Xung quanh ngôi mộ lớn bị nứt toác có một số người đang đứng, ai nấy đều mang vẻ mặt kinh hãi. Tôi chen vào vòng người, nhìn thấy những bộ xương trong hố mộ, những bộ hài cốt gặp lại ánh sáng ban ngày. Dù là Tỉnh ủy bí thư e rằng cũng chẳng thể phân biệt nổi ai trong số họ là Đảng Cộng sản, ai là Quốc Dân Đảng, ai là lính Nhật, ai là ngụy quân, ai là bách tính. Các loại hộp sọ đều có cùng một hình dạng, chen chúc dày đặc trong một cái hố, hoàn toàn bình đẳng được tưới tắm bởi cùng một làn nước mưa. Những hạt mưa thưa thớt tiêu điều gõ vào những bộ hài cốt trắng xanh, phát ra tiếng kêu khắc độc thấu xương. Những chiếc hộp sọ ngửa lên đều đọ đầy nước mưa, trong vắt, lạnh ngắt, giống như rượu cao lương được chôn cất từ nhiều năm trước.
Bà con nhặt những phần xương cốt văng ra ngoài, ném trở lại đống đầu lâu của những người trong mộ. Mắt tôi hoa lên, định thần nhìn lại, trong hố mộ vậy mà có tới mấy chục chiếc hộp sọ giống chó. Sau đó nữa, tôi phát hiện hộp sọ của con người và hộp sọ của loài chó hầu như không có sự khác biệt, trong hố mộ chỉ có một vùng ánh sáng trắng ngắn ngủi mờ ảo, giống như một thứ ám hiệu, truyền đạt cho tôi một thông tin gì đó chấn động tâm can. Trong lịch sử vinh quang của con người lại lẫn lộn biết bao truyền thuyết về loài chó và ký ức về loài chó, lịch sử của loài chó và lịch sử của con người đan xen vào nhau. Tôi cũng tham gia công việc nhặt xương cốt, để đảm bảo vệ sinh, tôi đeo một đôi găng tay trắng muốt. Bà con đều phẫn nộ trừng trừng nhìn tay tôi. Tôi hoảng hốt tháo găng tay ra, nhét vào túi quần. Trên con đường nhặt xương cốt, tôi là kẻ đi xa nhất. Tôi đi đến rìa ruộng cao lương cách ngôi mộ lớn một trăm mét. Ở đó, giữa những thảm cỏ lùn xanh mướt đẫm nước mưa, nằm một chiếc hộp sọ vỡ một nửa hình bán nguyệt, chiếc trán phẳng phiu rộng rãi ấy cho thấy người chết tuyệt đối không phải là kẻ tầm thường. Tôi dùng ba ngón tay nhặt nó lên, lảo đảo đi về phía bên kia. Ở đám cỏ bên đó lại có một tia sáng trắng yếu ớt. Đây là một cái sọ dài hẹp, mấy chiếc răng sắc nhọn còn sót lại trong khoang miệng đang nhe ra, khiến tôi lập tức nhận ra mình không cần thiết phải nhặt nó. Nó là đồng loại của con chó nhỏ màu xanh đi theo sau tôi. Nó có lẽ là một con sói, có lẽ là sản phẩm lai giữa sói và chó. Nhưng nó lần lượt bị luồng khí nổ hất tung ra ngoài, lớp đất bám trên người nó cùng màu sắc hoàn toàn mới cho thấy nó từng ngủ yên trong ngôi mộ lớn suốt mấy chục năm trời. Cuối cùng tôi cũng nhặt cả nó lên. Bà con đem hài cốt của người chết không chút tiếc nuối ném xuống huyệt mộ, xương cốt va vào nhau, gãy nát vụn. Tôi ném chiếc nửa hộp sọ người xuống. Tôi tay xách chiếc hộp sọ chó to lớn mà chần chừ. Một ông lão nói: Ném xuống đi, chó thời đó, không kém con người đâu. Tôi ném hộp sọ chó vào ngôi mộ bị nứt toác. Ngôi mộ "Nghìn người" được tu sửa lại y hệt như trước khi chưa bị bổ đôi. Để xoa dịu những vong hồn bị quấy rầy, mẹ đã đốt một tập tiền vàng mã trước ngôi mộ.
