Ngô Ưu đứng dưới gốc cây liễu buộc ngựa, rút từ trong ngực ra một chiếc còi đồng màu vàng, thổi "gigi" ba tiếng, năm mươi hội viên Thiết Bản Hội từ trong chiếc lều cỏ không xa gốc liễu chạy ra, mạnh ai nấy chạy về phía ngựa của mình. Những con ngựa đều kích động bất an lồng lộn lên, cây liễu cong cong bị chúng gặm tróc ra từng mảng thân cây trắng hếu. Hơn năm mươi hội viên Thiết Bản Hội này ai nấy đều tinh tráng, vũ khí gọn nhẹ tinh lương: mỗi người một thanh đao ngựa thon gọn, một khẩu súng trường Nhật Bản vác chéo vai. Ngô Ưu và bốn đại hán vạm vỡ không vác súng trường, trên cổ đeo thõng một khẩu súng máy hoa thị do Nga chế tạo. Họ nhảy lên ngựa, chen lấn một hồi rồi xếp thành hai hàng dọc tương đối tề chỉnh, đàn ngựa nhẹ nhàng tung vó, lóc chóc chạy nước đại, phi về phía con đường đất ngoài làng dẫn thẳng tới đại kiều sông Mực. Chùm lông bờm đủ màu trên móng ngựa rung rỉn trong gió sớm, những chiếc móng sắt sáng ngời phản chiếu từng đạo ánh bạc dịu dàng, các hội viên Thiết Bản Hội nhún nhảy nhịp nhàng trên những chiếc yên ngựa được đánh bóng đen kíj. Ngô Ưu cưỡi một con ngựa hoa nhỏ cường tráng, chạy ở vị trí đầu tiên, sau một hồi âm thanh hỗn tạp lướt qua, cha nhìn thấy đội ngựa trên mảnh đất đen phẳng phỉu, giống như một đám mây âm u dày đặc lướt bay về phía xa.

Tư sư gia mặc áo dài la thấu, có phong thái tiên phong đạo cốt đứng trên một chiếc ghế cao, kéo dài giọng hô: "Ban thổi kèn —"

Một đám nhạc công mặc áo đen đội mũ chóp đỏ như từ dưới đất chui lên, ào chạy túa về phía lầu kèn dựng bên vệ đường. Lầu kèn được kết bằng ván gỗ và chiếu sậy, cao chừng năm sáu mét. Trên đường người đông như kiến cỏ, các nhạc công lách qua khe hở giữa dòng người, giẫm lên từng bậc ván gỗ, run lẩy bẩy leo lên vị trí cao của mình.

Tư sư gia hô một tiếng: "Nổi —"

Kèn loa, kèn sona đồng loạt câm nức nghẹn ngào. Đám đông xem náo nhiệt đều dốc sức chen về trước, những chiếc cổ đều rướn dài hết cỡ, cố sức muốn nhìn cho rõ cảnh tượng trong vòng vây. Đám đông phía sau dội lên như thủy triều, chiếc lầu kèn ọp ẹp bị chèn ép kêu cót két chực sụp đổ, các nhạc công sợ hãi lần lượt hét lên như quỷ kêu, trâu bò buộc bên vệ đường cũng bị chèn ép thở hồng hộc.

Ông nội khiêm nhường nói: "Lão Hắc, tính sao đây?"

Hắc Nhãn lớn tiếng quát: "Lão Tam, lôi đội ngũ ra!"

Hơn năm mươi hội viên Thiết Bản Hội tay cầm đại thương cũng như từ dưới đất chui lên xuất hiện trong vòng người, bọn họ vung đại thương, dùng nòng súng, báng súng chọc thúc đám người đang không kìm được phải chen lên trước. Đám đông chật cứng trong làng xem đưa ma không biết có bao nhiêu vạn bao nhiêu nghìn người, năm mươi hội viên Thiết Bản Hội mệt đến sùi bọt mép cũng không tài nào ngăn được dòng người đang ào ạt dâng lên.

