Trong ba ngày ấy, đại viện nhà họ Đơn lật tung trời đất, đại gia La Hán và các nhân viên toàn thân đẫm rượu, đem chăn đệm, quần áo, chiếu kháng (sạp) từng được ông bà chủ lớn nhỏ sử dụng, nồi niêu xoong chảo, kim chỉ chỉ sợi, đủ thứ linh tinh đều dọn sạch ra sân, rưới rượu mạnh rồi châm lửa đốt, tàn tro còn sót lại thì đào hố sâu chôn đi.

Sau khi dọn trống các căn phòng, đại gia La Hán bưng xâu chìa khóa đồng đặt trong một chiếc bát đựng đầy rượu cao lương tới. Đại gia La Hán nói: "Thiếu nãi nãi, chìa khóa này đã dùng rượu đốt qua ba bận rồi."

Nãi nãi nói: "Thúc ơi, chìa khóa này xin cứ để thúc quản lý, gia sản của tôi cũng chính là gia sản của thúc."

Đại gia La Hán sợ hãi đến mức nói không nên lời.

Nãi nãi nói: "Thúc ơi, không phải lúc từ chối đâu, thúc mau đi mua vải mua bông, mọi đồ đạc vật dụng đều sắm sửa cho đủ, chăn màn rèm cửa thì thuê người làm, đừng tiếc tiền. Ngoài ra, bảo các nhân viên gánh rượu đến, trong nhà ngoài ngõ, các xó xỉnh góc tường, đều rưới qua một lượt."

"Thế thì phải dùng bao nhiêu rượu?" Đại gia La Hán nói.

"Dùng bao nhiêu tính bấy nhiêu." Nãi nãi nói.

Các nhân viên gánh rượu tới, vãi ra ngập trời dậy đất. Nãi nãi đứng trong hơi rượu, mím môi mỉm cười.

Lần khử trùng lớn này đã dùng hết chín vại rượu. Sau khi rưới rượu, nãi nãi lại bảo các nhân viên cầm vải mới, nhúng rượu, lau chùi mọi thứ có thể lau chùi ba bốn lượt. Sau đó quét vôi lên tường, sơn dầu cửa ra vào và cửa sổ, trải cỏ mới, đổi chiếu mới trên sạp, tạo ra một bầu trời mới, một thế giới mới.

Xong xuôi, nãi nãi thưởng cho mỗi nhân viên ba đồng đại dương.

Việc kinh doanh rượu mạnh dưới sự lãnh đạo của nãi nãi và đại gia La Hán, tiếp tục diễn ra vô cùng sôi nổi.

Mười ngày sau khi khử trùng lớn, mùi rượu trong phòng đã tan hết, mùi vôi mới thoang thoảng khiến người ta sảng khoái tinh thần. Nãi nãi trong lòng vui vẻ, ra tiệm tạp hóa trong thôn mua kéo giấy đỏ, kim bạc chỉ vàng, cùng rất nhiều vật dụng dành cho phụ nữ. Về nhà leo lên sạp, đối mặt với lớp giấy trắng mới dán trên khung cửa sổ, cầm kéo cắt hoa cửa sổ. Nãi nãi vốn khéo tay hay làm, thuở còn là con gái ở nhà mẹ đẻ, thường cùng các cô dì tỷ muội hàng xóm cắt giấy thêu hoa, hay có những tuyệt chiêu áp đảo người khác. Nãi nãi là một nghệ sĩ dân gian xuất sắc, bà đã có những cống hiến nổi bật cho sự phát triển của nghệ thuật cắt giấy vùng Cao Mật Đông Bắc.

Nghệ thuật cắt giấy Cao Mật tinh xảo trong suốt, mộc mạc đôn hậu, phóng khoáng tự nhiên, mang phong cách riêng.