Tôi tham gia công việc tu sửa ngôi mộ, và cùng với mẹ, hướng về hơn một nghìn bộ hài cốt trong mộ, cung kính dập đầu ba cái.
Mẹ nói: "Bốn mươi sáu năm rồi, hồi đó mẹ mười lăm tuổi."
Hồi đó mẹ mười lăm tuổi, quân Nhật bao vây thôn làng, ông ngoại và bà ngoại đã treo cổ mẹ và cậu nhỏ của con xuống cái giếng cạn, từ đó không thấy tung tích đâu nữa, mãi sau này mới biết, bọn họ ngay trưa hôm đó đã bị đánh chết rồi...
Mẹ không biết bản thân đã ở dưới giếng bao nhiêu ngày rồi, cậu nhỏ của con đã chết, thi thể đã bốc mùi. Cóc nhái và rắn độc đầu vàng canh chừng mẹ suốt ngày đêm, mẹ sắp sợ chết khiếp rồi. Hồi đó mẹ nghĩ chắc là phải chết ở dưới giếng này mất thôi. Sau đó, bố con và ông nội các con đã tới...
Ông nội bọc mười lăm khẩu súng trường "38" trong giấy dầu, dùng dây thừng buộc lại, khiêng đến bên miệng giếng cạn. Ông nội nói: "Đậu Quan, nhìn ngó bốn phía xem có ai không."
Ông nội biết chi đội Lãnh và đại đội Giao Cao vẫn đang nhòm ngó số súng này. Đêm hôm qua, trong chiếc lán dựng tạm dưới chân lũy, ông nội và những người khác đang ngủ, ông mù ngồi ở cửa lán, lắng nghe động tĩnh. Nửa đêm, ông mù nghe thấy trên sườn dốc của lũy, bụi cây bạch lạp bị cọ xát phát ra tiếng xào xạc. Sau đó, lại có tiếng bước chân rất khẽ tiến lại gần phía lán, ông mù nhận ra đây là hai người, một kẻ to gan, một kẻ nhát gan. Ông nghe thấy tiếng thở của hai kẻ đó, ông nắm chặt khẩu cẩu lệnh mã, gầm lên một tiếng: "Đứng lại!" Ông nghe thấy hai kẻ đó hoảng hốt nằm rạp xuống đất, rồi bò lùi về phía sau, ông áng chừng phương hướng, bópmò cò, viên đạn vút một tiếng bay đi. Ông nghe thấy hai kẻ đó lăn lộn thụt lùi đến tận chân lũy, chui vào trong bụi cây bạch lạp. Ông chĩa về phía phát ra tiếng động, bắn thêm một phát nữa, có kẻ kêu lên một tiếng. Ông nội và mọi người bị tiếng súng đánh thức, cầm súng đuổi theo, nhìn thấy hai cái bóng đen vụt qua chiến hào, chui vào trong ruộng cao lương.
"Bố, không có ai." Bố nói.
Ông nội nói: "Nhớ lấy cái giếng này."
Bố nói: "Nhớ rồi, đây là giếng nhà Thiến Nhi."
Ông nội nói: "Nếu như tao chết, mày hãy đào súng lên, cầm lấy làm quà ra mắt, đi đầu quân cho Bát Lộ đi, đám người này tốt hơn chi đội Lãnh một chút."
Bố nói: "Bố, chúng ta không đầu quân cho ai cả, chúng ta tự dựng đội ngũ! Chúng ta còn có súng máy cơ mà."
Ông nội cười khổ một tiếng, nói: "Con trai, không dễ thế đâu! Bố mệt lử cả rồi."
Bố quay sợi dây trên chiếc cối xay hỏng lên, ông nội kéo lấy đầu dây, buộc ngang thân súng lại.
"Có phải giếng cạn không?" Ông nội hỏi.
"Phải, con với Vương Quang từng xuống chơi trốn tìm rồi mà." Bố vừa nói vừa thò người vào miệng giếng, bố nhìn thấy trong cái giếng tối thui có hai cái bóng xám xịt.
"Bố, dưới giếng có người!" Bố hét lớn.
Bố và ông nội quỳ trên thành giếng, dùng sức nhìn vào bóng tối.
"Là Thiến Nhi!" Bố nói.
"Nhìn cho kỹ vào, còn sống không?" Ông nội nói.
