Suốt cả buổi sáng, ông La Hán như kẻ mất hồn, ra sức bê đá. Vết máu đọng trên đầu bị ánh nắng thiêu đốt, đau nhói khô cứng. Tay chân thịt nát máu ngưng. Xương hàm dưới bị thương, nước dãi không ngừng chảy ra. Ngọn lửa màu tím đỏ ấy lúc mạnh lúc yếu bùng cháy trong trí óc ông, chưa từng tắt đi.

Buổi trưa, từ đoạn đường lộ vừa mới đắp khiên cưỡng cho xe chạy phía trước, một chiếc xe hơi màu vàng đất xóc nảy chạy đến. Ông mơ hồ nghe thấy một hồi còi nhọn hoắt, tận mắt thấy nhóm dân công nửa sống nửa chết xiêu xiêu vẹo vẹo bước về phía chiếc xe. Ông ngồi trên mặt đất, chẳng có ý niệm gì, cũng không muốn biết chiếc xe hơi kia đến là có chuyện gì. Chỉ có ngọn lửa màu tím đỏ kia chao đảo nóng rực, va đập làm hai tai ông ù đi.

Người đàn ông trung niên đi tới, kéo ông một cái, nói: "Đại ca, đi thôi, ăn cơm rồi, đi nếm thử gạo Đông Dương xem sao!"

Ông đứng dậy, đi theo người đàn ông trung niên.

Từ trên xe hơi khiêng xuống mấy thùng cơm trắng phấu, khiêng xuống một chiếc sọt lớn đựng đầy bát sứ Tây hoa xanh nền trắng. Bên thùng cơm có một người Trung Quốc gầy gò đứng gác, tay cầm một chiếc vá bằng đồng thau; bên sọt đựng bát là một người Trung Quốc béo múp, tay bưng một chồng bát. Cứ một người đi tới hắn lại phát cho một chiếc bát, chiếc vá đồng thau đồng thời ụp một vá cơm trắng vào bát. Mọi người quây quanh chiếc xe hơi ngấu nghiến nuốt chửng, không có đũa, tất cả đều dùng tay bốc.

Tên giám công lại đảo qua, tay cầm roi mây, trên mặt vẫn mang nụ cười lạnh giận ấy. Ngọn lửa trong não ông La Hán bùng cháy dữ dội, ánh lửa soi sáng rõ mùng những ký ức mà ông vừa đánh mất, ông nhớ lại trải nghiệm như cơn ác mộng suốt nửa ngày qua. Lính Nhật và quân ngụy tay cầm súng gác cũng tụ lại, quây quanh một chiếc thùng sắt tây ăn cơm. Một con chó sói mặt dài sứt tai ngồi phía sau thùng, thè lưỡi nhìn đám dân phu bên này.

Ông đếm đếm hơn mười tên quỷ tử và hơn mười tên quân ngụy vây quanh thùng ăn cơm, trong lòng nảy ra ý nghĩ muốn chạy. Chạy, chỉ cần chui vào trong ruộng cao lương, lũ chó đẻ kia sẽ không bắt được nữa. Lòng bàn chân ông râm rấp rỉ mồ hôi. Từ sau khi ý nghĩ muốn chạy nhen nhóm, lòng ông trở nên bồn chồn bất an. Sau nụ cười lạnh lẽo của tên giám công cầm roi mây dường như ẩn giấu điều gì? Ông La Hán vừa nhìn thấy nụ cười ấy, đầu óc lập tức mơ hồ.

Đám dân phu đều chưa ăn no. Tên Trung Quốc béo múp thu lại bát sứ. Dân phu liếm môi, mắt đau đớn nhìn đăm đăm vào vài hạt cơm còn sót lại trong mấy chiếc thùng rỗng, nhưng không ai dám nhúc nhích. Bên bờ bắc sông có một con lừa than vang tiếng hí khàn đục. Ông La Hán nghe ra rồi, đó là con lừa đen nhà tôi đang hí. Trên khoảng đất trống mới khai phá kia, lừa ngựa đều bị buộc vào cối đá hay con lăn đá. Thây cao lương nằm la liệt khắp nơi. Lừa ngựa ủ rũ gặm nhấm thân lá cao lương bị dập nát ép bẹp.