Nãi nãi cầm kéo, cắt xuống một mảnh giấy đỏ. Trong lòng bỗng chốc xao động như sấm chớp giật. Thân ở trên sạp, một trái tim sớm đã bay khỏi khung cửa sổ, bay lượn như một chú chim bồ câu trên bầu trời cao lương rộng lớn như biển... Nãi nãi từ nhỏ cửa chính không bước, cửa phụ không qua, giam mình trong nhà, gần như tuyệt giao với thế giới bên ngoài. Lớn lên một chút, lại tuân theo lệnh cha mẹ, lời mối mai, vội vã xuất giá. Mười mấy ngày qua, đảo điên muôn lối, gió cuốn cánh bèo, mưa dập bèo trôi, đầm sen tàn tả, một đôi uyên ương đỏ. Mười mấy ngày qua, trái tim của nãi nãi từng được ngâm trong mật, nhúng trong nước đá, luộc trong nước sôi, ngâm trong rượu cao lương, đã trải qua muôn vàn hương vị, muôn vàn vết thương. Nãi nãi đang mong mỏi điều gì, lại chẳng biết mình đang mong mỏi điều gì. Bà cầm kéo, không biết nên cắt thứ gì, những ý tưởng kỳ lạ tuyệt vời ngày xưa, đã bị những đại cảnh hỗn độn phá hủy. Đang mông lung suy nghĩ, nãi nãi nghe thấy từ cánh đồng hoang đầu thu, từ cánh đồng cao lương thoang thoảng mùi rượu, vẳng lại từng tiếng kêu thê lương, đẹp đẽ của loài dế. Nãi nãi như thể nhìn thấy chú côn trùng nhỏ màu xanh non ấy, đậu trên bông cao lương đã ngả đỏ nhạt, run rẩy hai chiếc râu mảnh mai mà khua động đôi cánh. Một ý tưởng táo bạo mới mẻ bừng tỉnh trong tâm trí nãi nãi:

Một chú dế nhảy ra khỏi chiếc lồng đẹp đẽ, đứng trên nắp lồng, rung cánh cất tiếng ca.

Nãi nãi cắt xong chú dế xuất lồng, lại cắt thêm một chú nai nhỏ hoa mai. Trên lưng nó mọc ra một cành hoa mai đỏ, ngẩng cao đầu ưỡn ngực, trong thế giới tự do, đang tìm kiếm cuộc sống viên mãn vô lo vô nghĩ, tự do tự tại của chính mình.

Bà tôi cả đời "việc lớn không câu nệ tiểu tiết, lễ lớn không từ nhượng nhỏ", tâm cao hơn trời, mệnh mỏng như giấy, dám phản kháng, dám đấu tranh, vốn là điều trước sau như một. Cái gọi là sự phát triển tính cách con người, không nghi ngờ gì nữa cần có điều kiện khách quan thúc đẩy, nhưng nếu không có điều kiện chủ quan, bất kỳ điều kiện khách quan nào cũng vô ích. Giống như Chủ tịch Mao Trạch Đông từng nói: Nhiệt độ có thể khiến quả trứng biến thành gà con, nhưng không thể khiến hòn đá biến thành gà con. Khổng Phu Tử nói: "Gỗ mục không thể chạm trổ, tường phân đất không thể trét", tôi nghĩ đều là một đạo lý.

Những ý tưởng kỳ lạ của nãi nãi khi cắt giấy, đã minh chứng đầy đủ rằng bà vốn dĩ là một nữ anh hào, chỉ có bà mới dám cấy hoa mai lên lưng nai. Mỗi khi nhìn thấy những tác phẩm cắt giấy của nãi nãi, lòng kính trọng lại dâng trào trong tôi. Nếu bà tôi mà theo đuổi con đường văn học, chắc chắn sẽ dẫm đạp cho một đám nhà văn phải hộc máu. Bà chính là đấng sáng thế, bà chính là lời vàng ý ngọc, bà bảo dế xuất lồng là dế xuất lồng, bà bảo lưng nai mọc cây là lưng nai mọc cây.

Nãi nãi ơi, cháu trai của người so với người trông mới khô đét làm sao, giống hệt một con rận đói ba năm.

Nãi nãi đang cắt giấy, chợt nghe tiếng đại môn có tiếng kẽo kẹt bị đẩy ra, một giọng nói vừa quen thuộc vừa xa lạ vang lên trong sân:

– Chưởng quỹ ơi, có thuê người không?

Chiếc kéo trong tay nãi nãi rơi xuống sạp.