"Hình như vẫn còn thở thoi thóp — có một con rắn lớn đang cuộn tròn bên cạnh cậu ấy — còn cả An tử em nó nữa —" Bố nói, giọng bố vọng lại trong giếng.
"Mày dám xuống không?" Ông nội hỏi.
"Con xuống, bố, con với Thiến Nhi tốt với nhau lắm!" Bố nói.
"Cẩn thận con rắn đấy."
"Con không sợ rắn."
Ông nội tháo dây cối xay khỏi bó súng, thắt vào eo bố, thả bố xuống giếng. Ông nội giữ chặt cần cối xay, để sợi dây từ từ trượt xuống.
"Cẩn thận đấy." Bố nghe thấy ông nội gọi ở trên giếng. Bố tìm một viên gạch cao để đạp lên, đứng vững đôi chân. Con rắn hoa đen dữ tợn ngẩng phắt đầu lên, nhanh nhẹn thè cái lưỡi đôi, phun hơi lạnh vào bố. Khi bố bắt cá bắt cua ở sông Mực Thủy, đã luyện được một tay bản lĩnh khuất phục loài rắn. Bố còn từng ăn thịt rắn, cùng với đại gia La Hán, dùng phân bò khô nướng lên để ăn, đại gia La Hán nói, thịt rắn có thể chữa bệnh phong hủi. Sau khi ăn thịt rắn, bố và đại gia La Hán đều cảm thấy toàn người nóng bừng bừng. Bố đứng im không nhúc nhích, chờ con rắn hoa hạ thấp đầu xuống, bố vươn tay tóm lấy đuôi rắn, dùng sức lắc mạnh, các đốt xương trên mình con rắn kêu lạo xạo. Bố lại nắm lấy cổ rắn, dùng sức vặn hai cái, rồi hét lớn một tiếng: "Bố, con ném lên đây nhé."
Ông nội lùi sang một bên, một con rắn nửa sống nửa chết bay lên, giống như một khúc gậy thịt rơiịch xuống khoảng đất trống bên cạnh miệng giếng. Ông nội cảm thấy da đầu tê rần, chửi một câu: "Đồ con hoang này, gan to bằng trời!"
Bố đỡ mẹ tôi dậy, gọi: "Thiến Nhi! Thiến Nhi! Anh là Đậu Quan, cứu em đến đây này!"
Ông nội cẩn thận quay cối xay, kéo mẹ tôi lên khỏi giếng. Kéo thi thể cậu nhỏ của tôi lên khỏi giếng.
"Bố, kéo súng lên đi!" Bố nói.
"Đậu Quan, mày đứng tránh sang một bên." Ông nội gọi.
Dây cối xay kêu cọt kẹt, kéo bó súng đó lên đến đáy giếng. Bố cởi dây ra, thắt chặt vào eo mình.
"Kéo đi, bố." Bố gọi.
"Mày thắt xong chưa?" Ông nội hỏi.
"Thắt xong rồi."
"Thắt cho thật chặt vào, đừng có mà lơ là."
"Kéo đi, bố."
"Thắt nút sống hay nút chết thế?"
"Bố, bố bị sao thế? Thiến Nhi chẳng phải cũng do một tay con thắt để kéo lên đấy ư?"
Bố và ông nội nhìn Thiến Nhi đang nằm trên mặt đất, da mặt cô ấy dán chặt vào xương, hốc mắt trũng sâu, lợi vẩu ra, trên tóc giống như được phủ một lớp phấn trắng. Móng tay em trai cô ấy có màu xanh ngắt.
Dưới sự chăm sóc tận tình của Lưu thị chân thọt, cơ thể mẹ dần bình phục, vốn dĩ mẹ và bố tôi đã là bạn tốt, nay lại thêm cái ơn cứu mạng dưới đáy giếng, lại càng thân thiết như chị em, anh em. Ông nội mắc một trận bệnh thương hàn nặng, tính mạng ngàn cân treo sợi tóc. Sau đó, trong trạng thái hôn mê, ông ngửi thấy một mùi thơm của cơm gạo cao lương, bố và mọi người lập tức đi thu gom gạo cao lương về, trước mặt ông nội, Lưu thị đã nấu chín gạo cao lương, nấu cho thật nhừ. Ông nội ăn một bát cơm gạo cao lương, mạch máu trong mũi vỡ tung, chảy rất nhiều máu mũi màu đen, từ đó vậy mà có cảm giác thèm ăn, cơ thể từ từ hồi phục, đến giữa tháng Mười, vậy mà đã có thể chống gậy đi chầm chậm ra lũy, sưởi ấm dưới ánh nắng mặt trời cuối thu.
