ màu trắng sữa. Mẹ kích động đến mức tim như ngừng đập, bà cẩn thận cạy viên gạch ra và hái nấm xuống. Vừa nhìn thấy thức ăn, ruột gan lập tức xoắn tít lại với nhau, phát sinh những cơn đau khô khốc và nhức nhối. Bà nhét một cây nấm vào miệng, nuốt chửng mà chẳng thèm nhai. Vị nấm vô cùng tươi ngon, khơi dậy cơn đói cồn cào trong bà. Bà lại nhét thêm một cây nấm nữa vào miệng. Tiểu cữu cữu khẽ hừ lên một tiếng. Mẹ tự an ủi bản thân: Hai cây nấm này vốn dĩ nên cho em ăn trước, nhưng ta sợ nấm có độc nên tự nếm thử trước đã. Có phải thế không? Phải. Mẹ nhét một cây nấm vào miệng tiểu cữu cữu. Miệng tiểu cữu cữu cứng đờ, nheo đôi mắt đờ đẫn nhìn mẹ. Mẹ nói: "An tử, ăn đi, chị tìm được đồ ngon rồi này, em ăn đi." Mẹ khua khua nắm nấm trong tay trước mặt tiểu cữu cữu. Hai bên má tiểu cữu cữu động đậy vài cái như đang nhai. Mẹ lại nhét một hạt nấm vào miệng cậu, cậu ho sặc sụa, phun nấm ra ngoài. Môi tiểu cữu cữu nứt nẻ khắp nơi rướm đầy máu. Nằm trên đống gạch lồi lõm, cậu ta chỉ còn lại một hơi tàn.

Mẹ ngấu nghiến ăn sạch hơn chục cây nấm nhỏ ấy, bộ đồ lòng vốn đang ở trạng thái bán hôn mê lại cuộn trào điên cuồng trở lại, vùng bụng đau đớn dữ dội, phát ra tiếng kêu òng ọc. Mẹ túa ra trận mồ hôi lớn nhất kể từ lúc xuống giếng, cũng là trận mồ hôi cuối cùng. Chiếc áo mỏng dính bết vào người, nách và khoeo chân nhớp nháp. Bà cảm thấy đầu gối mỏi nhừ, toàn thân run lẩy bẩy, không khí lạnh lẽo dưới đáy giếng đâm thẳng vào tận tủy xương. Mẹ không kìm được mà mềm nhũn người ngã xuống bên cạnh em trai, và lịm đi vào trưa ngày thứ hai xuống giếng.

Khi mẹ tỉnh lại, hoàng hôn của ngày thứ hai dưới giếng đã buông xuống. Bà nhìn thấy ánh sáng đỏ tía của mặt trời lặn chếch về hướng tây hắt lên vách giếng phía đông. Chiếc còng cọc rách nát tắm đẫm ánh chiều tà, toát lên một thứ tình điệu mâu thuẫn mang hơi hướng thời cổ đại và ngày tận thế. Trong tai bà liên tục vang lên tiếng vo ve kéo dài, tiếng bước chân huỳnh huỵch vang lên trên miệng giếng hòa lẫn với tiếng vo ve đó, chẳng biết là thật hay mơ. Bà đã chẳng còn chút sức lực nào để cất tiếng kêu cứu, tỉnh lại rồi, cơn khát gần như thiêu đốt lồng ngực bà. Bà thậm chí không dám thở mạnh, cứ thở ra là lại đau đớn khôn cùng. Tiểu cữu cữu đã chẳng còn biết đau đớn hay vui sướng gì nữa, nằm trên đống gạch đó và đang dần biến thành một lớp da khô vàng khè. Mẹ vừa nhìn thấy đôi mắt xanh xao thụt sâu vào trong hốc mắt của cậu, liền cảm thấy trước mắt tối sầm lại, bóng tối của sự chết chóc bắt đầu bao trùm lấy cái giếng cạn.