Cha bị ông nội lay tỉnh, nhìn thấy một con rồng uốn lượn bên triền sông, đang bơi lội với tốc độ như bay tới. Dưới ánh đuốc vang lên những tiếng hò hét tự cổ vũ, cha khó lòng giải thích nổi tại sao dải đuốc ngoằn ngoèo này lại có thể khiến ông nội vốn sát nhân không gớm tay của tôi cảm động đến mức độ đó. Ông nội nức nở khóc, miệng lẩm bẩm nói: "Đậu Quan... con ơi... bà con đến rồi..."

Đông đảo bà con vây lại, già trẻ trai gái hàng trăm người. Những ai không cầm đuốc thì đều tay cầm cuốc, xẻng, gậy gộc. Những người bạn thân thiết của cha chen chúc ở vòng ngoài cùng, giơ cao những ngọn đuốc làm bằng thân cao lương, phần đầu buộc giẻ rách, thấm dầu đậu nành.

– Dư tư lệnh, đánh thắng rồi!

– Dư tư lệnh, bà con giết bò mổ lợn bày yến tiệc, đang đợi các anh em trở về.

Ông nội đối diện với dải đuốc rọi dòng nước uốn khúc và cánh đồng cao lương cuồn cuộn thành một khung cảnh trang nghiêm thần thánh ấy, quỳ sụp xuống hai đầu gối, khóc nức nở nói: "Bà con ơi, tôi Dư Chiêm Ngao là tội nhân thiên cổ, đã mắc mưu gian của Khắc Ma Tử rồi... anh em ơi... đều tử trận cả rồi!"

Ngọn đuốc tụ tập lại càng dày đặc, khói dầu bốc ngút trời, ngọn lửa nhảy múa bất an, từng giọt dầu đậu nành đang cháy kêu "xèo xèo" kỳ quái rơi xuống, vẽ nên những đường kẻ đỏ thẳng đứng, sau khi rơi xuống đất vẫn tiếp tục cháy, trên triền sông, dưới chân mọi người, nở rộ khắp nơi những đóa hoa nhỏ nóng rực. Từ cánh đồng cao lương vọng lại tiếng cáo kêu. Đàn cá dưới sông hướng ánh sáng bơi tới, tiếng cá quẫy nước trong vạn vật chộn rộn. Mọi người đều không nói nên lời. Trong tiếng lửa cháy phần phật, tựa như có một thứ âm thanh trầm đục to lớn từ bụi cao lương đằng xa cuồn cuộn kéo tới.

Một ông cụ, mặt đen như sơn, râu trắng như tuyết, một mắt rất to, một mắt rất nhỏ. Ông giao ngọn đuốc trong tay cho người bên cạnh. Cúi người, hai tay đỡ lấy cánh tay ông nội tôi, nói: "Dư tư lệnh, đứng lên, đứng lên, đứng lên."

Mọi người đồng thanh gọi: "Dư tư lệnh, đứng lên, đứng lên, đứng lên."

Ông nội từ từ đứng dậy, đôi bàn tay ấm áp của ông cụ khiến cơ bắp trên cánh tay ông cảm nhận được sự ấm áp vô bờ bến. Ông nội nói: "Bà con ơi, ra cầu xem đi."

Ông nội và cha đi đầu, phía sau đuốc hoa rợp trời. Ánh sáng ấm áp từng bước soi sáng dòng sông mờ ảo và cánh đồng cao lương, tiến thẳng đến trận địa gần đại cầu. Bên cạnh vầng trăng lớn đỏ rực, bi tráng của ngày mùng chín tháng Tám, được hộ vệ bởi vài đám mây xanh lục. Đuốc hoa soi sáng đại cầu, mấy chiếc ô tô nát bét trông như bóng ma quỷ. Chiến trường thây nằm ngang dọc nồng nặc mùi máu, lẫn lộn với mùi khét lẹt, lẫn lộn với hương vị cao lương sâu thẳm rộng lớn và hơi thở của dòng sông chảy từ ngàn xưa.

Hàng chục người phụ nữ đồng thanh khóc oà lên, những giọt dầu đang cháy rơi xuống từ ngọn đuốc cao lương rơi trúng tay, chân người. Khuôn mặt những người đàn ông dưới ánh đuốc đều giống như miếng sắt nung bị cháy xém. Cây cầu đá trắng tuyết đỏ rực một dải, giống như một chiếc cầu vồng bị đè bẹp.

