[TIÊU DỀ]: Cao lương đỏ.5

Nơi cha hiện đang nằm sấp, vào lúc ấy chất đầy những dải đá và khối đá trắng muốt, từng đống cát vàng thô ráp chất đống trên đê, trông như từng hàng nấm mồ lớn. Cây cao lương đầu hè năm ngoái ở ngoài đê đang thẫn thờ mang vẻ u uất nặng nề. Đường nét con đường lớn lộ ra do cây cao lương bị lu lăn kéo dài mãi về phía bắc. Hồi đó cầu đá lớn chưa được xây dựng, cây cầu gỗ nhỏ đã bị hàng vạn bàn chân, hàng vạn lượt móng ngựa dẫm đạp đến mức mệt mỏi rã rời, đục đẽo đến chằng chịt vết thương. Mùi mạ non từ những cây cao lương bị nghiền nát bét tỏa ra, ngấm trong sương đêm, càng trở nên nồng nặc vào lúc sáng sớm. Cả cánh đồng cao lương đang khóc rấm rứt. Không lâu sau khi nghe thấy tiếng súng đó, cha và bà nội đã bị binh lính Nhật lùa đến đây cùng với một số người già yếu, phụ nữ và trẻ em trong làng. Lúc ấy mặt trời vừa nhô lên ngọn cao lương, cha và bà nội cùng một đám đông dân thường đứng ở phía tây con đường phía nam sông, dưới chân dẫm lên tàn tích cao lương. Cha và mọi người nhìn cái hàng rào khổng lồ giống như chuồng trâu chuồng ngựa ấy, một đám lớn phu phen rách rưới đang co ro bên ngoài hàng rào. Sau đó, hai tên lính ngụy lại lùa đám phu phen này sang phía tây con đường, đứng sát bên cha và những người khác, hình thành nên một nhóm người nữa.

Ngay trước mặt cha và những người phu phen, chính là nơi cột la ngựa khiến người ta biến sắc sau này. Mọi người đứng chết trân, không biết đã qua bao lâu, cuối cùng nhìn thấy một sĩ quan Nhật vai đeo hai miếng vải đỏ, bên hông đeo một thanh đại đao lê lết đất, dắt theo một con chó sói, đeo hai chiếc găng tay trắng, khuôn mặt gầy gò đi từ phía lều bạt tới. Phía sau hắn, con chó sói thè chiếc lưỡi đỏ tươi, sau con chó sói, hai tên lính ngụy khiêng một cái xác lính Nhật cứng đờ, hai tên lính Nhật đi cuối cùng, áp giải ông lớn La Hán đang bê bết máu bị hai tên lính ngụy xốc nách. Cha cố rúc vào người bà nội, bà nội ôm lấy cha.

Tên sĩ quan Nhật dắt chó dừng lại ở bãi đất trống gần khu vực cột la ngựa. Hơn năm mươi con chim trắng vỗ phành phạch bay ra từ lòng sông Mực, bay qua bầu trời xanh ngắt phía trên đám đông, rồi lại rẽ ngoặt về hướng đông, bay về phía vầng thái dương tựa như cục vàng. Cha nhìn thấy những con gia súc lông lá xù xì trên bãi la ngựa, nhìn thấy hai con la đen lớn nhà mình nằm trên mặt đất. Một con la đã chết, trên đầu nó vẫn cắm chéo một cây xẻng. Máu đen làm cho đám cao lương vụn trên mặt đất, và khuôn mặt nhẵn nhụi của con la, đều trở nên dơ dáy không chịu nổi. Con la thứ hai ngồi bệt dưới đất, cái đuôi dính máu đập phành phạch xuống đất, lớp da dày ở hai bên sườn run lên bần bật. Trong hai lỗ mũi lúc mở lúc khép, thổi ra tiếng kêu như còi huýt. Cha không biết bản thân mình yêu quý hai con la đen này đến nhường nào, bà nội ngực ưỡn đầu cao cưỡi trên lưng la, cha ngồi trong lòng bà nội, con la cõng hai mẹ con lao vút trên con đường đất bị cây cao lương kẹp ở hai bên, con la chạy ngả nghiêng, cha và bà nội bị xóc cho nảymởm tưng bừng. Bốn chân la mảnh dẻ cuốn lên cả một đường khói bụi. Cha phấn khích hét tòe loe. Những người nông dân thưa thớt, đứng bên bờ ruộng cao lương, tay vịn cuốc hoặc nông cụ gì đó, trừng mắt nhìn khuôn mặt phấn hồng diễm lệ của nữ chưởng quỹ xưởng cao lương, đầy vẻ ghen tị hận thù. Hai con la đen lớn nhà mình, một con ngã chết dưới đất, môi hở ra, một hàng răng dài hình chữ nhật trắng như tuyết đang ngoạm đất. Con kia ngồi đó, còn khó chịu hơn cả chết. Cha nói với bà nội: "Nương, con la nhà mình kìa." Bà nội vươn tay bịt miệng cha lại.