Đêm thứ hai dưới giếng trôi qua rất nhanh, mẹ trải qua đêm trăng sao rực rỡ ấy trong trạng thái nửa mê nửa tỉnh. Đã mấy lần bà mơ thấy mình mọc cánh, xoay tròn bay vút lên miệng giếng, ống giếng sâu vô tận, bà bay mãi bay mãi, thế mà khoảng cách tới miệng giếng vẫn xa vời vợi, bà bay càng nhanh thì ống giếng lại càng kéo dài ra. Nửa đêm, có một lần bà tỉnh táo lại trong chốc lát, bà chạm vào thân thể lạnh ngắt của em trai, bà không dám nghĩ rằng em mình đã chết, bà nghĩ chắc là do mình đang bị sốt. Một dải ánh trăng hắt xuống đáy giếng đã chiếu sáng vũng nước xanh ngắt, con cóc tía trông như một món bảo vật, đôi mắt và làn da đều tỏa ra ánh sáng ngọc bích, vũng nước ấy cũng xanh ngắt đáng yêu tựa như ngọc phỉ thúy. Mẹ cảm thấy trong khoảnh khắc đó, bà đã thay đổi cách nhìn về con cóc, bà cảm thấy mình có thể đạt được một thỏa thuận với vị thần cóc, xin từ dưới thân con cóc một vốc nước để uống. Mẹ nghĩ nếu con cóc bằng lòng, bà có thể ném nó ra khỏi miệng giếng giống như ném một hòn đá vậy. Mẹ nghĩ, ngày mai nếu lại nghe thấy tiếng bước chân trên miệng giếng, nhất định phải ném gạch đá lên trên, cho dù kẻ đi lại trên miệng giếng có là lính Nhật hay ngụy quân đi nữa, bà cũng phải ném gạch đá lên trên để truyền đi tín hiệu của con người.

Khi trời lại sáng, mẹ đã có thể phân biệt rất rõ ràng những vật nhỏ xíu dưới đáy giếng, thế giới dưới giếng cũng trở nên rộng lớn bao la hơn. Nhân lúc buổi sáng tinh thần tốt, bà bóc một miếng rêu xanh nhai trong miệng, trong rêu có mùi tanh nhưng ăn cũng tạm được. Chỉ có điều cổ họng bà đã cứng đờ không thể nuốt nổi, phần rêu đưa đến cổ họng lại trào ngược ra ngoài. Bà hướng ánh mắt về phía vũng nước đó, con cóc tía lại hiện nguyên hình, dùng đôi mắt tà ác nhìn chằm chằm như muốn ép buộc bà. Bà không chịu nổi ánh mắt khiêu khích mang phong cách lưu manh đó của con cóc nữa, bèn quay đầu đi, vừa tức vừa sợ mà òa khóc.

Buổi trưa, bà thực sự nghe thấy tiếng bước chân nặng nề, lại còn có cả tiếng người nói chuyện. Niềm vui sướng tột độ dội vào người, bà lảo đảo đứng dậy, cố sức gào lên, nhưng giống như có ai đó đang bóp cổ họng mình, bà chẳng thể thốt ra được chữ nào nữa. Bà vồ lấy một viên định ném lên miệng giếng, nhưng vừa nhấc viên gạch lên ngang eo thì nó liền tuột khỏi tay. Hết rồi, bà nghe tiếng bước chân và tiếng người đã đi xa. Bà chán nản ngồi thụp xuống bên cạnh em trai, nhìn lướt qua khuôn mặt xanh xao của em, bà biết em mình đã chết rồi. Bà đặt tay lên khuôn mặt lạnh ngắt của cậu, lập tức cảm thấy sự chán ghét tột cùng, cái chết đã ngăn cách cô và cậu. Ánh sáng phát ra từ đôi mắt hé một nửa của cậu thuộc về một thế giới khác.

Đêm hôm đó, bà chìm đắm trong sự sợ hãi tột độ. Bà cảm thấy mình nhìn thấy một con rắn to bằng cán liềm hái cỏ. Thân rắn có màu đen, trên sống lưng rải rác những đốm hoa màu vàng. Đầu rắn dẹt dẹt giống như cái xẻng xúc cơm, trên cổ rắn có một khoanh màu vàng. Luồng khí lạnh lẽo âm u dưới giếng chính là tỏa ra từ cơ thể con rắn đó. Đã mấy lần bà cảm thấy con rắn khoang đó quấn chặt lấy người mình, cái miệng bẹt lè ra chiếc lưỡi đỏ tươi, phun ra từng hơi thở lạnh ngắt xì xì.