Ông cụ mặt đen râu trắng kia lớn tiếng quát: "Khóc cái gì? Đây chẳng phải là đại thắng lợi sao? Trung Quốc có bốn trăm triệu người, một chọi một, cái xứ sở muỗi đốt như Tiểu Nhật Bản, có thể có bao nhiêu người đấu với chúng ta? Chấp nhận hy sinh một trăm triệu, diệt chủng diệt tộc chúng nó, chúng ta vẫn còn ba trăm triệu, đây chẳng phải là đại thắng lợi sao? Dư tư lệnh, đại thắng lợi đấy!"

Ông nội tôi nói: "Bố ơi, bố đây là đang cho con uống thuốc hoàn an ủi giải tỏa lòng đấy."

Ông cụ nói: "Không phải đâu, Dư tư lệnh, đại thắng lợi chắc như đinh đóng cột, cậu mau hạ lệnh đi, cậu bảo làm thế nào thì làm thế ấy, Trung Quốc chẳng có gì khác, chỉ được cái lắm người."

Ông nội ưỡn ngực, nói: "Mọi người, thu dọn thi thể của anh em lại đi!"

Đám đông giải tán, khiêng thi thể các đội viên ở cánh đồng cao lương hai bên đường cái đến triền sông phía tây cây cầu, đều đặn đầu hướng về phía nam, gót chân hướng về phía bắc, xếp thành một hàng dài. Ông nội kéo cha tôi, lần lượt qua xem xét kiểm đếm. Cha nhìn thấy Vương Văn Nghĩa, vợ của Vương Văn Nghĩa, Phương Lục, Phương Thất, Lưu Đại Hào, "Lão Lão Tứ"... một loạt khuôn mặt quen thuộc và không quen thuộc. Khuôn mặt ông nội co giật không ngừng, những nếp nhăn ngang dọc đầy mặt, hai mắt đẫm lệ, dưới ánh đuốc phản chiếu, giống như hai vũng nước sắt đang tan chảy.

Ông nội nói: "Thằng Câm đâu? Đậu Quan, con đã thấy thúc Thằng Câm chưa?"

Cha lập tức nhớ lại cảnh Thằng Câm dùng thanh dao rựa sắc bén chém đứt đầu tên lính Nhật, cái đầu tên lính Nhật kêu o o bay lượn trên không trung. Cha nói: "Ở trên ô tô."

Mấy ngọn đuốc chụm lại xung quanh chiếc ô tô, ba người đàn ông nhảy lên xe, nhấc Thằng Câm đặt ra ngoài thành xe. Ông nội chạy tới, vác lấy lưng Thằng Câm, ngay lập tức lại có hai người nữa, một người đỡ đầu Thằng Câm, một người đỡ chân Thằng Câm, lảo đảo trèo lên triền sông. Thi thể của Thằng Câm được đặt ở đầu phía đông cùng của hàng thi thể. Vòng eo của Thằng Câm cong cong, trong tay vẫn nắm chặt thanh đao dài dính đầy vết máu. Hai mắt trợn tròn, miệng há rộng, như muốn gầm lên.

Ông nội quỳ xuống, đè lên đầu gối và ngực Thằng Câm, dùng sức ấn mạnh, cha nghe thấy xương cột sống của Thằng Câm phát ra vài tiếng lốp bốp, trong tiếng kêu đó cơ thể Thằng Câm đã được duỗi thẳng. Ông nội đi lấy thanh đao đó, thế nhưng thế nào cũng không lấy ra được, đành phải thu cánh tay nó vào trong, để thanh dao rựa dán chặt vào chân nó. Một người phụ nữ quỳ xuống, xoa đôi mắt đang trợn trừng của Thằng Câm, cô vừa xoa vừa nói: "Đại huynh đệ ơi, anh nhắm mắt lại đi, nhắm mắt lại đi, đã có Dư tư lệnh báo thù cho anh rồi..."

– Bố ơi, mẹ con vẫn còn ở trong cánh đồng cao lương... – Cha khóc nức nở nói.