Xác lính Nhật được đặt trước mặt tên sĩ quan Nhật đang chống đao dắt chó đứng đó. Hai tên lính ngụy lôi ông lớn La Hán bê bết máu đi về phía một cột buộc ngựa cao. Cha không lập tức nhận ra ông lớn La Hán. Cha nhìn thấy một quái vật hình người đã bị đánh nát bét. Ông bị xốc nách đi, cái đầu lúc thì ngoẹo sang trái, lúc thì ngoẹo sang phải, lớp vẩy máu trên đỉnh đầu trông như lớp bùn nhẵn nhụi lắng đọng lại trên bãi sông khi nước rút, lại bị ánh nắng phơi đốt, viền co rút lại, nứt nẻ những đường rãnh. Đôi chân ông cào trên mặt đất, vạch ra trên đất những hoa văn khúc khuỷu. Đám đông lặng lẽ co cụm lại. Cha cảm thấy bàn tay bà nội nắm chặt lấy bả vai mình, tất cả mọi người đều thấp hẳn xuống, có người mặt vàng như đất, có người mặt đen như đất. Trong chốc lát im phăng phắc, nghe rõ tiếng thở phì phò hộc hộc của con chó sói lớn kia, tên sĩ quan Nhật dắt chó xì một cái rõ to đầy vang dội. Cha nhìn thấy lính ngụy lôi con quái vật hình người đó đến trước một cột buộc ngựa cao, buông tay ra một cái, con quái vật liền nhũn ra như một đống thịt lóc hết xương nằm liệt dưới đất.

Cha kêu lên kinh hãi: "Ông lớn La Hán!"

Bà nội lại bịt miệng cha lại.

Ông lớn La Hán nhúc nhích dưới chân cột ngựa, trước tiên chổng cao mông lên, tạo thành hình một cây cầu vòm, rồi lại quỳ hai gối xuống, hai tay chống đất, ngẩng phắt đầu lên. Khuôn mặt ông sưng phồng trong suốt, đôi mắt thành hai đường chỉ hẹp, hai luồng ánh sáng xanh thẳm phóng ra từ kẽ mắt ông. Cha đối diện thẳng với ông lớn La Hán, cha tin đại gia nhất định đã nhìn thấy mình. Các cơ quan trong lồng ngực cha va đập thình thịch, cha không nói rõ được là kinh hãi hay phẫn nộ, cha muốn gào lên thật to nhưng cái miệng đã bị lòng bàn tay bà nội bịt chặt lại.

Tên sĩ quan Nhật dắt chó hét vào đám đông một trận, một người Trung Quốc cắt tóc ngắn lập thu trật lại lời của tên sĩ quan Nhật cho mọi người nghe.