Sau đó, quả nhiên mẹ nhìn thấy con rắn vàng chậm chạp này ở cái hang trên vách giếng ngay phía trên con cóc. Nó vươn cái đầu ra khỏi hang, hai con mắt âm hiểm, ngoan cố ở hai bên đầu đờ đẫn nhìn chằm chằm vào bà. Mẹ lấy tay che mắt, dùng sức né sát vào thành giếng. Vũng nước độc có rắn độc giám sát ở trên, có cóc nhái canh gác ở ở dưới ấy, mẹ chẳng còn chút hứng thú muốn uống lấy một giọt.

Cha, Vương Quang (nam, mười lăm tuổi, vóc người lùn tịt, mặt đen nhẻm), Đức Trị (nam, mười bốn tuổi, vóc người mảnh khảnh, mặt vàng, tròng mắt vàng), Quách Dương (nam, hơn bốn mươi tuổi, thọt, nách kẹp hai cái nạng gỗ), gã mù (không rõ họ tên tuổi tác, ôm một cây đàn tam huyền rách nát), Lưu thị (hơn bốn mươi tuổi, vóc người cao lớn, chân đang mọc nhọt), sáu kẻ may mắn sống sót trong đại kiếp nạn này, ngoại trừ gã mù ra, ai nấy đều đờ đẫn nhìn ông nội tôi. Bọn họ đứng trên ụ đất, ánh mặt trời mới mọc chiếu vào những khuôn mặt bị khói dày và lửa lớn nung cho biến dạng. Trên dưới ụ đất ngổn ngang xác chết của những kẻ kháng cự anh dũng và những kẻ tấn công điên cuồng. Dưới hào nước đục ngầu ngoài ụ đất, ngâm đầy mấy chục cái tử thi trương phình và mấy con chiến mã của Nhật bị mổhạc bụng. Khắp thôn là những bức tường đổ vách nát, làn khói trắng khét lẹt vẫn còn quẩn quanh ở một vài nơi. Ngoài thôn là ruộng cao lương bị giẫm đạp nát bét. Mùi khét lẹt, mùi tanh tưởi của máu tươi là mùi vị cơ bản của buổi sáng hôm đó; màu đen và màu đỏ là tông màu chủ đạo của buổi sáng hôm đó; bi tráng là bầu không khí bao trùm buổi sáng hôm đó.

Đôi mắt ông nội đỏ ngầu, tóc gần như bạc trắng cả, ông còng lưng, đôi bàn tay sưng phồng buông thõng sang hai bên đầu gối một cách bứt rứt không yên.

"Bà con ơi..." Ông nội khản giọng nói, "Ta đã mang tai họa đến cho toàn bộ người trong thôn..."

Mọi người xót xa sụt sùi, ngay cả hốc mắt khô khốc của gã mù cũng trào ra những giọt nước mắt trong veo.

"Dư tư lệnh, phải làm sao bây giờ?" Quách Dương chống nạng ngẩng thẳng phần thân trên, lộ ra hàm răng đen sì, hỏi ông nội tôi.

"Dư tư lệnh, lũ quỷ lùn còn đến nữa không?" Vương Quang hỏi.

"Dư tư lệnh, anh dẫn chúng tôi chạy đi..." Lưu thị vừa khóc vừa lóc nói.

"Chạy? Chạy đi đâu?" Gã mù nói, "Các người muốn chạy thì cứ chạy, tôi có chết cũng phải chết ở cái đất này."

Gã mù ngồi xuống, ôm cây đàn rách vào ngực, đinh đinh đông đông gảy lên, miệng hắn méo xệch, má giật giật, cái đầu lắc lư như cái trống bỏi.

"Bà con ơi, không thể chạy được," ông nội nói, "Nhiều người chết thế này rồi, chúng ta không thể chạy đâu, lũ quỷ lùn kiểu gì cũng sẽ quay lại, nhân lúc còn thời gian, hãy đi nhặt đạn dược trên người những kẻ chết trận, quyết một trận sống mái với lũ quỷ lùn đi!"

Cha và những người khác tản ra các cánh đồng, tháo đạn dược trên người lũ lính Nhật chết trận, từng chuyến từng chuyến vận chuyển lên ụ đất. Quách Dương chống nạng và Lưu thị đang mọc nhọt cũng tìm kiếm ở khu vực gần đó. Gã mù ngồi bên đống đạn dược, nghiêng tai lắng nghe động tĩnh giống như một người lính gác trung thành.