Buổi chiều, có một thanh niên tầm hơn hai mươi tuổi, thừa lúc tên giám công không chú ý, lao nhanh như bay về phía ruộng cao lương, một viên đạn đã đuổi kịp anh ta. Anh ta nằm gục trên mép ruộng cao lương, không nhúc nhích nữa.

Mặt trời ngả về tây, chiếc xe hơi màu vàng đất lại đến. Ông La Hán ăn xong vá cơm đó. Ruột gan vốn quen ăn cơm cao lương của ông trút sự kháng cự kiên quyết đối với loại gạo trắng đầy mùi ẩm mốc này. Nhưng ông vẫn ráng nhịn co thắt ở cổ họng để nuốt xuống. Ý nghĩ muốn chạy ngày càng mãnh liệt. Ông nhớ đến ngôi nhà rực rỡ mùi rượu thơm nức thuộc về ông ở ngôi làng cách đó mười mấy dặm. Người Nhật đến, những người bạn cất rượu đều chạy cả rồi, nồi rượu lớn bốc hơi nghi ngút giờ đã nguội lạnh. Ông càng nhớ đến bà nội và cha tôi. Sự ấm áp bà nội trao cho ông bên đống lá cao lương khiến ông suốt đời khó quên.

Ăn xong bữa tối, đám dân phu đều bị lùa vào một chiếc chuồng lớn làm bằng cọc gỗ bách. Trên chuồng phủ mấy tấm bạt che. Cọc gỗ bách đều được nối thành một khối bằng dây thép to bằng hạt đậu xanh. Cửa chuồng được hàn bằng những thanh sắt to bằng nửa cổ tay. Quỷ tử và quân ngụy chia nhau ở hai chiếc lều bạt, lều bạt cách chuồng vài mươi bước chân. Con chó kia được xích ở cửa lều của quỷ tử. Trước cửa chuồng cắm một cây sào cao, trên sào treo hai chiếc đèn bão. Quỷ tử và quân ngụy luân phiên gác đi gác lại. Lừa ngựa đều được tập trung buộc ở bãi hoang cao lương phía tây chuồng. Ở đó cắm vài chục cọc buộc ngựa.

Trong chuồng mùi hôi thối bốc lên ngút trời, có người ngáy khò khò, có người đái vào chiếc thùng sắt tây ở góc chuồng, tiếng nước tiểu bắn vào thành thùng như ngọc rơi trên đĩa đá. Ánh đèn bão mờ nhạt hắt vào trong chuồng. Bóng dài của tên lính gác tuần tra thỉnh thoảng lại chao đảo trong bóng đèn.

Đêm càng lúc càng sâu, khí lạnh trong chuồng chọc vào xương tủy. Ông La Hán không sao chợp mắt. Ông vẫn muốn chạy. Tiếng bước chân của tên lính gác vang lên quanh chuồng. Ông nằm không dám nhúc nhích, rốt cuộc lại ngủ thiếp đi trong mơ hồ. Trong mơ cảm thấy trên đầu cắm mũi dao nhọn, trong tay cầm thanh sắt nung đỏ. Tỉnh dậy, mồ hôi ướt đầm gạt người, quần đái ướt đẫm. Từ ngôi làng xa xôi truyền đến một tiếng gà gáy mảnh dẻ. Lừa ngựa dậm đạp hếch mũi. Trên tấm bạt rách, lấp ló vài ngôi sao lén lút.

Người đàn ông trung niên ban ngày từng giúp ông La Hán lặng lẽ ngồi dậy. Dù trong bóng tối mờ mịt, ông vẫn nhìn thấy hai con mắt như hai cầu lửa của anh ta. Ông biết người đàn ông trung niên lai lịch không phải dạng vừa, bèn nằm yên quan sát động tĩnh của anh ta.

