Đây đúng là một buổi chiều tối giữa tháng Tám, tính theo lịch cũ thì mới qua rằm tháng Bảy được vài hôm, mấy người từ trên khu xuống đi qua cổng rào ở góc đông bắc tiến vào làng. Chủ nhiệm công hội khu lão Đổng đi đến hợp tác xã tìm Trương Dụ Dân, cùng đi với lão là ba thanh niên ăn mặc khá gọn gàng, trông như người từ huyện hoặc tỉnh xuống. Họ đi đến trước cổng trường tiểu học, cởi ba lô trên lưng xuống, lau mồ hôi nhễ nhại trên trán, đi qua đi lại, lúc thì nhìn các khẩu hiệu dán trên phố, lúc thì ngó nghiêng bên trong ngôi trường đang sắp tan học. Những người đang ngồi tán gẫu dưới gốc cây phía đối diện bắt đầu xì xào bàn tán. Họ nhìn chằm chằm vào nhóm người kia, muốn dò xét xem họ là ai, rốt cuộc có bản lĩnh gì. Những người vừa ở ngoài đồng về cũng đứng từ xa nhìn về phía này. Người gây chú ý nhất, vóc dáng vừa phải, khí vũ hiên ngang, đang tỏ vẻ rất thong dong trêu chọc một đứa trẻ bên cạnh. Đứa trẻ đó không quen nói chuyện trước mặt người lạ nên căng mặt bỏ đi. Người thấp hơn kia liền đi về phía hợp tác xã, quay đầu lại hỏi: "Lão hương! Trương Dụ Dân có ở hợp tác xã không?" Chỉ có gã gầy gò vẫn đứng trước cổng trường tiểu học, gã hòa theo tiếng hát bên trong, vui vẻ hát: "Đông phương hồng, thái dương thăng, Trung Quốc xuất liễu cá Mao Trạch Đông..."

Trương Dụ Dân đi phía trước lão Đổng, phía sau còn có Lý Xương và Lưu Mãn đi theo, họ ùa tới đây, tranh nhau vác ba lô lên vai rồi chào hỏi dẫn đường đi về phía phố Nam. Gã gầy gò vội vàng chạy tới giành lại ba lô, không để ý dưới chân có hòn đá, gã vấp phải lao người về phía trước, lao đi rất xa, khó khăn lắm mới không bị ngã, đứng vững lại. Gã nhìn thấy người trên phố đều đang nhìn mình, liền cười ngây ngô với mọi người. Mọi người cũng cười theo. Gã lại đuổi theo giành ba lô, nhưng Lý Xương và Lưu Mãn đã đi được một quãng xa. Họ vừa đi vừa cười khà khà, gã gầy gò liền kêu lên: "Hây, hây, để bọn này tự xách đi, hây, thế này sao được, thế này sao được!" Trương Dụ Dân dẫn họ đến nhà lão Hán. Phòng phía tây nhà lão đang để trống, lão là người chăm chỉ, mùa xuân năm nay lão đã gia nhập Đảng, căn nhà này là do Trương Dụ Dân đề nghị chia cho lão vào mùa xuân, vốn là tài sản của Hứa Hữu Vũ. Nhà rất sạch sẽ, lại yên tĩnh. Con trai lão mới phục viên từ Sơn Đông về, chỉ có đứa cháu trai tám tuổi đang đi học, Trương Dụ Dân cũng vì muốn khi nào trên khu có người xuống thì tiện sắp xếp ở đây, bảo lão Hàn đun ít nước trà, trông nom nhà cửa đều rất tiện.

Lý Xương giống như chủ nhà vậy, vừa vào phòng liền bảo mọi người lên khang, hắn dùng ánh mắt nhiệt tình đánh giá mấy vị khách, rồi ngạc nhiên cầm lấy cây đàn hồ cầm buộc trên ba lô. "Đây chính là Bí thư chi bộ thôn Trương Dụ Dân, kiêm thêm Chủ nhiệm Ủy ban Vũ trang thôn, trước đây là Chủ nhiệm Hội Kháng Liên." Lão Đổng, người từng làm tá điền ba mươi năm, giới thiệu. Lão quay đầu giới thiệu các đồng chí trong nhóm công tác cải cách ruộng đất: "Đây là đồng chí Văn Thải, là tổ trưởng tổ công tác, người gầy này là đồng chí Hồ Lập Công, người thấp nhỏ kia là đồng chí Dương Lượng." Lão lại từ trong lòng ngực lấy ra một lá thư giới thiệu đưa cho Trương Dụ Dân, đây là thư giới thiệu tổ chức của Bí thư khu ủy về ba vị đồng chí này, nó nói rõ họ đại diện cho khu ủy thi hành công tác cải cách ruộng đất tại đây. Bản thân lão cũng tham gia công tác của nhóm này.