Mới buổi sáng mà mọi người đã tập trung lại trên ụ đất, nhìn ông nội tôi kiểm điểm số vũ khí. Trận chiến ngày hôm qua đánh đến tận tối mịt, lũ quỷ lùn không kịp dọn dẹp chiến trường, điều này rõ ràng là có lợi cho ông nội.

Bọn họ nhặt được mười bảy khẩu súng trường "Ba mươi tám" do Nhật Bản chế tạo, ba mươi tư hộp đạn bằng da bò, một nghìn không trăm linh bảy viên đạn đầu nhọn vỏ đồng. Hai mươi bốn khẩu súng trường kiểu "Bảy chín" nhái Tiệp Khắc của Trung Quốc, hai mươi bốn bao đạn bằng vải bạt vàng, bốn trăm mười hai viên đạn "Bảy chín". Năm mươi bảy quả lựu đạn chày vỏ gang hình cánh hoa do Nhật Bản chế tạo. Bốn mươi ba quả lựu đạn cán gỗ do Trung Quốc chế tạo. Một khẩu súng lục "Bát Xoa" của Nhật, ba mươi chín viên đạn. Một khẩu súng lục Mã Bài, bảy viên đạn. Chín thanh mã tấu Nhật. Bảy khẩu súng ngắn của Nhật, hơn hai trăm viên đạn.

Kiểm đếm đạn dược xong, ông nội xin tẩu thuốc của Quách Dương, quẹt diêm châm lửa hút một hơi, rồi ngồi xuống ụ đất.

"Cha, chúng ta lại có thể gây dựng một đội ngũ nữa rồi!" Cha nói.

Ông nội nhìn đống đạn dược, trầm mặc không nói gì. Hút thuốc xong, ông nói: "Các con cháu, chọn đi, mỗi người chọn một món vũ khí."

Chính ông nội đã tự mình đeo khẩu súng lục đựng trong chiếc bao da giống như mai ba ba, lại xách thêm một khẩu súng "Ba mươi tám" đã lắp sẵn lưỡi lê. Cha nhanh tay chộp lấy khẩu súng ngắn Mã Bài, Vương Quang và Đức Trị mỗi người một khẩu súng ngắn Nhật.

"Đưa khẩu súng lục cho Quách đại thúc đi." Ông nội nói.

Cha bĩu môi tỏ vẻ không vui. Ông nội nói: "Loại súng này đánh nhau chẳng ra tích sự gì, con cũng lấy một khẩu súng ngắn đi."

Quách Dương nói: "Tôi dùng một khẩu súng trường đi, súng lục nhường cho gã mù."

Ông nội nói: "Thím à, thím nghĩ cách kiếm chút cơm cho chúng tôi ăn đi, lũ quỷ lùn sắp đến rồi đấy."

Cha chọn một khẩu súng "Ba mươi tám", lạch cạch làm quen với thao tác đóng mở nòng súng.

"Cẩn thận đấy, đừng có táy máy càn quấy mà cướp cò." Ông nội tiện miệng nhắc nhở cha.

Cha nói: "Không sao đâu, con biết mà."

Gã mù hạ thấp giọng nói: "Dư tư lệnh, chúng tới rồi, tới rồi kìa."

Ông nội nói: "Mau nằm xuống."

Tất cả mọi người đều nép mình vào bụi cây bạch lạp trên sườn dốc của ụ đất, cảnh giác nhìn chằm chằm về phía ruộng cao lương ngoài chiến hào. Gã mù ngồi bên đống súng, lắc đầu lững thững gảy đàn tam huyền.

"Cậu cũng xuống đây mau!" Ông nội hét lên.

Khuôn mặt gã mù co giật đầy đau đớn, đôi môi mấp máy như đang nhai thứ gì đó. Cây đàn tam huyền rách nát cứ lặp đi lặp lại một giai điệu, giống như tiếng mưa rào không ngớt quất liên hồi vào chiếc thùng sắt thủng vậy.

Ngoài chiến hào không một bóng người, hàng trăm con chó từ mấy hướng lao bổ về phía những cái xác chết trong ruộng cao lương, chúng chạy bay là đà sát mặt đất, bộ lông đủ màu sắc chập chờn dưới ánh nắng, chạy ở top đầu chính là ba con chó lớn nhà tôi.