Ông nội vẫy vẫy tay, nói: "Con đi... dẫn bà con khiêng về đi..."

Cha chui vào cánh đồng cao lương, mấy người cầm đuốc đi theo sau. Những thân cây cao lương dày đặc va chạm khiến dầu bắn tung tóe khắp nơi, những chiếc lá cao lương nửa khô đó, dính dầu, ấm ức cháy bập bùng. Những cây cao lương đứng trên ngọn lửa, cúi thấp cái đầu nặng trĩu, phát ra tiếng khóc nghẹn ngào.

Cha dùng tay vạch mạnh các khóm cao lương ra, lộ ra nãi nãi đang nằm ngửa mặt hướng lên bầu trời đặc trưng của vùng Cao Mật Đông Bắc u minh, đầy sao rực rỡ. Trước khi lâm chung, nãi nãi dùng âm thanh từ sâu thẳm linh hồn cất cao tiếng gọi trời, bầu trời cũng động dung thở dài. Sau khi chết, nãi nãi có khuôn mặt đẹp như ngọc, giữa khe môi hé mở, trên hàm răng trắng ngọc ngà, là những hạt cao lương tựa như hạt ngọc trai được chú chim bồ câu trắng tuyết dùng chiếc mỏ xanh ngắt mổ xuống. Bộ ngực của nãi nãi từng bị đạn xuyên qua đứng thẳng kiêu hãnh, khinh miệt đạo đức nhân gian và những lời giáo điều đường hoàng, thể hiện sức mạnh con người và sự tự do của con người, sự vĩ đại của sự sống và ánh sáng huy hoàng của tình yêu, nãi nãi bất tử!

Ông nội cũng đã qua đây. Xung quanh thi thể nãi nãi đang cháy rực hàng chục ngọn đuốc, những chiếc lá cao lương bị ngọn đuốc bén lửa kêu xèo xèo nhảy múa, một mảng lớn cao lương có những con rắn lửa bay vút qua, bông cao lương đau đớn khôn cùng, không nỡ nhìn tiếp.

– Khiêng đi thôi... – Ông nội nói.

Một đám phụ nữ trẻ tuổi, vây quanh thi thể nãi nãi, phía trước có đuốc dẫn đường, hai bên có đuốc phản chiếu, cánh đồng cao lương tựa như chốn thần tiên, xung quanh cơ thể mỗi người đều lấp lánh ánh sáng kỳ lạ.

Nãi nãi được khiêng lên triền sông, đặt ở đầu phía tây cùng của hàng thi thể.

Ông cụ mặt đen râu trắng hỏi ông nội: "Dư tư lệnh, trong chốc lát biết đi đâu để chuẩn bị nhiều quan tài thế này?"

Ông nội trầm ngâm một lát, nói: "Đừng khiêng về nữa, cũng không cần quan tài, trước tiên chôn ở cánh đồng cao lương để ủ đã, đợi tôi chỉnh đốn lại cờ trống, sẽ làm một đám tang lớn thật hoành tráng để tiễn đưa các anh em!"

Ông cụ gật đầu đồng ý. Phân phó một số người, mau chóng quay về buộc đuốc mang tới, chuẩn bị mai táng ngay trong đêm. Ông nội nói: "Tiện thể dắt thêm mấy con súc vật đến, kéo chiếc ô tô kia về."

Mọi người đào huyệt mộ dưới ánh lửa, đến nửa đêm mới xong. Ông nội lại sai người đi chặt thân cao lương, lót dưới huyệt mộ, sau đó đặt thi thể vào, rồi lại phủ thân cao lương lên, tiếp tục đắp đất thành gò.