Hắc Nhãn rút súng kẹp lê, chĩa lên trời bắn một phát; lại chĩa sát những cái đầu đen nghịt bắn một phát nữa; các hội viên Thiết Bản Hội cũng chĩa lên trời "pằng pằng" bắn bừa bãi. Tiếng súng vang lên, những người chen vào phía trước liền quay đầu lùi lại, đám người chen từ phía sau lên vì mơ hồ nên vẫn tiếp tục chen về phía trước, nhóm người ở giữa bỗng dưng nhô cao lên, giống như tấm lưng cong lên của con sâu đo đang chuyển động. Đứa trẻ bị giẫm ngã lăn quay dưới đất thét chói tai, có hai chiếc lầu kèn từ từ đổ nghiêng, nhạc công trong lầu khua khoắng tứ chi, kêu la tứ phía, ngã nhào vào đống người. Tiếng thét chói tai của nhạc công hòa với tiếng thét của người bị đè bẹp trở thành âm hưởng chói tai nhất trong đại trào hỗn tạp. Một con lừa kẹt giữa khe người giống như lún sâu trong đầm lầy lướt cổ giơ đầu, đôi mắt to bằng quả trứng gà lồi ra như chuông đồng, phát ra ánh sáng màu xanh đáng thương. Trong trận náo loạn này, ít nhất có hơn chục người già yếu bệnh tật bị giẫm chết, mấy tháng sau vẫn còn thi thể mấy con lừa và bò vàng nằm đây tỏa mùi hôi thối, chiêu dụ ruồi nhặng.

Dưới sự trấn áp của các hội viên Thiết Bản Hội, đám đông cuối cùng cũng bình tĩnh lại. Tiếng khóc trời than của mấy phụ nữ ngoài vòng người, ăn rơ hoàn hảo với bản nhạc nghe như trút hơi thở cuối cùng do đám nhạc công chật vật leo lại lên lầu tấu ra. Hơn một nửa số quần chúng tự biết không thể chen chân vào vòng trong đã rút ra ngoài làng, đứng chờ ở vệ đường dẫn tới huyệt mộ của bà nội. Ở đó, Ngô Ưu trẻ trung tuấn tú đang cưỡi đội mã qua lại phi nước đại.

Tư sư gia hoàn hồn đứng lên ghế cao, hô: "Tiểu tráo —"

Hai hội viên Thiết Bản Hội thắt đai lưng trắng khiêng tới một chiếc tiểu tráo màu xanh lam. Tiểu tráo cao hơn một mét, hình vuông, có sống mái, các góc uốn cong như đầu rồng, đỉnh tráo cắm một chóp lưu ly đỏ như máu.

Tư sư gia hô: "Mời chủ vị —"

Mẹ tôi từng nói với tôi, chủ vị chính là linh vị, sau này tôi có khảo cứu đơn giản, chủ vị vốn dĩ không phải là linh vị dùng để cúng tế, mà chuyên dùng để chứng minh thân phận người trong quan tài khi đưa tang, gọi đúng là "thần chủ", bổ sung lẫn nhau và chứng minh chéo với cờ xí ở đầu đoàn nghi lễ. Thần chủ của bà nội đã bị thiêu rụi trong trận đại hỏa hoạn ở lều tiệc, chiếc thần chủ làm gấp mực vẫn chưa khô, được hai hội viên Thiết Bản Hội có khuôn mặt thanh tú cung kính rước ra. Trên thần chủ viết dọc: Thần chủ của Nguyên phối họ Đái nhũ danh Hành Phàm của Hư Cung Tôn Quý thuộc Thiết Bản Hội, Tư lệnh Du kích hương Đông Bắc Cao Mật nước Trung Hoa Dân Quốc, sinh giờ Thìn ngày mùng 5 tháng 5 năm Quang Tự thứ 32 nhà Đại Thanh, tạ thế giờ Ngọ ngày mùng 9 tháng 8 năm thứ 28 Trung Hoa Dân Quốc, thọ ba mươi hai tuổi, an táng ở sườn dương sơn Bạch Mã và sườn âm sông Mực.