Những gì phiên dịch nói, cha tôi nghe không sót câu nào. Cha bị bà nội bịt miệng, ngột ngạt đến hoa mắt chóng mặt, tai ù ù.

Hai người đàn ông mặc áo đen lột sạch sành sinh ông lớn La Hán, trói vào cột gỗ. Tên quan giặc lại vẫy vẫy tay, lại có hai người đàn ông mặc áo đen lôi Tôn Ngũ - thợ mổ lợn nổi tiếng của làng chúng ta cũng là của vùng Đông Bắc hương Cao Mật - đẩy đẩy xô xô từ trong hàng rào gỗ ra, Tôn Ngũ vóc người thấp lùn, toàn thân toàn thịt, ưỡn cái bụng phệ, đầu không tóc, sắc mặt đỏ bừng, đôi mắt híp khoảng cách rất nhỏ, thụp sâu hai bên mũi. Tay trái hắn xách một con dao nhọn, tay phải xách một xô nước sạch, run lẩy bẩy đi đến trước mặt ông lớn La Hán, tên phiên dịch nói: "Thái quân bảo mày lột cho đàng hoàng, lột không tốt thì để chó sói mổ bụng mày."

Tôn Ngũ vâng dạ liên hồi, mí mắt chớp liên liếp. Hắn ngậm dao trong miệng, xách xô nước dội từ trên đầu ông lớn La Hán xuống. Ông lớn La Hán bị nước lạnh kích thích, cái đầu bỗng nhiên ngẩng phất lên, nước máu theo mặt, cổ ông chảy nhầy nhụa xuống tận gót chân. Một tên giám thị lại xách một xô nước từ dưới sông lên, Tôn Ngũ dùng một mảnh vải rách thấm nước, lau chùi ông lớn La Hán sạch sẽ tinh tươm. Tôn Ngũ lau sạch cho đại gia, cái mông nguẩy nguẩy, nói: "Đại ca..."

Ông lớn La Hán nói: "Huynh đệ, đâm chết tao một dao đi, dưới suối vàng không quên ơn nghĩa của chú mày."

Tên sĩ quan Nhật gầm lên một tiếng.

Phiên dịch nói: "Ra tay nhanh lên!"

Sắc mặt Tôn Ngũ biến đổi, chìa ngón tay thô ngắn ra, cấu lấy tai đại gia, nói: "Đại ca, huynh đệ hết cách rồi..."

Cha nhìn thấy con dao của Tôn Ngũ cưa xẻ trên tai đại gia giống như cưa gỗ vậy. Ông lớn La Hán gào thét không dứt, một dòng nước tiểu vàng khè từ giữa hai chân bắn tóe ra từng đợt. Đôi chân cha run lẩy bẩy. Một tên lính Nhật bưng chiếc đĩa sứ trắng đi qua, đứng bên cạnh Tôn Ngũ, Tôn Ngũ đặt chiếc tai mập mạp dày dặn của ông lớn La Hán vào trong đĩa sứ. Tôn Ngũ lại cắt đứt chiếc tai còn lại của ông lớn La Hán bỏ vào đĩa sứ. Cha nhìn thấy hai chiếc tai ấy nhảy nhót tung tăng trong chiếc đĩa sứ, nện vào đĩa sứ kêu leng keng leng keng.

Tên lính Nhật nâng đĩa sứ, chậm rãi đi qua trước mặt đám phu phen, trước mặt đám đông nam phụ lão. Cha nhìn thấy đôi tai của đại gia trắng bệch xinh đẹp, tiếng đĩa sứ kêu càng thêm dồn dập.

Tên lính Nhật bưng đĩa sứ đến trước mặt tên sĩ quan Nhật, tên sĩ quan gật gật đầu. Tên lính Nhật đặt chiếc đĩa sứ bên cạnh cái xác lính Nhật, trầm mặc chốc lát, lại bưng lên, đặt dưới miệng chó sói.