Nãi nãi là người cuối cùng được hạ thổ, từng gốc cao lương ấy lại một lần nữa bao bọc chặt chẽ thi thể của nãi nãi. Cha tận mắt nhìn thấy gốc cao lương cuối cùng che khuất khuôn mặt nãi nãi. Trong lòng vang lên tiếng kèn bập bùng, trên trái tim chi chít vết sẹo, dường như lại xé toạc ra một vết nứt sâu thẳm, vết nứt này trong suốt cuộc đời dài đằng đẵng của ông, chưa bao giờ lành lại. Xẻng đất đầu tiên do chính tay ông nội hất xuống. Từng hạt đất đen thô ráp thưa thớt đập vào thân cây cao lương, phát ra một tiếng "bộp" rồi nảy lên, theo sát sau đó là tiếng đất đen lọt qua các kẽ hở của cao lương phát ra tiếng xào xạc. Tựa như sau một tiếng nổ, những mảnh đạn văng tứ tung xé rách bầu không khí yên tĩnh. Trái tim của cha trong chớp mắt thắt lại, máu cũng từ vết nứt có lẽ thực sự tồn tại ấy bắn tung tóe ra ngoài. Hai chiếc răng cửa sắc nhọn của ông cắn chặt lấy đôi môi dưới gầy gò.

Ngôi mộ của nãi nãi cũng đã được đắp xong. Trong cánh đồng cao lương, xuất hiện hơn năm mươi ngôi mộ nhọn hoắt. Vị cao niên kia nói: "Bà con ơi, quỳ xuống đi!"

Cha mẹ phụ lão trong toàn thôn, đồng loạt quỳ rạp xuống trước một vùng mộ mới, nhất thời tiếng khóc làm chấn động cả bốn vùng hoang vu. Ngọn đuốc sắp tắt ngấm. Một ngôi sao băng cỡ lớn từ bầu trời phía nam rơi xuống, mãi cho đến khi chạm tới ngọn cao lương mới biến mất ánh sáng chói lóa.

Sau đó lại đổi đuốc mới, lúc này đã là thời điểm rạng sáng, trên dòng sông bốc hơi mờ ảo, đã có thể nhìn thấy ánh nước trắng sữa. Hơn chục con ngựa la lừa bò được dắt đến từ nửa đêm, hỗn tạp lại với nhau, nhai rôm rốp thân cao lương, sột soạt ăn bông cao lương.

Ông nội hạ lệnh thu dọn chiếc bừa sắt móc xích lại, đẩy chiếc ô tô đầu tiên đã bị bừa sắt làm xẹp lốp lên đường cái, hất xuống mương đường phía đông. Ông nội tìm một khẩu súng thổ phùng, nhắm thẳng vào bình xăng, nổ một phát súng, luồng khí khổng lồ thổi hàng trăm hạt đạn sắt to bằng hạt cao lương bay vào bình xăng, bắn thủng bình xăng chi chít lỗ chỗ, xăng xèo xèo phun ra. Ông nội nhận lấy một ngọn đuốc từ tay dân làng, lùi lại vài bước, nhắm chuẩn xác rồi ném tới, một ngọn lửa trắng bùng lên như một cây lớn, khung xe ô tô cũng cháy lách tách, cốt thép tấm sắt đều bị uốn cong biến dạng trong ngọn lửa.

Ông nội hô gọi mọi người, đẩy chiếc ô tô thứ hai vẫn còn nguyên vẹn chất đầy gạo lên đầu cầu, đẩy lên đường cái. Chiếc thứ ba và thứ tư khung xe đã cháy xém bị hất xuống sông. Chiếc ô tô thứ sáu lùi lên đường cái phía nam cầu, bình xăng cũng trúng một phát súng thổ phùng, ném một ngọn đuốc, trong chốc lát cũng cháy thành một quả cầu lửa ngút trời. Trên đại cầu chỉ còn sót lại một ít bụi than tro nóng, không còn vật gì lớn nữa. Ở cả bờ nam lẫn bờ bắc, hai ngọn lửa lớn bốc ngút trời, thỉnh thoảng có đạn pháo phát nổ tung tóe, phát ra tiếng lách tách. Thi thể lũ giặc Nhật trên xe bị đốt cho xèo xèo bốc mỡ, trong mùi khét lẹt hung ác ấy lại tỏa ra mùi thịt nướng thơm lừng, khiến người ta ngứa cổ họng cuộn dạ dày.

Ông cụ hỏi ông nội: "Dư tư lệnh, thi thể lính Nhật xử lý thế nào đây?"

Ông nội nói: "Chôn dưới đất ư? Làm ô uế đất đai của chúng ta! Ném vào lửa ư? Làm vấy bẩn bầu trời của chúng ta! Ném chúng xuống sông, để chúng trôi về nước Đông Dương."