Người đàn ông trung niên quỳ ở cửa chuồng, hai tay giơ lên, động tác cực kỳ chậm rãi. Ông nhìn lưng anh ta, nhìn cái đầu mang màu sắc thần bí của anh ta. Người đàn ông trung niên vận khí một hồi, ngoặt mạnh người sang bên, như giương cung bắn tên nắm lấy hai thanh sắt. Trong mắt anh ta bắn ra ánh sáng màu xanh thẫm, chạm vào vật thể, hình như còn phát ra tiếng xột xạt. Hai thanh sắt kia lặng lẽ tách mở ra. Thêm nhiều ánh đèn và ánh sao từ ngoài cửa chuồng chiếu vào, soi vào chiếc giày rách há mõm của ai đó. Tên lính gác tuần tra đi tới. Ông nhìn thấy một bóng đen lao ra khỏi chuồng, tên lính gác quỷ tử hắng giọng một tiếng, rồi gục xuống không một tiếng động dưới sự đỡ lấy của cánh tay sắt của người đàn ông trung niên. Người đàn ông trung niên xách xâu súng trường của tên quỷ tử, lặng lẽ biến mất.

Ông phải mất một lúc lâu mới hiểu ra chuyện gì vừa xảy ra trước mắt. Người đàn ông trung niên hóa ra là một anh hùng võ nghệ cao cường. Anh hùng đã mở cho ông một con đường, chạy thôi! Ông cẩn thận từng chút một bò ra khỏi cái lỗ đó. Tên quỷ tử đã chết nằm ngửa mặt, một bên chân vẫn còn co giật giật giật.

Ông bò vào trong ruộng cao lương, đứng thẳng lưng, nương theo rãnh luống, cố gắng tránh né cao lương không gây ra tiếng động, bước lên đê sông Mực. Ngôi sao Tam Tinh đã lên giữa trời, bóng tối trước bình minh giáng xuống. Trong sông Mực chòm sao rực rỡ. Đứng cô đơn trên đê sông, ông La Hán rét thấu xương, răng đập vào nhau bần bật, cơn đau ở xương hàm dưới lan rộng ra má, ra tai, hòa làm một với cơn đau nhói như mưng mủ giật từng hồi trên đỉnh đầu. Không khí tự do lạnh lẽo lẫn với nhựa cao lương chui vào mũi, vào phổi, vào ruột gan ông, hai chiếc đèn bão như đốm lửa ma trơi lập lòe trong sương mù, chuồng gỗ bách đen xì như một ngôi mộ khổng lồ. Ông La Hán hầu như không thể tin nổi, lại có thể trốn ra dễ dàng đến thế. Đôi chân đưa ông lên chiếc cầu gỗ mục nát kia, cá quẫy sóng nước tung bọt, nước chảy rì rào, sao băng vạch qua một đường sáng trên bầu trời. Giống như chẳng có chuyện gì xảy ra cả, chẳng có gì xảy ra hết. Vốn dĩ, ông La Hán đã có thể trốn về làng, trốn đi, ẩn nấp, chữa lành vết thương, tiếp tục sống. Thế nhưng, khi ông đi trên cầu gỗ, ông lại nghe thấy ở bờ nam sông có một con lừa không chịu ở yên cất tiếng hí khàn đục. Ông La Hán vì con lừa mà quay trở lại, tạo nên một bi kịch tráng liệt.

Lừa ngựa bị buộc vào vài mươi cọc gỗ cách chuồng không xa, dưới chân chúng tràn ngập mùi phân đái hôi hám, ngựa hếch mũi thở hồng hộc, lừa gặm cọc gỗ; ngựa nhai thân cao lương, lừa thải ra phân ỉa chảy. Ông La Hán bước một bước ngã ba bước, xông vào đàn lừa ngựa. Ông ngửi thấy mùi hương thân thuộc từ hai con lừa đen lớn nhà tôi, ông nhìn thấy bóng dáng quen thuộc của hai con lừa đen lớn nhà tôi. Ông lao tới, muốn giải cứu những người bạn đồng gian khổ của mình. Lừa, cái giống súc sinh không hiểu đạo lý này, lại đột ngột quay ngoắt mông lại, tung hai giò sau lên. Ông La Hán thào thào nói: "Lừa đen, Lừa đen, chúng ta cùng chạy thôi!" Con lừa giận dữ xoay bên trái ngoặt bên phải, bảo vệ lãnh địa của mình. Chúng nó lại không nhận ra chủ nhân nữa rồi, ông La Hán không biết rằng mùi máu tanh tươi mới lẫn cũ kỹ trên người mình, vết thương mới lẫn cũ trên người mình, đã biến đổi ông mất rồi. Lòng ông La Hán phiền loạn, bước tới một bước, con lừa tung một cú đá trúng ngay xương hông ông. Ông lão bị hất văng sang bên, nằm trên mặt đất, nửa người tê dại không còn cảm giác. Con lừa vẫn nhổng mông tung đá, móng sắt lấp lánh như trăng khuyết. Xương hông ông La Hán nóng rực sưng to, có cảm giác nặng trịch vướng víu. Ông bò dậy, lại xiêu vẹo ngã xuống, ngã xuống rồi lại bò dậy. Con gà trống giọng khàn mỏng trong làng lại cất tiếng gáy. Bóng tối dần tan đi, chòm sao Tam Tinh càng thêm rực rỡ chói mắt, soi sáng cả cái mông và nhãn cầu sáng lóng lánh của con lừa.