"Ở đây các đồng chí có bao nhiêu đảng viên?" Đồng chí Văn Thải lập tức dùng giọng điệu điều tra để hỏi, cũng không để ý ánh mắt ngăn cản của Dương Lượng. Trương Dụ Dân chỉ nói: "Các đồng chí chắc đói bụng rồi, để nấu cơm trước đã. Hàn Đình Thụy, cháu giúp cha cháu một tay, mau nấu cơm đi; Lưu Mãn, cậu đến hợp tác xã cân mấy cân bột về!" Hắn cũng không đáp lại yêu cầu muốn đi ăn cơm phái của Dương Lượng, rồi lập tức tự mình đi ra ngoài. Hắn vào phòng Hàn Đình Thụy lấy ra một chiếc đèn dầu chân cao, châm đèn, rồi nói với lão Đổng: "Các đồng chí nghỉ ngơi một lát, tôi đi rồi về ngay." Hắn bỏ lại nhóm người mới đến, chạy biến đi mất. Lúc này trong phòng chỉ còn lại Lý Xương, hắn không nỡ rời đi, lấy cây nhị ra, vừa chỉnh dây vừa hỏi Hồ Lập Công: "Anh biết hát kịch Bàng Tử không?" Văn Thải đi ra cửa phòng nhìn ra ngoài, sân tối đen rất hiu quạnh, trong bếp đối diện lại vang tiếng bễ lò, hơi nước bốc lên dưới ánh đèn, trẻ con, đàn bà, ông già đều chen chúc trong một gian phòng, bận rộn rất náo nhiệt. Hắn lại quay người tìm lão Đổng tán gẫu, cố gắng xóa bỏ ấn tượng xấu về vẻ lén lút của Trương Dụ Dân lúc nãy. Lão Đổng đang cúi trên bàn khang viết gì đó, người tá điền già này trong ba năm công tác Đảng đã học được cách viết những lá thư đơn giản. Tinh thần học tập của lão thường được người ta khen ngợi, bản thân lão cũng rất đắc ý, trong chiếc túi đeo của lão không bao giờ quên mang theo giấy thư, phong bì có đóng dấu công hội khu và con dấu cá nhân của lão. Chỉ cần có cơ hội là lão viết thư, cũng giống như chỉ cần có cơ hội là lão sẽ diễn thuyết một bài dài dằng dặc vậy.

Khi cơm tối xong xuôi, Trương Dụ Dân mới quay lại, hắn chỉ lặng lẽ ngồi bên cạnh hút thuốc, Dương Lượng lại nói sau này không được ăn bột mì trắng, cũng không cần tự nấu, tốt nhất là mọi người đều đi ăn cơm phái, và phê bình hắn không nên phí công như vậy. Văn Thải nhìn thấy ngực áo phanh ra cùng đám lông ngực của hắn, một luồng hơi mồ hôi phả tới, dường như còn lẫn cả mùi rượu. Hắn nhớ tới lời khu ủy bí thư từng nói, Bí thư chi bộ thôn Noãn Thủy Đồn, trong quá khứ từng có một thời gian ngắn nhiễm thói lưu manh, câu này lại khẽ dấy lên trong đầu hắn, nhưng hắn dường như cố ý lờ đi một câu khác khẳng định hơn của khu ủy bí thư: "Đây là một cán bộ xuất thân từ người làm thuê, trung thực đáng tin và có năng lực."

Ăn cơm xong, theo ý kiến của Dương Lượng và Hồ Lập Công, cần tìm hiểu tình hình thôn này trước, mặc dù Bí thư khu ủy và lão Đổng đã từng nói sơ qua một lượt, nhưng tóm lại vẫn còn mơ hồ. Trương Dụ Dân và Lý Xương cũng tán thành ý kiến này, đang chuẩn bị nói tiếp thì đồng chí Văn Thải cho rằng ít người quá, hắn quyết định mở cuộc họp cán bộ thôn trước, và giải thích đây là đi theo đường lối quần chúng. Trương Dụ Dân và Lý Xương đành phải ra phố tìm người. Qua một lúc lâu, Thôn phó Triệu Đắc Lộc, Trị an viên Trương Chính Điển, Đội trưởng dân binh Trương Chính Quốc, Chủ nhiệm nông hội Trình Nhân, Chủ nhiệm công hội thôn Tiền Văn Hổ, Tổ chức chi bộ Triệu Toàn Công tới, Lý Xương là Tuyên truyền chi bộ, tính cả Trương Dụ Dân tổng cộng là tám người. Chỉ có thôn trưởng không tới. Thôn trưởng là ai nhỉ? Lại chính là Giang Thế Vinh, người đã bị đánh đổ năm ngoái. Mùa xuân năm nay, họ lại theo đề nghị của Triệu Đắc Lộc mà khôi phục chức vụ cho ông ta, lý do của họ là cần ông ta chạy việc, nói ông ta là người có tiền, chịu được việc, chỉ cần không để thực quyền rơi vào tay ông ta là được. Ý kiến này các cán bộ thôn đều cho là rất hợp lý, thế là làm như vậy.