Trên thần chủ của bà nội khoác ba thước lụa trắng, phong thái phiêu dật; hội viên Thiết Bản Hội cẩn thận đặt thần chủ vào trong tiểu tráo, sau đó lùi sang hai bên, đứng hầu nghiêm trang.

Tư sư gia hô: "Đại tráo —"

Trong tiếng kèn trống của dàn nhạc, sáu mươi bốn hội viên Thiết Bản Hội đã khiêng chiếc đại tráo màu đỏ sẫm, nạm đỉnh chóp xanh to bằng quả dưa hấu tới. Phía trước tráo, có một tên tiểu đầu mục của Thiết Bản Hội, tay xách chiếc cồng đồng, gõ ra nhịp điệu rõ ràng, sáu mươi bốn người khiêng đòn bước theo tiếng cồng, run rẩy cất bước. Tiếng xì xào vốn có trong đám đông vụt tắt, chỉ còn những ống tiêu ống sáo của ban nhạc vẫn vang lên tiếng khóc ai oán, người phụ nữ bị giẫm chết con tuyệt vọng khóc lóc, chiếc chiêng lớn vang lên cheng cheng, mọi người đăm đăm nhìn chiếc đại tráo to lớn như ngôi miếu từ từ di chuyển tới, một bầu không khí nghiêm trang cuộn tròn đè xuống trên đầu đám đông, xoáy nước khổng lồ cuộn chặt tư tưởng của mọi người lại với nhau.

Xung quanh cánh tay bị thương của ông nội luôn có một con mòng ngựa cực kỳ đáng ghét quẩn quanh, nó cứ muốn đậu lên đám máu đen rỉ ra từ vết thương của ông nội. Ông nội vất vả xua đuổi, nó liền hoảng hốt bay lên, phẫn nộ bay lượn quanh đầu ông nội, phát ra tiếng vo ve chói tai. Ông nội hận không thể tát một phát cho nó thành thịt nát, nhưng mãi chẳng đánh trúng nó, ngược lại còn tự đánh vào cánh tay bị thương khiến đau nhói như kim châm.

Đại tráo bập bềnh dừng lại trước quan tài của bà nội, màu sắc hài hòa giữa hông đỏ đỉnh xanh, tiếng chiêng lớn "cheng — cheng — cheng —" làm thắt ruột thắt gan, đã gợi lại trong lòng ông nội những ký ức vấn vương dằn vặt về những năm tháng cuộc đời đã trôi qua vội vã.

