Trong lịch sử huy hoàng của loài người lại lẫn lộn biết bao truyền thuyết về chó và ký ức về loài chó, chó đáng ghét, chó đáng kính, chó đáng sợ, chó đáng thương! Khi ông nội và cha tôi chần chừ do dự ở ngã ba đường đời, hàng trăm con chó dưới sự dẫn dắt của những con chó đen, chó xanh, chó đỏ nhà tôi, tại bãi tàn sát trong ruộng cao lương phía nam thôn chúng tôi, đã dùng những chiếc móng vuốt cứng cáp dẫm ra từng con đường nhỏ màu xám trắng.

Nhà tôi vốn nuôi năm con chó, hai con chó vàng trải qua bao tang thương đã chết cùng một năm cha tôi lên ba tuổi. Chó đen, chó xanh, chó đỏ trở thành ba thủ lĩnh của bầy chó, khi uy hiếp tài hoa lộ rõ tại bãi tàn sát, đều đã gần mười lăm tuổi, đối với con người mà nói thì đây vẫn là lứa tuổi thiếu niên, nhưng đối với loài chó mà nói, thì đã là lứa tuổi tri thiên mệnh rồi.

Những ngày sau trận đại tàn sát, máu đen đầm đìa không chút lưu tình bôi lấp ký ức đau đớn khắc sâu trong tim ông nội và cha ở đầu cầu Mực Thủy Hà, tựa như mây đen che khuất mặt trời đỏ máu. Nhưng nỗi nhớ nhung của cha đối với bà nội tôi, luôn giống như ánh mặt trời, giãy giụa chiếu ra từ kẽ mây. Mặt trời bị mây đen che khuất chắc chắn là cực kỳ đau đớn, những tia nắng xuyên thủng mây dày chiếu ra ấy khiến tôi run rẩy bất an; nỗi nhớ nhung sâu sắc đối với bà nội phát tác ngắt quãng trong quá trình đấu tranh bền bỉ với những con chó điên ăn thịt người của cha, lại càng khiến tôi hoảng hốt như chó mất chủ.

Trận đại tàn sát vào đêm Trung thu năm 1939, khiến thôn chúng tôi gần như tuyệt diệt giống người, cũng khiến hàng trăm con chó trong thôn chúng tôi biến thành chó nhà có tang thực sự. Ông nội chĩa súng liên thanh vào những con chó đánh hơi thấy mùi máu tanh kéo đến ăn thịt người, khẩu súng lục "Tự Lai Đắc" kêu gào khản cổ trong tay ông, thân súng tỏa ra hơi nóng rực. Nòng súng phát ra màu đỏ sậm, dưới ánh trăng Trung thu trắng như sương, lạnh như băng.

Ruộng cao lương sau trận chiến kịch liệt, bao phủ trong ánh trăng sáng tỏ và thê lương, trông vô cùng tĩnh lặng. Ngọn lửa trong thôn đang cháy phừng phừng, những lưỡi lửa hỗn loạn liếm láp bầu trời thấp lè tè, phát ra tiếng cờ bay phần phật trong gió dữ. Quân Nhật và quân Hòa hiệp sau khi phá thủng ngôi làng, đã châm lửa đốt toàn bộ nhà cửa trong thôn, rồi rút lui từ lối ra vòng vây phía bắc thôn. Đây là chuyện của ba tiếng trước, lúc đó cánh tay phải bị thương từ bảy ngày trước của ông nội bị nứt vết thương cũ, cánh tay bất động như đã chết. Cha giúp ông băng bó vết thương.

Khẩu súng lục nóng rực vì bắn của ông nội bị ném xuống lớp đất đen ẩm ướt dưới gốc cao lương, kêu xèo xèo. Băng bó xong cánh tay bị thương, ông nội ngồi xuống trận địa, nghe tiếng chiến mã của người Nhật hí khàn đắc, tiếng móng ngựa vang lên như cuộn gió lốc, từ trong thôn dần tụ lại về phía bắc thôn, cuối cùng tiêu tan trong ruộng cao lương yên bình phía bắc thôn, cùng với âm điệu tạp chủng của những con la thồ pháo, cùng với tiếng bước chân mệt mỏi của quân Hòa hiệp.