"Được lắm hai con súc sinh!"

Ông La Hán lửa giận bốc lên ngút trời, bước xiêu bước quẹo xoay xở, muốn tìm một món hung khí. Trên công trường đào kênh dẫn nước, ông tìm thấy một chiếc xẻng sắt sắc bén. Ông bước đi không chút kiêng sợ, chửi rủa, quên mất con người và chó ở cách đó trăm bước. Ông tự do tự tại, không tự do đều là vì sợ. Quầng hồng dần dâng lên ở phương đông vừa dâng lên vừa tỏa rộng, ruộng cao lương trước bình minh tĩnh lặng đến mức như có thể phát nổ bất cứ lúc nào. Ông La Hán đón lấy ánh đón bình minh, bước về phía hai con lừa đen lớn. Ông căm thù con lừa đen đến tận xương tủy. Con lừa đứng yên không nhúc nhích, ông La Hán chĩa phẳng xẻng sắt, nhắm thẳng vào một chân sau của một con lừa đen, ra sức xẻng tới. Một vệt bóng râm lạnh lẽo rơi xuống chân sau con lừa. Con lừa nghiêng ngả hai cái, lập tức đứng vững, từ phía đầu lừa vang lên tiếng hí thô giáp tráng liệt kinh ngạc lẫn tức giận. Ngay sau đó, con lừa bị thương nhổm cao mông lên, một dải máu nóng bắn ra, như hạt mưa rào, rải lách tách đầy mặt ông. Ông canh đúng khoảng trống, lại xẻng trúng một chân sau khác của con lừa, con lừa đen thở dài một tiếng, mông từ từ sụp xuống, ngã sụp mạnh xuống đất, hai chân trước vẫn đứng thẳng, cổ bị dây cương kéo căng ngửa lên, cái miệng hướng về bầu trời đã chuyển màu xanh xám mà kêu cứu. Xẻng sắt bị cái mông nặng trịch của con lừa đè chặt, ông cũng quỵ xuống. Ông dùng hết sức bình sinh rút xẻng sắt ra. Ông cảm nhận được lưỡi xẻng kẹp chặt vào trong xương chân con lừa. Con lừa đen còn lại ngơ ngác nhìn người bạn đồng hành bị liệt gục, cất tiếng than van như khóc, như cầu xin nương tay.

Ông nâng phẳng xẻng sắt, tiến về phía nó, nó dốc sức lùi lại, dây cương suýt chút nữa bị đứt đứt, cọc gỗ kêu ken kéc, trong đôi mắt to bằng nắm tay của nó chảy ra ánh sáng màu xanh thẫm.

"Mày sợ rồi sao? Súc sinh! Uy phong của mày đâu rồi? Súc sinh! Cái đồ ăn cháo đá bát phản chủ này! Cái đồ chó đẻ thông đồng với địch!"