Ông nội giết hòa thượng khi mới mười tám tuổi, bỏ trốn khỏi quê hương phiêu bạt khắp nơi đến năm hai mươi mốt tuổi thì quay về hương Đông Bắc Cao Mật gia nhập "công ty dịch vụ tang lễ" ăn cơm khiêng đòn. Lúc đó ông đã nếm đủ mọi cay đắng ở đời, chịu đựng nỗi nhục quét đường mặc quần đỏ quần đen, lòng đau như dao cắt, thân hình tráng kiện như vượn, đã hội tụ đầy đủ tố chất cơ bản của một đại thổ phỉ, ông biết ăn cơm khiêng đòn không hề dễ dàng, nhưng ông không sợ. Ông nội không thể nào quên nỗi nhục bị ăn tát tại nhà Kỳ Hàn lâm ở thành Giao Huyện vào năm 1920. Ông nội quên mất con mòng ngựa làm thần kinh ông rối loạn, nó chớp thời điểm đậu lên mảnh vải trắng dính máu trên cánh tay ông nội, vừa nhổ nước bọt từ miệng vừa hút thứ máu tanh mặn vào miệng. Trong chiếc lầu kèn xiêu vẹo ngả nghiêng, vài tia sáng vàng rực chiếu vào đôi má phồng lên như quả bóng của các nhạc công, mồ hôi từ mặt họ chảy xuống cổ, ở mép dưới của loa kèn và kèn sona treo đầy nước bọt của nhạc công chảy xuống qua những ống đồng sắt uốn lượn ngoằn ngoèo. Bách tính xem tang nhón cao gót chân, hàng ngàn hàng vạn ánh mắt bắn ra giống như ánh trăng thiêu đốt bao trùm lấy những người sống và người giấy trong vòng vây, nền văn hóa cổ xưa rực rỡ và tư tưởng phản động lạc hậu. Cha toàn thân ngập chìm trong ánh sáng đẹp đẽ phát ra từ đôi mắt của những kẻ đáng ghét, trong lòng thoạt tiên phẫn nộ từng chuỗi giống như những chùm nho màu tím sẫm, tiếp đó là nỗi đau đớn nhiều màu sắc rực rỡ như cầu vồng. Cha mặc một chiếc áo tang vải trắng dày cộm dài đến đầu gối, thắt lưng buộc một dải bện gai màu xám trắng, một chiếc mũ tang vuông vức che đi cái đầu đã cạo trọc một nửa, mùi mồ hôi chua nồng phát ra từ đám đông và mùi nhựa đường trên quan tài bà nội hòa quyện thành một thứ mùi hôi thối khó chịu, xộc thẳng khiến cha đứng không vững. Mồ hôi dầm dề khắp người, nhưng trong lòng cha không ngừng trào lên từng trận lạnh lẽo, từ thứ âm thanh réo rắt thê lương phát ra từ nhạc cụ trong miệng nhạc công và những sợi tơ vàng sắc bén, từ đám đông xem tang đờ đẫn như khúc gỗ, từ từng con mắt tròn xoe ấy, từ những bó sợi màu trắng cực kỳ nhạy cảm ở cột sống của cha, phát ra từng tín hiệu vi diệu, lạnh lẽo như sương băng tháng Ba. Chiếc quan tài đen bỗng chốc trở nên cực kỳ hung ác dữ tợn, bề mặt tấm ván lốm đốm chi chít và tư thế nằm bò trước cao sau thấp cùng với đầu quan tài nghiêng sắc như dao cắt, tất cả đều khiến nó mang theo một loại tính cách u mê hồ đồ của dã thú khổng lồ, cha luôn có cảm giác nó sẽ đột ngột ngáp một cái rồi đứng dậy, lao thẳng về phía đám đông đen nghịt như quạ. Quan tài đen trong ý thức của cha phình to ra như đám mây, di cốt của bà nội được bao bọc trong những tấm ván dày và bột gạch đỏ hiện lên rõ mồn một trước mắt cha. Trưa hôm ấy bên bờ sông Mực, ông nội dùng lưỡi xẻng đào bới ngôi mộ cỏ mọc xanh rì của bà nội, bới từng gốc rạ cao lương đã mục nát, lộ ra thi thể sống động như thật của bà nội, cảnh tượng đó hiện rõ mồn một trong tâm trí cha, cha khó mà quên được khuôn mặt bà nội nhô lên từ hố đất cũng giống như khó mà quên được cảnh tượng bà nội ngước nhìn rặng cao lương đỏ rực bay về trời, khuôn mặt tươi mới ảo ảnh hiện ra chớp mắt đã tan biến trong làn gió xuân ấm áp. Khi cha đang chấp hành những nghi lễ tang ma rườm rà của người con trai hiếu thảo, cũng là lúc đang hồi tưởng lại những mảnh đời huy hoàng ấy. Tư sư gia bị ánh mặt trời chiếu cho một bộ dạng chật vật lớn tiếng gõ nhấp: "Động quan —" Sáu mươi bốn hội viên Thiết Bản Hội tạm thay làm người khiêng tráo liền ùn ùn kéo đến trước cỗ quan tài khổng lồ, hô lên một tiếng "lên", chiếc quan tài ấy vậy mà vững như đóng cọc không hề nhúc nhích, đám người khiêng tráo vây quanh quan tài, giống như một bầy kiến vây quanh xác một con lợn. Ông nội xua đuổi con ruồi nhôm, khinh miệt nhìn đám phu khiêng tráo đang bó tay trước cỗ quan tài lớn, vẫy tay gọi tên tiểu đầu mục kia tới, bảo hắn: "Đi kiếm vài trượng vải thô đất về đây, nếu không, có giày vò đến sáng, mày cũng khó mà đưa nó vào tráo nổi!" Tiểu đầu mục ngẩn ngơ nhìn chằm chằm vào mắt ông nội, ông nội lại dời mắt đi, như thể đang nhìn con đê sông Mực vắt ngang qua vùng đồng bằng đất đen...