Con chó sói thu lưỡi lại, dùng chiếc mũi nhọn hoắt đen thui ngửi ngửi hai chiếc tai ấy. Nó lắc lắc đầu, lại thè lưỡi ra, ngồi xổm xuống.

Phiên dịch nói với Tôn Ngũ: "Này, cắt tiếp đi!"

Tôn Ngũ xoay vòng vòng tại chỗ, miệng lẩm bẩm nói gì đó, cha nhìn thấy mồ hôi dầu đầy mặt hắn, đôi mắt chớp nhanh như gà mổ thóc.

Dưới gốc đôi tai của ông lớn La Hán chỉ rỉ ra mấy giọt máu, đại gia mất đi đôi tai, toàn bộ phần đầu trở nên vô cùng gọn gàng.

Tên sĩ quan giặc lại gầm lên một tiếng.

Phiên dịch nói: "Cắt mau lên!"

Tôn Ngũ cúi gập người xuống, tiện tay xoắn phắt cơ quan nam tính của ông lớn La Hán xuống một dao, bỏ vào chiếc đĩa sứ do tên lính Nhật đang nâng. Hai cánh tay tên lính Nhật duỗi thẳng đơ, mắt nhìn thẳng, đi qua trước đám đông giống như con rối gỗ. Cha cảm thấy những ngón tay lạnh ngắt của bà nội hầu như cào sâu vào phần thịt trên bả vai mình.

Tên lính Nhật đặt đĩa sứ xuống dưới miệng chó sói, con chó sói cắn hai cái rồi lại nhổ ra.

Ông lớn La Hán kêu thảm thiết, cơ thể trơ xương vặn vẹo dữ dội trên cây cột buộc ngựa.

Tôn Ngũ vứt dao xuống, quỳ rạp dưới đất, gào khóc thảm thiết.

Tên sĩ quan Nhật buông thõng thắt lưng, con chó sói chồm lên, hai chân trước đè lên bả vai Tôn Ngũ, hàm răng sắc nhọn khua khoắng trước mặt Tôn Ngũ. Tôn Ngũ nằm ngửa dưới đất, hai tay ôm mặt.

Tên sĩ quan Nhật huýt sáo một tiếng, con chó sói kéo lê thắt lưng lon ton chạy về.

Tên phiên dịch nói: "Lột mau!"

Tôn Ngũ bò dậy, túm lấy con dao, đi thấp đi cao đến trước mặt ông lớn La Hán.

Ông lớn La Hán chửi rủa thậm tệ, tất cả mọi người đều ngẩng cao đầu trong tiếng chửi mắng của đại gia.

Tôn Ngũ nói: "Đại ca... đại ca... anh chịu khó một chút nhé..."

Ông lớn La Hán nhổ một bãi đờm máu vào mặt Tôn Ngũ.

"Lột đi, đĩ mẹ nhà mày, lột đi!"

Tôn Ngũ cầm dao, lột từ vết thương lật ngược ở đỉnh đầu ông lớn La Hán ra, từng nhát dao phát ra tiếng kêu sột soạt. Hắn lột vô cùng tỉ mỉ, da đầu ông lớn La Hán tróc ra. Lộ ra tròng mắt tím tái, lộ ra từng thớ thịt...

Cha nói với tôi, sau khi da mặt ông lớn La Hán bị lột bỏ, cái miệng méo mó biến dạng vẫn lẩm bẩm phát ra tiếng, từng chuỗi bọt máu đỏ tươi từ da đầu ngả màu nước dưa của ông chảy xuống. Tôn Ngũ trông đã chẳng ra con người nữa, tay nghề dao của hắn tinh tế biết bao, lột một chiếc da nguyên vẹn không sứt mẻ. Sau khi đại gia bị lột thành một hòn thịt, ruột gan trong bụng rục rịch chuyển động, từng đàn nhặng xanh xanh um bay ngập trời. Những người phụ nữ trong đám đông đều quỳ sụp xuống đất, tiếng khóc chấn động cả đồng hoang. Đêm hôm đó, trời đổ mưa lớn, rửa trôi những vết máu trên bãi la ngựa sạch sành sanh, thi thể và da của ông lớn La Hán biến mất tăm mất tích. Trong làng lưu truyền tin tức thi thể ông lớn La Hán mất tích, mười đồn trăm, trăm đồn nghìn, truyền từ đời này sang đời khác, thế mà lại thành ra một câu chuyện thần thoại vô cùng đẹp đẽ.