Hơi hiếu động, cha có chút không kiên nhẫn nữa, nhắm thẳng vào bầy chó bắn một phát súng, viên đạn "cạc" một tiếng bay vút lên trời. Những khóm cao lương ở đằng xa xào xạc một trận.

Vừa có được súng thép trong tay, Vương Quang và Đức Trị liền nhắm vào những khóm cao lương đang đung đưa hỗn loạn mà "pằng pằng" bóp cò. Những viên đạn chúng bắn ra, có viên bay lên trời, có viên cắm xuống đất, hoàn toàn chẳng trúng mục tiêu nào cả.

Ông nội giận dữ nói: "Không được phép bắn bừa! Có bao nhiêu đạn cho các ngươi phung phí hả!" Ông nội giơ một chân lên, đá mạnh vào cái mông đang vểnh ngược lên trời của cha một phát.

Sự hỗn loạn ở sâu trong ruộng cao lương dần tĩnh lại, một giọng nói vang dội hét lên: "Đừng bắn — đừng hiểu lầm — các anh là bộ phận nào —"

Ông nội hét lên: "Là bộ phận tổ tiên nhà ngươi đấy — mấy con chó da vàng các ngươi!"

Ông nội đẩy súng "Ba mươi tám" về phía trước, chĩa thẳng về hướng phát ra tiếng gọi, "pằng" một tiếng nổ súng.

"Bạn hiền — đừng hiểu lầm — chúng tôi là Đại đội Giao Cao của Bát Lộ Quân — là đội ngũ kháng chiến —" Người trong ruộng cao lương lại lớn tiếng gọi, "Xin hãy trả lời — các anh là bộ phận nào!"

Ông nội nói: "Bát Lộ thổ phỉ, chỉ giỏi dùng mấy chiêu trò này."

Ông nội dẫn theo mấy tên lính của mình chui ra từ bụi bạch lạp, đứng trên ụ đất.

Hơn tám mươi đội viên của Đại đội Giao Cao Bát Lộ Quân khom lưng chui ra từ những khóm cao lương. Bọn họ ai nấy quần áo rách rưới, mặt mày vàng vọt, sợ sệt giống như những con dã thú hoảng loạn. Phần lớn bọn họ đều tay không tấc sắt, giắt ngang lưng hai quả lựu đạn cán gỗ. Mười mấy người đi đầu mỗi người cầm một khẩu súng trường Hán Dương cũ kỹ, cũng có người cầm súng tự chế.

Chiều hôm qua cha đã nhìn thấy nhóm Bát Lộ Quân này rồi, bọn họ trốn ở sâu trong ruộng cao lương, bắn tỉa vào lũ quỷ lùn đang tấn công thôn xóm.

Đội ngũ của Bát Lộ Quân kéo lên ụ đất. Tên cao kều dẫn đầu nói: "Trung đội một phái lính canh gác cảnh giới! Những người còn lại tại chỗ nghỉ ngơi."

Bát Lộ Quân ngồi trên ụ đất, một thanh niên khôi ngô đứng trước đội ngũ, lấy từ trong túi đeo chéo ra một mẩu giấy màu vàng đất, vung tay nhịp nhàng dạy hát một bài hát: Gió đang gào — thanh niên khôi ngô hát — Gió đang gió đang gió đang gió đang gào — các đội viên hỗn tạp hát theo — Chú ý, nhìn tay tôi này, hát cho đều vào — Ngựa đang thét — ngựa đang thét — Hoàng Hà đang gầm thét Hoàng Hà đang gầm thét Hoàng Hà đang gầm thét Hoàng Hà đang gầm thét — Hà Nam Hà Bắc cao lương chín rồi Hà Nam Hà Bắc cao lương chín rồi Trong rừng manh áo xanh anh hùng kháng chiến chí khí cao trong rừng manh áo xanh anh hùng kháng chiến chí khí cao cầm lấy súng ống tự chế cầm lấy súng ống tự chế vung lên đại đao trường mâu vung lên đại đao trường mâu bảo vệ quê hương bảo vệ Hoa Bắc bảo vệ toàn Trung Quốc —