Trước cửa nhà họ Kỳ ở thành Giao Huyện dựng hai chiếc cột cờ bằng gỗ chu sa đã phai màu, thứ gỗ mục cổ xưa này tượng trưng cho môn đình vinh hiển của nhà họ Kỳ, lão Hàn lâm cuối thời nhà Thanh này đã chết, con cháu hưởng thụ trọn vẹn vinh hoa phú quý ở đời theo lão già, đã làm đám tang vô cùng hoành tráng. Mọi thứ đã chuẩn bị đâu vào đấy, nhưng ngày đưa ma lại chần chừ mãi không dám công bố. Phủ đệ sâu thẳm nhà họ Kỳ, quan tài được quàn ở dãy nhà cuối cùng; muốn đưa quan tài ra ngoài đại lộ, bắt buộc phải đi qua bảy ô cửa hẹp trước. Người quản lý của hơn chục "công ty dịch vụ tang lễ" sau khi xem xét quan tài và địa thế xong, đều cúi gằm mặt bỏ đi, mặc cho nhà họ Kỳ ra giá cao ngất ngưởng.

"Công ty dịch vụ tang lễ" ở hương Đông Bắc Cao Mật nhận được tin. Mức thưởng kếch xù là năm trăm đồng bạc trắng cho việc khiêng được một cỗ quan tài ra ngoài, giống như miếng mồi hấp dẫn câu dẫn đám phu khiêng đòn của ông nội rộn rã tâm can, hệt như thiếu phụ đang xuân gặp được tài lang dung mạo tuấn tú ném câu tình và thả lưỡi câu vàng. Ông nội và đồng bọn tìm gặp người quản sự Tào nhị lão gia, thề sẽ giương oai uy phong của hương Đông Bắc Cao Mật, kiếm về năm trăm đồng bạc trắng. Tào nhị lão gia điềm tĩnh như núi, ngồi ngay ngắn trên ghế thái sư, đến một tiếng rắm cũng không thèm xì ra. Bọn ông nội chỉ có thể nhìn thấy tròng mắt lạnh lùng đang chuyển động thông minh của ông ta. Nghe thấy tiếng "pục pục" phát ra từ chiếc điếu bát mà ông ta đang nâng niu bằng cả hai tay. Bọn ông nội lại hào hứng cãi cọ một trận: Nhị lão gia, không phải vì mấy đồng tiền ấy đâu! Người sống trên đời, không ăn bánh bao cũng phải tranh một hơi! Đừng để họ coi thường chúng ta, đừng để họ nghĩ hương Đông Bắc Cao Mật không có kẻ tài giỏi! Lúc này, Tào nhị lão gia mới nhổm mông lên, thong thả xì một hơi rắm, nói: "Các người đều về nghỉ hết đi, gây ra chuyện chẳng lành, đè chết một hai người thì nhỏ, làm mất mặt hương Đông Bắc Cao Mật, đập nát làm ăn của ta mới là lớn, nếu các người thiếu tiền tiêu, Nhị gia ban ơn thưởng cho là được." Tào nhị lão gia nói xong liền nhắm nghiền hai mắt lại, đám phu khiêng đòn bị khêu gợi lửa giận bừng bừng trong lòng, đồng thanh nhao lên: Nhị lão gia, ngài đừng có làm nhụt uy phong nhà