Cha đứng bên cạnh ông nội đang ngồi, vẫn luôn dùng sức bắt lấy tiếng móng ngựa đại mã Nhật Bản. Buổi chiều, cha đã bị dọa cho vỡ mật bởi con đại mã màu đỏ lửa chồm tới ép sát mình, tận mắt chứng kiến cái móng ngựa to bằng cái mâm của con đại mã chĩa thẳng vào đầu mình quất tới, chiếc móng ngựa hình cung giống như một tia chớp đập vào mắt, sáng lên trong sâu thẳm ý thức của cha. Cha bất giác gọi một tiếng cha, rồi hai tay ôm đầu, ngồi xổm trong khóm cao lương.

Mùi nước tiểu nồng nặc và mùi mồ hôi chua lè trên bụng ngựa bị cơn gió lốc do thân ngựa cuốn theo cuộn cuộn quét qua, nặng nề trát lên đầu và trên mình cha, mãi không tan đi. Thân hình mập mạp của con đại mã húc những khóm cao lương ngả nghiêng đỗ rạp, những hạt cao lương già cỗi nhưng càng thêm đỏ thắm như mưa đá đập lên đầu cha, trên mặt đất rải một tầng hạt cao lương đỏ đáng thương. Cha nhớ lại cảnh những hạt cao lương đập vào khuôn mặt nằm ngửa người ra trong ruộng cao lương của bà nội. Bảy ngày trước cao lương đã chín nhưng chưa già, hạt cao lương là dựa vào chiếc mỏ ngắn của lũ bồ câu mổ liên hồi mới rụng vỏ rơi xuống, cũng không phải như mưa đá dày đặc, mà là giống như những hạt mưa thưa thớt dịu dàng.

Bức tranh sinh động về hàng răng trắng tựa vỏ ốc hiện lên giữa đôi môi nhợt nhạt đã phai sạch màu máu hé mở của bà nội, trên răng đỡ lấy năm sáu hạt cao lương đỏ lấp lánh như kim cương nhanh chóng xuất hiện trước mắt cha, rồi lại nhanh chóng tiêu tan. Con đại mã lao xéo qua lúc nãy lại khó nhọc vòng trở lại, cây cao lương giãy giụa đau đớn phía sau mông ngựa, cây thì gãy, cây thì cong, cây thì đứng dậy lần nữa, run rẩy trong gió thu giống như cơn triều hàn ập đến do bệnh sốt rét.

Cha nhìn thấy lỗ mũi mở rộng vì thở gấp và đôi môi dày màu thịt đỏ bị lật ra của con đại mã, những bọt nước màu đỏ máu phun ra từ trong hàm thiết bị cắn đến thâm đen và kẽ răng trắng như tuyết, dính trên chiếc môi dưới tham lam. Đôi mắt con đại mã bị lớp bụi phấn màu trắng rũ ra trên khóm cao lương kích thích đến mức đẫm lệ. Thân ngựa sáng bóng, cái đầu đội chiếc mũ vuông nhỏ của một người lính Nhật trẻ tuổi tuấn tú ở trên cao nhô lên cao hơn bông cao lương một chút. Trong chuyển động dữ dội, những bông bông cao lương không chút lưu tình quất vào anh ta, xô đẩy anh ta, cào ngứa anh ta, thậm chí là cù lét anh ta đến mức chán ghét. Anh ta đành phải nheo mắt lại. Xem ra anh ta cực kỳ căm ghét, cực kỳ chán ngấy những cây cao lương này, cao lương đánh đập khuôn mặt xinh đẹp của anh ta chi chít vết thương.

Cha nhìn thấy anh ta giận dữ dùng mã tấu chém đứt bông cao lương, có những cây cao lương không tiếng động đầu rơi xuống đất, ngay cả cây đứng thẳng cũng không hề nhúc nhích; có những cây cao lương kêu lả tả, những bông bị chém gãy rên rỉ khàn đạm lệch sang một bên, treo lơ lửng trên thân cây có lá cành run rẩy; có những cây cao lương lại với độ dẻo dai cực độ ngả về phía trước theo lưỡi dao, rồi lại ngả về phía sau theo lưỡi dao, giống như một bó chỉ gai dính trên lưỡi dao. Cha nhìn thấy người lính Nhật Bản kia phóng ngựa, giơ đao xông tới lần nữa.