Ông La Hán chửi mắng om sòm, giơ xẻng sắt phập một phát vào khuôn mặt hình chữ nhật của con lừa đen. Xẻng sắt phập vào cọc gỗ, ông lắc lư cán xẻng lên xuống trái phải mãi mới rút được lưỡi xẻng ra. Con lừa đen giãy giụa, chân sau co lại như cánh cung, cái đuôi trọc quét xuống đất nghe sột xạt. Ông nhắm chuẩn mặt lừa, một tiếng bốp vang lên, xẻng sắt đánh trúng chính giữa cái trán rộng của con lừa, xẻng sắt va chạm với xương đầu cứng cáp, một luồng chấn động truyền qua cán xẻng khiến hai tay ông La Hán tê dại. Con lừa đen ngậm miệng không nói được gì, chân móng loạn đả, đan xen chéo nhau, rốt cuộc không chống đỡ nổi. Rầm một tiếng ngã gục xuống, như một bức tường dày bị sụp đổ. Dây cương bị giật đứt, một nửa thõng xuống cọc gỗ, một nửa ngoằn ngoèo bên mặt lừa. Ông buông tay đứng lặng. Cán xẻng nhẵn bóng cắm xéo trên đầu lừa chĩa thẳng lên trời. Phía bên kia chó sủi người ồn ào, trời đã sáng rồi, từ trong ruộng cao lương phía đông nhô ra một vầng mặt trời mọc đỏ như máu, ánh nắng chiếu thẳng vào cái miệng đen ngòm đang há nửa chừng của ông La Hán.

Đội ngũ bước lên đê sông, xếp thành một hàng ngang, mặt trời đỏ vừa vật lộn thoát khỏi màn sương soi sáng họ. Cha tôi cũng giống như mọi người, nửa bên mặt đỏ nửa bên mặt xanh, cùng họ quan sát những cụm sương tàn tàn trên mặt sông Mực. Nối liền đường lộ bờ bắc và bờ nam sông là chiếc cầu đá lớn mười bốn nhịp bắc qua sông Mực. Cầu gỗ nhỏ ban đầu nằm ở phía tây cầu đá, mặt cầu từ lâu đã gãy làm ba bốn đoạn, vài cọc gỗ màu nâu đứng trần trụi giữa dòng nước, bất lực chặn lại từng cụm sóng nước màu xanh trắng. Mặt sông trong màn sương tan đỏ đỏ xanh xanh, nghiêm trang đáng sợ. Đứng trên đê sông, ngẩng mắt lên là nhìn thấy thảm bông cao lương mênh mông phía nam đê phẳng lặng như phiến đá. Chúng đều bất động. Mỗi bông cao lương đều là một khuôn mặt chín đỏ thẫm. Tất cả cao lương hợp thành một tập thể lớn mạnh, hình thành nên một tư tưởng bao dung. — Cha tôi lúc đó còn nhỏ, không nghĩ ra được những lời hoa mỹ này, đây là tôi nghĩ ra đấy.

Cao lương cùng con người chờ đợi đóa hoa thời gian kết thành quả ngọt.

Đường lộ chạy thẳng tắp về phía nam, càng xa càng hẹp, cuối cùng bị cao lương nuốt chửng. Nơi xa nhất ấy, trên những cây cao lương nối liền với mép vòm trời màu xanh sắt, cũng đồng thời hiện lên cảnh tượng buồn thương tráng liệt động lòng người lúc mặt trời mọc.

Cha tôi có vài phần tò mò nhìn các đội viên du kích ngơ ngơ ngác ngác, họ từ đâu tới? Họ đi về đâu? Tại sao lại tới đánh phục kích? Đánh phục kích xong rồi còn đánh cái gì nữa? Trong sự tĩnh mịch, tiếng nước vỗ vào cầu gãy nhịp nhàng càng thêm rõ ràng, âm thanh càng thêm trong trẻo êm tai. Sương mù bị ánh nắng đánh rơi lả tả xuống dòng nước sông. Nước sông Mực từ màu đỏ thẫm dần bùng cháy thành màu đỏ vàng. Cả dòng sông lấp lánh ánh sáng rực rỡ. Bên bờ nước có một cây rau ngổ đơn độc, lá vàng rủ xuống, chùm hoa hình sâu tằm từng một thời rực rỡ giờ đây khô héo trắng bệch treo giữa các kẽ lá. Lại đến mùa bắt cua rồi! Cha nghĩ, gió thu nổi lên, trời trở lạnh, một đàn chim nhạn bay về phương nam… Ông La Hán nói, bắt, Đậu Quan… bắt! Những chiếc càng nhỏ nhắn của con cua in đầy hoa văn trên lớp bùn mềm mịn dưới sông. Cha nếm được mùi tanh tao nhã đặc trưng của con cua từ trong nước sông. Bông anh túc nhà tôi trồng trước thời kháng chiến từng được tưới bằng mắm cua, đóa hoa to múp, màu sắc rực rỡ, hương thơm nức mũi.