Trong khoảng thời gian này, nghe nói đội ngũ của Lãnh sún và đội ngũ của Giang Chân Nhỏ đã xảy ra một trận xích mích gần Vương Can Bá, hai bên đều tổn thất rất lớn, ông nội bệnh đến mức sống chết mặc bay, cũng chẳng còn tâm trí đâu để nghĩ đến chuyện khác nữa.
Bố và mọi người dựng lên mấy căn nhà ở tạm trong thôn, họ tìm kiếm đồ đạc sinh hoạt từ trong đống đổ nát, lại ra đồng thu gom lượng gạo cao lương đủ ăn suốt mùa đông sang xuân. Từ cuối tháng Tám, mưa thu dầm dề, đất đen trong ruộng cao lương biến thành bùn, những cây cao lương bị nước mưa ngâm mục ngả rạp một nửa xuống đất, những hạt cao lương rụng xuống đều bén rễ nảy mầm, những hạt trên bông cao lương cũng đồng loạt nảy mầm, kẽ hở giữa màu xám xanh mục rữa và màu đỏ sậm chen chúc những mầm xanh non tơ, bông cao lương vươn cao như chiếc đuôi chồn xù lông, hoặc rủ xuống thấp. Những đám mây xám chì chứa đầy hơi nước lướt qua vội vã bầu trời trên ruộng cao lương, trong ruộng cao lương lướt qua từng đám bóng tối mờ ảo. Những hạt mưa cứng ngắc lạnh lẽo quất vào thân cây cao lương kêu xào xạc. Từng đàn quạ chật vật vỗ đôi cánh ướt sũng, lượn lờ bầu trời trên vùng trũng trước thôn. Trong những ngày tháng ấy, ánh sáng mặt trời quý giá tựa vàng kim, vùng trũng cả ngày bao phủ bởi lớp sương mù dính nháp, lúc thì loãng bớt, lúc thì dày đặc thêm.
Sau khi ông nộiổ bệnh, bố xưng hùng xưng bá, anh dẫn dắt Vương Quang, Đức Trị, kẻ thọt, ông mù, Thiến Nhi, mang súng đạn đầy mình, phát động cuộc chiến tàn khốc với những con chó đến vùng trũng ăn xác thối, tài thiện xạ của bố chính là được rèn luyện trong các trận chiến đánh chó.
Ông nội thỉnh thoảng lại thều thào hỏi mấy câu: "Thằng ranh, mày định làm gì thế?"
Giữa hàng mày của bố ngưng tụ sát khí đằng đằng, nói: "Bố, chúng con đánh chó!"
Ông nội nói: "Không đánh cũng được mà."
"Không được," Bố nói, "Không thể để lũ chó này ăn thịt người."
Vùng trũng tập trung gần nghìn cái xác, đám người Bát Lộ hôm đó chẳng qua chỉ gom các thi thể lại thành một đống, hoàn toàn không kịp chôn cất cẩn thận. Những thi thể chỉ được lấp qua loa vài nắm đất đen ấy, cũng bị trận mưa thu rả rích xói mòn lớp đất, hoặc bị chó bới lên. Trận mưa thu lúc thưa lúc dày, cứ rả rích không vội không chậm đã ngâm cho thi thể sưng phồng lên, dưới vùng trũng dần phát tán ra mùi hôi thối chất lượng thượng hạng, lũ quạ, những con chó điên chớp lấy thời cơ, lao vào đống xác chết, mổ bụng móc ruột, khiến cho mùi thối rữa của xác chết càng thêm cuồn cuộn lan tỏa.
Thời kỳ đỉnh cao của đội quân chó, con số đại khái rơi vào khoảng từ năm trăm đến bảy trăm con. Ba vị thủ lĩnh của đội chó chính là chó đỏ, chó xanh, chó đen nhà tôi. Lực lượng nòng cốt của đội chó là những con chó trong thôn chúng ta, chủ nhân của chúng hầu như đều nằm phơi thây phát ra mùi hôi thối ở vùng trũng. Những con chó lúc ẩn lúc hiện trong trạng thái nửa điên nửa tỉnh, là những con chó có nhà để về ở các thôn lân cận.