Cha ném khẩu súng lục Browning tội ác chồng chất sớm đã vô dụng về phía khuôn mặt con ngựa hình chữ nhật, khẩu súng bay thẳng vào trán con ngựa đang phi nước đại, phát ra tiếng va đập trầm đục. Cổ con ngựa đỏ ngẩng lên, hai đầu gối bỗng quỳ rạp xuống đất, mõm hôn một cái lên lớp đất đen, cái cổ nghẹo theo, cái đầu nằm phẳng trên đất đen.

Viên quân nhân Nhật Bản cưỡi trên ngựa bị hất văng xuống mã một cách hung bạo, cánh tay giơ mã tấu chắc chắn là đã gãy đứt, bởi vì cha tôi nhìn thấy đao của hắn rơi xuống, lúc cánh tay chạm đất phát ra một tiếng giòn giã, một đoạn xương nhọn hoắt, không ngay ngắn đâm thủng từ trong ống tay áo ra, cái bàn tay thõng xuống đó đã trở thành một sinh mạng độc lập co giật một cách vô quy luật. Khoảnh khắc khúc xương đâm thủng ống tay áo không có máu, đầu xương trắng hếu, tỏa ra hơi thở nghĩa địa âm u, nhưng rất nhanh đã có từng dòng máu tươi đỏ thắm chảy ra từ vết thương, máu chảy không đều đặn, lúc thưa lúc dày, lúc nhanh lúc chậm, cơ bản giống như những chuỗi anh đào đỏ thắm liên tiếp xuất hiện rồi liên tiếp biến mất.

Một cái chân của hắn đè dưới bụng ngựa, cái chân còn lại lại vắt sang trước đầu ngựa, hai chân kéo thành một góc tù khổng lồ. Cha vô cùng kinh ngạc, cha không thể ngờ đại mã và lính ngoại quốc cao lớn uy vũ lại dễ đánh bại đến thế. Ông nội khom lưng chui qua từ trong khóm cao lương, khẽ gọi một tiếng:

— Đậu Quan.

Cha bứt rứt đứng dậy, nhìn ông nội tôi.

Đội kỵ mã của Nhật Bản lại quét ra từ sâu trong ruộng cao lương như một trận cuồng phong, tiếng động móng ngựa dẫm lên lớp đất đen mềm mại nặng nề hòa lẫn một cách tương phản rõ rệt với tiếng bẻ gãy cao lương giòn giã. Kỵ binh phóng ngang đâm dọc không mục đích, chúng bị những phát súng lén chuẩn xác của ông nội và cha tôi tra tấn đến mức vô cùng bực bội, cho nên đành phải tạm dừng cuộc tấn công vào ngôi làng đang chống cự ngoan cường, càn quét trong ruộng cao lương như giăng lưới.

Ông nội ôm lấy cha, dán chặt vào đất đen nằm rạp xuống, cơ ngực cường tráng và cặp chân móng guốc thô to của đại mã ào ào lăn qua trước mặt họ, lớp đất đen bị dẫm lật ngửa rên rỉ đau đớn, những khóm cao lương bất lực lắc lư, hạt cao lương màu vàng rồng vãi tung tóe khắp nơi, trong những vết móng ngựa khắc sâu trên mặt đất, chất đầy những hạt cao lương.

Đội ngựa đi xa, sự lắc lư của những cây cao lương cũng dần tĩnh lại. Ông nội đứng lên. Cha trèo dậy từ dưới đất, nhìn thấy cái hố do đầu gối mình quỳ ra trên đất đen, mới ý thức được ông nội đã đè ép mình mạnh đến nhường nào.

Tên kỵ binh Nhật Bản đó không chết. Hắn tỉnh lại từ cơn đau nhói buốt, dùng cánh tay không bị gãy chống đất, tốn sức lách cái chân có lẽ đã bị trật khớp từ trước đầu ngựa về phía sau. Hắn cử động cái chân dường như không thuộc về mình đó, phát ra từng đợt thở dốc trầm đục. Cha nhìn thấy một vầng mồ hôi tuôn ra từ trán tên kỵ binh Nhật Bản. Mồ hôi gột rửa lớp đất đen và khói súng trên mặt người Nhật, lộ ra từng đường da mặt tái nhợt.