"Hắn mà dám giở trò với ông đây, tao vặn cái đầu nó làm bô đựng nước tiểu!" Mặt trời càng lên càng nhỏ, phát ra ánh sáng chói lọi rực rỡ, sương trên cây cao lương thưa dần, một đợt vịt trời bay đi rồi, lại một đợt khác bay tới, người của chi đội Lãnh vẫn chưa đến, trên con đường lớn ngoài việc thỉnh thoảng có con thỏ hoang lướt qua thì chẳng còn lấy một sinh vật sống nào. Lúc sau lại lén lút nhảy ra một con cáo đỏ rực. Dư tư lệnh mắng chi đội trưởng Lãnh xong, hô lên một tiếng: "Này, dậy hết đi thôi, tám phần là trúng cái mưu của thằng chó đẻ Lãnh Ma Tử rồi đấy."

Các độiviên sớm đã nằm bẹp đến mức mỏi nhừ, chỉ mong sao có tiếng hô này. Tư lệnh đã hạ lệnh, liền nhất tề trèo dậy, có người ngồi trên bờ đê, sột sạt quẹt diêm hút thuốc, có người đứng trên bờ đê, dùng sức tè xuống chân đê.

Sau khi cha nhảy lên bờ đê, vẫn đang nghĩ đến một số cảnh tượng của năm ngoái, cái đầu lâu sau khi bị lột da của ông lớn La Hán cứ lơ lửng chuyển động không ngừng trước mắt cha. Vịt trời bị đám đông bất ngờ xuất hiện làm cho hoảng sợ, đồng loạt bay vút lên, rồi lần lượt sà xuống bãi sông cách đó không xa, lững thững đi lại, bộ lông vịt xanh ngắt và bộ lông vịt nâu vàng lấp ló trong đám cỏ.

Thằng Câm xách cây đại đao và khẩu súng trường Hanyang già cỗi của hắn, đi đến trước mặt Dư tư lệnh. Sắc mặt hắn ảo não, tròng mắt đờ đẫn. Giơ tay chỉ mặt trời, mặt trời đã xế trưa, tay thấp chỉ con đường lớn, con đường lớn trống không; Thằng Câm chỉ chỉ bụng, kêu ối ối, khua khoắng tay chân, chĩa thẳng về hướng ngôi làng. Dư tư lệnh trầm ngâm một lát, hô lớn với những người ở phía tây con đường: "Tất cả qua đây!"

Các độiviên bước qua con đường lớn, tập trung lại trên bờ đê.

Dư tư lệnh nói: "Anh em ơi, Lãnh Ma Tử mà dám giở trò với chúng ta, tao sẽ tóm cổ hắn vặn đầu xuống! Trời còn chưa ngả trưa, chúng ta đợi thêm lát nữa, đợi qua hẳn giờ ngọ, xe ô tô vẫn không đến, chúng ta sẽ thẳng tiến thôn Đàm Gia Oa, tính sổ với Lãnh Ma Tử. Mọi người cứ vào ruộng cao lương nghỉ ngơi trước đi, tao bảo Đậu Quan về giục cơm. Đậu Quan!"

Cha ngẩng mặt nhìn Dư tư lệnh.

Dư tư lệnh nói: "Về nhà bảo nương mày, bảo người ta nhào bột làm bánh kẹp, đúng ngọ thì nhất định phải đưa tới, bảo nương mày tự mình đến đưa."