Bố và mẹ một tổ, Vương Quang và Đức Trị một tổ, kẻ thọt và ông mù một tổ, tản ra ở ba hướng của vùng trũng. Bố mẹ phục sẵn trong công sự được đào bằng xẻng, chằm chằm nhìn vào ba con đường mòn do mấu chân chó giẫm ra kéo dài từ ruộng cao lương tới. Bố ôm súng "38", mẹ ôm súng ngắn. "Đậu Quan, sao em cứ bắn không chuẩn thế?" Mẹ hỏi. "Em vội quá đấy, từ từ ngắm, từ từ bóp cò, không có chuyện không trúng đâu."
Ngã rổ mà bố mẹ giám sát chính là con đường bò lên từ hướng Đông Nam, con đường mòn rộng hơn hai gang tay, ngoằn ngoèo, mang màu xám trắng, những cây cao lương ngả rạp dựng lên bức bình phong trên đường, lũ chó vừa chui vào là biến mất tăm mất dạng. Thủ lĩnh đội chó ra vào trên con đường này chính là con chó đỏ nhà tôi. Dinh dưỡng phong phú từ các xác chết khiến bộ lông đỏ dày của nó óng ánh rạng ngời, việc vận động không ngừng giúp cơ bắp trên chân nó tráng kiện phát triển, cuộc đấu tranh với con người tôi luyện trí thông minh của nó.
Mặt trời vừa ló dạng, ba con đường chó vô cùng tĩnh mịch, từng đợt sương mù lượn lờ trên đường. Sau một tháng giằng co, đội ngũ của loài chó dần thu hẹp lại, đại khái có hơn một trăm con chó bị đánh chết bên đống xác chết, hơn hai trăm con chó đào ngũ. Ba nhánh chó nhập lại còn khoảng hai trăm ba mươi con, bầy chó có xu hướng hợp nhất. Kỹ thuật bắn súng của bố và mọi người dần được nâng cao, bầy chó trong mỗi lần tập kích điên cuồng đều phải bỏ lại mấy chục cái xác. Trong cuộc đấu tranh giữa con người và loài chó, loài chó đã bộc lộ rõ rệt sự yếu thế về trí tuệ và kỹ thuật. Bố và những người khác đến để chờ đợi cuộc tấn công đầu tiên trong ngày của bầy chó, quy luật mà chúng dưỡng thành trong quá trình đấu tranh rất khó thay đổi, chúng tấn công một lần vào buổi sáng, tấn công một lần vào buổi trưa, tấn công một lần vào lúc chạng vạng, giống như con người ăn cơm theo giờ giấc vậy.
Bố nhìn thấy những khóm cao lương ở đằng xa lay động, bèn hạ giọng nói với mẹ: "Chuẩn bị, đến rồi đấy." Mẹ âm thầm gạt chốt an toàn, áp má vào báng súng bị mưa thu làm ướt sũng. Sự lay động của những khóm cao lương cuộn trào như sóng vỗ đến rìa vùng trũng, bố nghe thấy một loạt tiếng chó thở hổn hển, anh biết rằng, hàng trăm đôi mắt chó tham lam ấy đang chằm chằm nhìn vào những khúc xương tàn chi thể cụt dưới vùng trũng, cái lưỡi chó đỏ tươi liếm láp vệt tanh rỉ bên khóe môi, dạ dày chó kêu ục ục, tiết ra dịch vị màu xanh.
Như có một mệnh lệnh được hạ xuống, hơn hai trăm con chó gào thét lao ra từ ruộng cao lương. Chúng đều dựng ngược lông cổ, phát ra tiếng gừ gừ phẫn nộ. Bộ lông chó rực rỡ lấp lánh trong màn sương trắng xóa và ánh mặt trời đỏ như máu. Lũ chó cắn xé xác chết kêu phập phập. Mục tiêu nào cũng đang vận động kịch liệt. Vương Quang và kẻ thọt cùng những người khác đã nổ súng, những con chó trúng đạn kêu thảm thiết, những con chó chưa trúng đạn tranh thủ thời cơ cắn xé.