Dư tư lệnh nói: "Đều xuống đê nấp cho kỹ. Thằng Câm thả cào."

Thằng Câm tháo mấy vòng dây thép trên vai xuống, buộc bốn cái cào lại với nhau. Hắn "a a" hai tiếng, chào hỏi mấy đội viên, khiêng chiếc cào liên hoàn đến chỗ giao nhau giữa đường lộ và cầu đá.

Dư tư lệnh: "Anh em, nấp cho kỹ, đợi xe hơi quỷ tử lên cầu, đợi người của chi đội Lãnh chặn mất đường lùi, nghe khẩu lệnh của ta cùng nhau khai hỏa, bắn lũ súc sinh xuống sông làm thức ăn cho lươn bạch, làm thức ăn cho cua."

Dư tư lệnh ra vài động tác tay với Thằng Câm, Thằng Câm gật đầu, dẫn một nửa người và súng sang ruộng cao lương phía tây đường phục kích. Vương Văn Nghĩa đi theo Thằng Câm về phía tây, bị Thằng Câm đẩy ngược trở lại. Dư tư lệnh nói: "Ngươi đừng qua đó, ngươi đi theo ta. Có sợ không?"

Vương Văn Nghĩa gật đầu liên tục, nói: "Không sợ… không sợ…"

Dư tư lệnh bảo anh em nhà họ Phương dựng khẩu súng đại pháo súng đòn ở trên đê sông cho đàng hoàng. Lại nói với Lưu thổi kèn đang cầm chiếc loa lớn: "Lão Lưu, hễ nổ súng một cái, ngươi không cần quản cái gì hết, cứ liều mạng thổi kèn cho ta, quỷ tử sợ tiếng nhạc cụ, ngươi nghe thấy chưa?"

Lưu thổi kèn là bạn thủa nhỏ của Dư tư lệnh, khi đó tư lệnh là phu khiêng kiệu, họ Lưu là người thổi kèn nhạc lễ, ông ta hai tay nắm chặt ống loa, như đang cầm một khẩu súng.

Dư tư lệnh nói với mọi người: "Nói trước lời nhát gát, đến lúc đó kẻ nào nhát gan thụt lùi, ta bắn chết kẻ đó. Chúng ta phải đánh ra ngô ra khoai cho chi đội Lãnh xem, cái lũ rùa róc ấy, cậy cờ hiệu dọa người. Ông đây không thèm chấp hắn, hắn muốn cải biên ta? Ta còn muốn cải biên hắn đấy!"

Mọi người ngồi quây quần trong ruộng cao lương, Phương Lục lấy tẩu thuốc ra tra thuốc, mò đá lửa và đá xén lửa ra đánh lửa. Đá xén lửa đen kịt, đá lửa màu đỏ thẫm, như gan gà nấu chín. Đá xén lửa đánh vào đá lửa kêu lách tách. Tia lửa bắn ra, mỗi tia lửa đều rất lớn. Một tia lửa lớn bắn vào lõi thân cao lương mà Phương Lục kẹp bằng ngón trỏ và ngón đeo nhẫn, Phương Lục chụm miệng thổi hơi, trên bùi nhùi bốc lên một luồng khói trắng, đỏ rực. Phương Lục châm tẩu thuốc, hút một hơi Dư tư lệnh thở ra một hơi, hít hít mũi, nói: "Gõ tắt tẩu thuốc đi, quỷ tử ngửi thấy mùi thuốc lá liệu còn lên cầu nữa không?"

Phương Lục vội vàng hút hai hơi, gõ tắt tẩu thuốc, cất túi thuốc đàng hoàng. Dư tư lệnh nói: "Đều ra triền đê sông nằm rạp xuống, kẻo quỷ tử đến lại không kịp trở tay."

Mọi người đều có chút căng thẳng, nằm rạp trên đê sông, ôm súng trong tay, như đối mặt với kẻ thù lớn. Cha nằm rạp bên cạnh Dư tư lệnh. Dư tư lệnh hỏi: "Cháu có sợ không?" Cha: "Không sợ!"

Dư tư lệnh nói: "Khá lắm, đúng là giống của cha nuôi cháu! Cháu là lính truyền lệnh của ta, đánh nhau đừng rời xa ta, có mệnh lệnh gì ta bảo cháu, cháu cứ truyền về phía tây cho ta."