Cha tôi gật gật đầu, xách xốc lại cái quần, dắt gọn khẩu súng lục Browning, cắm cổ chạy phắt xuống bờ đê, chạy dọc theo con đường lớn về phía bắc một đoạn ngắn, liền cắm đầu chui tút vào ruộng cao lương, trườn lủi nhè nhẹ theo hướng tây bắc. Cha đụng phải mấy cái hộp sọ la ngựa hình chữ nhật trong cánh đồng cao lương bạt ngàn như biển nước. Cha dùng chân đá một cái, từ trong hộp sọ nhảy ra hai con chuột đồng đuôi ngắn, lông lá xù xì, chẳng mấy kinh ngạc ngẩng nhìn cha một lát, rồi lại chui tút vào trong hộp sọ. Cha lại nhớ đến hai con la đen lớn nhà mình, nhớ đến khoảng thời gian rất lâu sau khi con đường lớn được tu sửa, mỗi khi thổi gió đông nam, trong làng vẫn có thể ngửi thấy mùi xác chết xộc thẳng vào mũi. Trong sông Mực, năm ngoái từng ngâm trương rữa mấy chục cái xác la ngựa, chúng neo đậu ở vùng nước nông mọc đầy cỏ dại bên bờ sông, cái bụng hứng lấy ánh nắng mặt trời, trướng căng đến cực điểm, thế là nổ tung ra một tiếng, ruột gan lộng lẫy trào ra như những đóa hoa, từng dòng dịch xanh ngẫm, từ từ trôi đi theo dòng nước sông.

Khi bà nội tôi vừa tròn mười sáu tuổi, thì do cha của bà làm chủ, gả cho Đơn Bằng Lang - con trai độc nhất của Đơn Đình Tú - kẻ trượng phú nổi tiếng của vùng Đông Bắc hương Cao Mật. Nhà họ Đơn mở lò nấu rượu, dùng cao lương giá rẻ làm nguyên liệu để ủ ra loại bạch tửu chất lượng hảo hạng, tiếng tăm vang dội khắp trăm dặm quanh vùng. Địa thế vùng Đông Bắc thấp trũng, thường bị ngập lụt vào mùa thu, thân cao lương cao chống ngập úng nên được trồng phổ biến, năm nào cũng được mùa bội thu. Nhà họ Đơn tận dụng nguyên liệu giá rẻ để nấu rượu kiếm lời, giàu có nhất một vùng. Bà nội tôi có thể gả cho Đơn Bằng Lang, chính là niềm vinh hạnh của ông ngoại tôi. Hồi đó, không biết bao nhiêu gia đình khao khát được kết thân với nhà họ Đơn, dẫu cho có lời đồn đãi rằng Đơn Bằng Lang đã sớm nhiễm bệnh phong hủi. Đơn Đình Tú là một ông lão gầy đét khô khan, đằng sau gáy vểnh lên một cái bím tóc nhỏ khô quắt. Tiền bạc trong nhà đầy tủ, thế nhưng ông lại mặc áo quần rách rưới, thắt lưng thường buộc một sợi dây thừng cỏ. Bà nội gả vào nhà họ Đơn, thực ra cũng là ý trời. Hôm ấy, bà nội tôi vui đùa tinh nghịch cùng một đám thiếu nữ chân bó bím tóc dài bên chiếc giàn xu xê, hôm ấy là tiết Thanh Minh, hoa đào nở thắm liễu xanh rờn, mặt người hoa đào ánh lẫn nhau, con gái được cởi trói. Bà nội năm đó chiều cao một mét sáu mươi, nặng sáu mươi ký, mặc áo vải hoa thêu hoa ở trên, mặc quần đoạn màu xanh ở dưới, cổ chân buộc dải lụa đỏ sẫm. Do trời mưa lấm tấm, bà nội mang một đôi giày thêu tẩm dầu trẩu qua hơn chục lượt, đi bước nào kêu lộc cộc bước ấy. Sau gáy bà nội buông thõng một chiếc bím tóc to đen bóng mượt, trên cổ đeo một chiếc khóa bạc nặng trĩu — ông cố ngoại của tôi là một thợ thủ công chuyên chế tác đồ bạc. Cụ ngoại là con gái của một địa chủ sa sút, biết rõ tầm quan trọng của đôi chân bó đối với người phụ nữ. Bà nội chưa tròn sáu tuổi đã bắt đầu bó chân, ngày ngày gia tăng sức ép. Một dải băng quấn chân, dài hơn một trượng, cụ ngoại đã dùng nó để bẻ gãy xương bàn chân của bà nội, bẻ gập tám ngón chân xuống dưới lòng bàn chân, thật là thảm thương! Mẹ tôi cũng là người chân bó, mỗi lần nhìn thấy đôi chân của mẹ, trong lòng tôi lại trào dâng nỗi xót xa, hận không thể hô to, đả đảo chủ nghĩa phong kiến! Muôn năm quyền tự do đôi chân con người! Bà nội chịu đựng muôn vàn khổ ải, cuối cùng cũng bó thành một đôi hoa sen ba tấc. Năm mười sáu tuổi, bà nội đã trổ mã phúng phính xinh đẹp, đi đứng vung vẩy đôi tay, uyển chuyển thắt lưng, chẳng khác nào liễu rủ trong gió. Đơn Đình Tú hôm đó quẩy sọt phân đi vòng quanh trong ngôi làng của cụ ngoại, từ trong muôn vàn đóa hoa, liếc mắt một cái đã ưng ngay bà nội tôi. Ba tháng sau, một chiếc kiệu hoa đã rước bà nội đi.