Con đại mã đó cũng không chết, cái cổ của nó vặn vẹo như con trăn, đôi mắt xanh biếc bi thương nhìn bầu trời và mặt trời thuộc về vùng Đông Bắc Cao Mật xa lạ của nó. Tên kỵ binh Nhật Bản nghỉ ngơi một lát, lại dùng sức rút cái chân bị đè dưới bụng ngựa ra.

Ông nội bước tới, giúp hắn rút cái chân đó ra, sau đó túm lấy gáy hắn nhấc bổng lên. Tên kỵ binh Nhật Bản chân cẳng vô lực, toàn bộ trọng lượng cơ thể đều treo trên tay ông nội. Ông nội buông tay ra một cái, hắn liền nhũn ra dưới đất như bức tượng đất bị ngâm mềm. Ông nội nhặt thanh mã tấu sáng bóng kia lên, nhắm vào một hàng cao lương, chém chéo xuống một nhát, rồi vung hất chéo lên một nhát, hơn hai mươi cây cao lương nhẹ nhàng đứt lìa, những thân cao lương không nhiều nước mọng đứng thẳng đâm xuống đất.

Ông nội dùng mũi dao sắc bén của mã tấu Nhật chọc vào chiếc mũi trắng ngần thẳng tắp đẹp đẽ của tên kỵ binh Nhật Bản, hạ thấp giọng nói:

— Quỷ Đông Dương! Oai phong của mày đâu mất rồi?

Đôi mắt đen nhánh to tròn của tên kỵ binh Nhật Bản chớp liên hồi, trong miệng thốt ra một loạt từ ngữ tròn vo, cha biết hắn đang van xin. Hắn dùng bàn tay run rẩy lành lặn, từ trong túi ngực móc ra một chiếc kẹp nhựa trong suốt, đưa cho ông nội tôi, hắn nói:

— Gi lê gù lù u lù oa la...

Cha rướn người lên, nhìn thấy trong chiếc kẹp nhựa đó có đựng một bức ảnh được tô màu, trong ảnh có một người phụ nữ trẻ tuổi xinh đẹp để lộ một cánh tay trắng muốt, đang ôm một đứa con trai mập mạp. Trên khuôn mặt đứa trẻ và người phụ nữ nở nụ cười bình yên.

— Đây là vợ mày à? — Ông nội hỏi.

— U li oa la gi lê gù lù...

— Đây là con mày à? — Ông nội hỏi.

— U la ỉ a chi chích hi trì...

Cha càng rướn đầu lại gần hơn, nhìn người phụ nữ đang mỉm cười ngọt ngào và đứa trẻ có vẻ đáng yêu ngây ngô đó.

— Đồ súc sinh, mày muốn dùng cái này để lay động tao sao? — Ông nội dùng sức hất tung chiếc kẹp nhựa lên, chiếc kẹp nhựa bay vút lên đón ánh sáng như một con bướm rồi rơi xuống tắm mình trong ánh nắng, ông nội thu đao về, nhắm vào chiếc kẹp nhựa đang rơi xuống mà chém một cách khinh miệt, lưỡi dao lóe lên một tia hàn quang, chiếc kẹp nhựa nảy lên một cái, nứt thành hai nửa, rơi xuống trước chân cha.

Trước mắt cha tối sầm một mảng, một luồng khí lạnh buốt chạy dọc toàn thân. Ánh sáng màu xanh và đỏ chiếu vào đôi mắt đang nhắm chặt của cha. Cha cảm thấy trong lòng đau đớn vô cùng. Cha không dám mở mắt ra nhìn người phụ nữ xinh đẹp dịu dàng và đứa trẻ sơ sinh ngây thơ vô số tội chắc chắn đã bị chém thành hai đoạn đó.

Tên kỵ binh Nhật Bản khó nhọc, gấp gáp bò đến trước chân cha, dùng bàn tay không bị thương nhưng cũng đang run lẩy bẩy vơ lấy chiếc kẹp nhựa đã bị mã tấu chém thành hai nửa, hắn chắc chắn muốn dùng cánh tay bị thương đó, cánh tay kia treo lủng lẳng trên cỗ tay áo, đã không còn nghe theo sự sai khiến của hắn nữa. Máu tươi ròng ròng nhỏ xuống theo những đầu ngón tay cháy vàng. Hắn vụng về dùng một tay chắp vá lại người vợ và đứa con đã vỡ nát, đôi môi khô héo mấp máy, từ kẽ răng đang đánh bần bật kèn kẹt, nặn ra vài câu rách nát:

— A da... oa... thổ... lù... hơ... tra... hái... u...