mình mà nâng cao chí khí kẻ khác chứ! Nhị lão gia nói: "Không có bụng cong thì đừng nuốt liềm cắt lúa, các ngươi tưởng năm trăm đồng đại dương này dễ kiếm thế sao? Nhà họ Kỳ có bảy lớp cửa, quan tài dày nặng, bên trong toàn nhồi thủy ngân! Thủy ngân! Thủy ngân! Các ngươi dùng cái đầu chó mà suy nghĩ xem cỗ quan tài này nặng đến mức nào." Tào nhị lão gia mắng xong, lạnh lùng liếc xéo đám phu khiêng đòn của mình. Mọi người nhìn nhau một hồi, trên mặt ai nấy đều mang theo một thứ sương mù đục ngầu vừa không cam lòng bỏ cuộc vừa mang nỗi sợ hãi trong lòng. Tào nhị lão gia thấy vậy, khịt mũi cười lạnh hai tiếng, nói: "Về đi, chờ mà xem các trang anh hùng hảo hán đi kiếm đại tiền nhé! Các ngươi ấy à, tiểu nhân thì đánh nhịp tiểu nhân, kiếm dăm ba mươi đồng thôi, có thể khiêng mấy cỗ quan tài mỏng cho nhà nghèo mạt rượi đã là giỏi lắm rồi!"

Lời nói của Tào nhị lão gia cay độc kích thích tâm can đám phu khiêng đòn giống như độc dược cực mạnh. Ông nội bước lên một bước, lớn tiếng kêu lên trước: "Tào nhị lão gia, theo cái tên chủ bái hèn nhát như ngài làm việc, thật mẹ kiếp nghẹn khuất, binh hèn hèn một người, tướng hèn hèn cả ổ! Lão tử không làm nữa!"

Đám phu khiêng đòn tuổi trẻ nóng tính hùa theo la ó ầm ĩ, Nhị lão gia đứng dậy, bước đi nặng nề đến trước mặt ông nội, dùng sức vỗ vỗ vai ông nội, giọng đầy chân tình nói: "Chiếm Ngạo! Là một trang nam nhi hảo hán! Là giống nòi của hương Đông Bắc Cao Mật. Nhà họ Kỳ treo thưởng cao ngất, chính là cố ý bắt nạt mấy anh em ăn cơm khiêng đòn chúng ta, nếu chư vị anh em có thể đồng tâm hiệp lực khiêng được quan tài ra ngoài, nhất định sẽ khiến anh danh của Đông Bắc Cao Mật chúng ta vang dội xa gần, nghìn vàng khó mua được chút tiếng tăm rạng rỡ khoảnh khắc. Chỉ là nhà họ Kỳ này vốn là nhà Hàn lâm triều Thanh, quy củ nghiêm ngặt, muốn khiêng được cỗ quan tài này ra ngoài, tuyệt đối không phải chuyện dễ dàng, đêm nay anh em về ngủ không yên giấc, hãy suy nghĩ cho kỹ, làm thế nào để vượt qua bảy lớp cửa nặng nề ấy." Như thể đã hẹn trước từ trước, đám phu khiêng đòn đang bàn tán xôn xao, từ ngoài cửa bước vào hai kẻ ăn vận y quan chỉnh tề, tự xưng là người quản sự của nhà Kỳ Hàn lâm, đến mời phu khiêng đòn của hương Đông Bắc đi kiếm đại tiền.