Bà nội ngồi trong chiếc kiệu hoa ngột ngạt, đầu óc quay cuồng hoa mắt. Tấm vải đỏ trùm đầu che khuất đôi mắt của bà, trên tấm vải đỏ sực nức mùi mốc meo nồng nặc. Bà giơ tay lên, xốc tấm vải đỏ lên — cụ ngoại từng dặn đi dặn lại không cho phép bà tự ý vén tấm vải đỏ trùm đầu — một chiếc vòng bạc xoắn trượt xuống cẳng tay, bà nội nhìn những hoa văn hình rắn trên chiếc vòng, lòng dạ rối bời như tơ vò. Ngọn gió huân ấm áp thổi hiu hiu hai bên con đường đất hẹp ngập tràn cây cao lương xanh biếc. Từ trong ruộng cao lương văng vẳng tiếng chim cu gù gù gù gù. Những bông cao lương màu xám bạc vừa trổ cở tung bay làn phấn hoa nhạt nhòa. Trên tấm rèm kiệu đối diện ngay trước mặt bà, thêu hoa văn long phụng, tấm vải đỏ trên rèm kiệu vì chiếc kiệu cho thuê đã nhiều năm tháng, nên đã phai màu xám xịt, chính giữa dính một mảng dầu mỡ lớn. Cuối hạ đầu thu, ánh nắng ngập tràn, sự di chuyển nhẹ nhàng của những người khiêng kiệu làm cho chiếc kiệu tròng trành đung đưa, dây da bò buộc cán kiệu kêu cót két kẽo kẹt, rèm kiệu khẽ khàng vén lên, lùa từng luồng ánh sáng và từng luồng gió mát rượi vào trong kiệu. Bà nội mồ hôi nhễ nhại, tim đập thình thịch như trống trận, lắng nghe bước chân đều đặn và tiếng thở phì phò nặng nề của những người khiêng kiệu, trong đầu luân phiên hiện lên cảm giác lạnh lẽo nhẵn nhụi như viên cuội và cảm giác nóng bỏng thô ráp như ớt cay.