Tám người đều không có chuẩn bị gì, trong lòng rất vui mừng, nhưng nhất thời không biết nói thế nào, thêm nữa những người này còn xa lạ, cũng sợ nói sai. Như Trương Chính Quốc kiểu người thật thà này, chỉ thấy thẹn thùng và câu nệ, anh ta ngồi xổm ở cửa phòng, đến khang cũng không chịu lên. Tâm anh ta nhiệt huyết, cũng có nhiều suy nghĩ, nhưng không biết nói, cũng không định nói, từ khi tham gia công tác dân binh ở Noãn Thủy Đồn, anh đã xác định nước lửa đều không sợ, anh là người xuất lực bán mạng, chứ không phải người để nói chuyện. Lão Đổng thích nói chuyện tại cuộc họp nhỏ này truyền đạt ý nghĩa của cải cách ruộng đất, lần nào lão nói chuyện cũng mở đầu như vậy: "Cải cách ruộng đất là tiêu diệt địa chủ lớn bóc lột phong kiến..." Tiếp theo thì nói cần loại bỏ tư tưởng "ba sợ", rồi lời lẽ lại lan man đi xa, cả chuyện công nhân Canada đình công, thủy binh Ý..., không biết đã nghe những câu chuyện này từ bao giờ mà lão đều nói ra hết. Người nghe hoàn toàn không hiểu, lão cũng không cảm thấy, trái lại còn say sưa, nếu không phải đồng chí Văn Thải ngăn lão lại, sợ rằng lão đã chiếm hết thời gian của buổi tối hôm nay. Đồng chí Văn Thải muốn cứu vãn sự tẻ nhạt của cuộc họp, đặc biệt cảm thấy trước tiên nên làm thông tư tưởng của cán bộ, thế là hắn tiếp tục giải thích từng điều chỉ thị của Trung ương cục Tấn Sát Ký về việc thi hành cải cách ruộng đất, những thứ này hầu như hắn đã thuộc lòng.

Họ bàn luận rất khuya, mãi cho đến khi tin rằng những người có mặt đều đã hiểu rõ hoàn toàn mới dừng lại, và đồng chí Văn Thải quyết định tối ngày hôm sau sẽ mở cuộc họp quần chúng, các đoàn thể quần chúng có thể đồng thời mở họp, truyền đạt chính sách, mấy đồng chí mới đến này có thể tham dự riêng. Thông báo này phải được phát đi trước khi bách tính ra đồng vào sáng mai. Ý kiến của đồng chí Văn Thải là ít nhất một tuần, nhiều nhất mười ngày phải kết thúc công tác này, bởi vì cục diện tuyến đường Bình Tuy rất căng thẳng, Quốc Dân Đảng lúc nào cũng muốn động đao thương, không thể không nhanh chóng.

Người đã về hết, Trương Dụ Dân vẫn nán lại đây, dường như có lời muốn nói. Đồng chí Văn Thải không để ý, chỉ ba lần bảy lượt chỉ thị cho hắn: phải hướng về quần chúng, phải mạnh dạn; nói đảng viên quá ít. Đối với những phê bình này, Trương Dụ Dân cũng không ý kiến gì, đều tiếp nhận, khi hắn còn muốn nói gì đó, lại thấy họ rất mệt mỏi, ngáp dài, đành phải rút lui ra ngoài. Khi ra ngoài, hắn nói với họ rằng hắn đã cắt cử người canh gác, và nói rõ ở bên ngoài tường hậu viện có một con ngõ nhỏ thông về phía tây, trong ngõ đó toàn là người của mình ở, còn dặn dò họ rằng thôn này không dễ xảy ra chuyện đâu. Sau khi hắn đi, đồng chí Văn Thải đưa ra một kết luận về hắn: "Người này gan nhỏ, còn có chút tác phong của Ca Lão Hội."