Người quản sự nhà họ Kỳ trình bày mục đích đến đây, Tào nhị lão gia lười biếng hỏi: "Trả bao nhiêu tiền?"

"Năm trăm đồng đại dương hiện kim! Chưởng ban à, đây tuyệt đối là cái giá hiếm có trên đời đấy!" Người quản sự nhà họ Kỳ nói.

Tào nhị lão gia ném chiếc điếu bát bằng bạc lên bàn, lạnh lùng cười nhạt. Nói: "Hàng chúng tôi một không thiếu mối làm ăn, hai không thiếu bạc tiền tiêu, mời cao thủ khác đi!"

Người quản sự nhà họ Kỳ cười đầy khôn ngoan, nói: "Chủ ban, chúng ta đều là những kẻ làm ăn lâu năm cả mà!"

Tào nhị lão gia nói: "Đúng thế đúng thế. Tiền thưởng cao thế này, kiểu gì chả có kẻ tranh nhau đi khiêng."

Tào nhị lão gia nhắm mắt dưỡng thần.

Hai người quản sự trao đổi ánh mắt cho nhau, người đi đầu nói: "Chủ ban, đừng vòng vo nữa, ra giá đi!"

Tào nhị lão gia nói: "Tôi không đáng vì mấy đồng bạc lẻ mà đền mạng mấy mạng người!"

Người quản sự nói: "Sáu trăm! Sáu trăm đồng đại dương hiện kim!"

Tào nhị lão gia vẫn ngồi như hóa thạch.

"Bảy trăm! Bảy trăm đồng rồi đấy, chủ ban! Làm ăn cũng phải có lương tâm chứ!"

Tào nhị lão gia nhếch mép.

"Tám trăm, tám trăm đấy, thêm một đồng cũng không được nữa đâu!"

Tào nhị lão gia mở bừng mắt, chốt hạ một câu: "Một nghìn đồng!"

Người quản sự phồng má lên như bị đau răng, đờ đẫn nhìn chằm chằm vào khuôn mặt tàn nhẫn vô tình của Tào nhị lão gia.

"Chủ ban... Cái này chúng tôi không dám làm chủ..."

"Về bảo với chủ nhà các người, một nghìn đồng, bớt một xu cũng không làm."

"Vậy được rồi, ngài chờ tin đi."

Trưa hôm sau, người quản sự đã cưỡi một con ngựa tía từ thành Giao Huyện phi tới, định đoạt ngày giờ xuất tang, đồng thời trả trước năm trăm đồng đại dương, năm trăm đồng còn lại khi khiêng được quan tài ra sẽ trả nốt. Con ngựa tía chạy mồ hôi đầm đìa, khóe miệng dính đầy bọt trắng.

Đến ngày tang lễ, sáu mươi bốn phu khiêng đòn dậy từ nửa đêm, nhóm lửa nấu cơm, ăn no nê, thu dọn đồ đạc, giẫm lên khắp lối đầy sao trời, chạy thẳng tới thành Giao Huyện. Tào nhị lão gia cưỡi một con lừa đen, lẽo đẽo theo sau đám phu khiêng đòn.

Ông nội nhớ rõ hôm đó trời cao sao thưa, sương đêm lạnh buốt, chiếc móc sắt giấu kín trong lưng quần nặng trịch đập vào khớp háng. Khi đến thành Giao Huyện, ánh ban mai vừa hé, đám đông đưa tang đứng xếp hàng hai bên đường, chật ních cả đường. Bọn ông nội đi trên đường lắng nghe tiếng xì xào bàn tán nhỏ nhẹ của mọi người, bèn ngẩng cao đầu hếch ngực, cố gắng thể hiện phong thái anh hùng, nhưng trong lòng lại thấp thỏm không yên, lo lắng nặng nề đè nặng lên ngực mỗi người như tảng đá.