Hai hàng nước mắt trong veo chảy dọc theo đôi gò má gầy gò bẩn thỉu của hắn. Hắn áp bức ảnh lên môi hôn hít, cổ họng phát ra tiếng ục ục.

— Đồ súc sinh, mẹ kiếp mày cũng biết rơi nước mắt á? Mày biết xót vợ con mày, sao còn muốn giết vợ con chúng tao? Mày bóp méo cái hòn dái chảy nước hôi thì có thể khiến tao không giết mày chắc? — Ông nội gầm lên giận dữ, giơ cao thanh mã tấu Nhật Bản sáng lấp lánh ánh bạc.

— Cha —, cha tôi thét dài một tiếng, hai tay ôm lấy cánh tay ông nội, nói: — Cha, đừng giết hắn!

Cánh tay ông nội run rẩy trong ngực cha, cha ngẩng mặt lên, dùng đôi mắt tội nghiệp ngập tràn nước mắt khẩn cầu người cha giết người không chớp mắt, tim sắt dạ đá của mình.

Ông nội cũng cúi thấp đầu, tiếng động đinh tai nhức óc do pháo cối Nhật Bản oanh tạc ngôi làng, tiếng hú sắc nhọn khi súng máy Nhật quét vào những đồng bào đang kiên trì đấu tranh trong vòng vây đất lại cuồn cuộn kéo đến như sóng dữ, trong ruộng cao lương đằng xa lại vang lên tiếng hí hung hãn của đại mã Nhật Bản và tiếng móng ngựa dẫm đạp làm rách nát đất đen. Ông nội hất cánh tay một cái, đẩy cha ra.

— Thằng ranh con! Mày bị làm sao thế? Nước mắt của mày là rơi vì ai? Là rơi vì mẹ mày à? Là rơi vì bác La Hán của mày à? Là rơi vì chú Thằng Câm của bọn họ à? — Ông nội nghiêm giọng quát mắng, — Mày lại vì cái giống chó hoang này mà rơi nước mắt? Không phải mày dùng súng Browning bắn hạ ngựa của hắn à? Không phải hắn muốn dùng móng ngựa dẫm nát mày, muốn dùng mã tấu chém chết mày sao? Lau nước mắt của mày đi, con trai, lại đây, đưa mã tấu cho mày, chém chết nó!

Cha lùi lại một bước, nước mắt lã chã tuôn rơi.

— Lại đây!

— Con không — cha — con không —

— Đồ hèn nhát!

Ông nội đá cha một cước, xách mã tấu lùi lại một bước, kéo giãn một khoảng cách với tên kỵ binh Nhật Bản, sau đó giơ cao mã tấu.

Trước mắt cha một luồng ánh sáng mạnh chớp lên, tiếp theo lại là một mảng tối sầm. Nhát đao chém tên kỵ binh Nhật Bản của ông nội phát ra tiếng xé lụa ẩm ướt, áp đảo cả tiếng gầm rú của súng ống Nhật Bản, khiến màng nhĩ cha chấn động, nội tạng nổi lên từng trận run rẩy vì lạnh. Khi thị lực hồi phục, tên kỵ binh Nhật Bản trẻ tuổi tuấn tú đó đã chia thành hai đoạn. Lưỡi dao đi từ vai trái vào, đi ra từ sườn bên phải, những nội tạng xanh đỏ đó đang nhảy múa sức sống, tỏa ra mùi hôi tanh nức nở nóng hổi. Dạ dày ruột gan của cha co rút thành một cục, nảy thốc lên lồng ngực, một ngụm nước xanh từ miệng cha phun ra. Cha quay người bỏ chạy.

Cha không dám nhìn đôi mắt trợn trừng có hàng lông mi hếch lên của tên kỵ binh Nhật Bản, trước mắt cha không ngừng lặp lại cảnh thân thể con người bị chia thành hai nửa dưới lưỡi mã tấu. Nhát đao này của ông nội, tựa như đã chém vỡ mọi thứ thành hai nửa. Ngay cả ông nội cũng thành hai nửa. Cha mơ hồ cảm thấy, có một thanh đại đao bay lượn tự do trên không trung lóe lên ánh sáng đỏ như máu, đã đem ông nội, bà nội, bác La Hán, tên kỵ binh Nhật Bản, vợ con tên kỵ binh, chú Thằng Câm, Lưu Đại Hào, anh em họ Phương, "Lao Bệnh Tứ", Phó quan Nhậm... chém cắt như thái dưa thái rau, thảy đều cắt thành hai nửa...

Ông nội vứt bỏ thanh mã tấu đang đọng lại một đường keo máu trong suốt ở lưỡi đao, đi đuổi theo cha tôi đang chui lủi loạn xạ trong khóm cao lương. Đội kỵ mã Nhật Bản lại càn quét qua như một cơn cuồng phong, đạn pháo cối mang theo tiếng huýt gió lảnh lót bay lên từ trong ruộng cao lương, gần như rơi theo phương thẳng đứng vào giữa những dân làng đang dùng súng tự chế pháo tự chế chống cự ngoan cường đằng sau vòng vây rồi phát nổ.

Ông nội tóm lấy cha tôi, bóp cổ dùng sức lắc mạnh:

— Đậu Quan! Đậu Quan! Thằng ranh con nhà mày! U minh rồi à? Mày muốn đi nộp mạng à? Mày sống chán rồi à?

Cha dùng sức cào cấu bàn tay cứng như đá của ông nội, thét lên chói tai:

— Cha! Cha! Cha! Đưa con đi! Đưa con đi! Con không đánh giặc nữa! Không đánh nữa! Con nhìn thấy mẹ rồi! Nhìn thấy chú rồi! Nhìn thấy bác rồi!

Ông nội không chút lưu tình tát cho cha một bạt tai vào miệng. Cái tát này vô cùng nặng nề, cổ cha lập tức mềm nhũn, cái đầu lúc lắc thõng xuống trước ngực, trong miệng chảy ra dòng nước dãi trong suốt lẫn tia máu.

Người Nhật đã rút đi. Vầng trăng tròn to lớn, mỏng manh giống như một miếng giấy cắt, trong quá trình leo lên ngọn cao lương, diện tích co lại nhỏ đi, và dần tỏa ra ánh sáng hào quang. Những cây cao lương chịu đựng đủ mọi tai ương đứng nghiêm phất phơ không nói trong ánh trăng, thỉnh thoảng có mấy hạt cao lương rơi xuống đất đen, giống như những giọt nước mắt long lanh của cao lương. Trong không khí mùi vị tanh ngọt nồng nặc đặc quánh, máu người đã ngâm đẫm cả một khoảng đất đen phía nam thôn chúng tôi.

Ánh lửa trong thôn nhô lên nhô xuống như cái đuôi cáo, chốc chốc lại vang lên tiếng nổ lách tách do gỗ cháy khét, mùi khói khét lan tỏa từ trong thôn ra, hòa quyện với mùi máu tanh trong ruộng cao lương, tạo thành một thứ mùi kỳ lạ đến ngạt thở.

Vết thương cũ trên cánh tay ông nội từ ba tiếng rưỡi trước đã bị lao lực làm phát tác, miệng vết thương nứt ra, chảy ra biết bao nhiêu máu mủ hôi tanh màu đen xám trắng. Ông nội muốn cha giúp ông nặn vết thương. Cha dùng ngón tay út lạnh ngắt, sợ hãi run rẩy nặn phần da tím ngắt xung quanh vết thương trên cánh tay ông nội, nặn một cái, phụt phụt trào ra một chuỗi bọt khí giống như tròng mắt, trong vết thương có một mùi hôi thối như dưa muối. Ông nội từ một gò mộ gần đó, giật lấy một tờ giấy vàng mã bị đè bởi cục đất trên đỉnh mộ, ông bảo cha cạo một ít bột màu trắng giống như kiềm muối trên thân cây cao lương đặt lên giấy. Cha dùng hai tay nâng tờ giấy vàng mã có đựng một nhúm bột cao lương nhỏ, dâng trước mặt ông nội. Ông nội dùng răng vặn mở một viên đạn súng lục, đổ ra một ít thuốc súng màu xám xanh, hòa lẫn với bột cao lương trắng, nhón một nhúm, định rắc lên vết thương, cha nhỏ giọng hỏi:

— Cha, không trộn thêm ít đất đen vào ạ?

Ông nội nghĩ một lát, nói:

— Trộn đi.