Văn Thải phái Dương Lượng tham gia cuộc họp của Hội Phụ nữ thôn. Sáng sớm, Dương Lượng đã đi thăm Đổng Quế Hoa. Cô vốn làm quản lý thư viện tại chính phủ vùng biên, tuổi tuy còn trẻ, mới hai mươi lăm hai mươi sáu, lại chưa từng học trường lớp gì lớn, chỉ học vài năm ở tiểu học, nhưng trong quá trình công tác, đặc biệt là khoảng thời gian ở thư viện, cô đã đọc khá nhiều sách. Cô không chỉ ham đọc sách mà còn có tính cách tế nhị, có thói quen suy nghĩ, vì vậy bề ngoài trông cô chỉ là một cán bộ bình thường trầm tĩnh, nhưng tiếp xúc lâu sẽ thấy đây là một thanh niên biết tư duy, có kiến giải của riêng mình và luôn nỗ lực vươn lên. Công tác tại thư viện tuy mang lại cho cô nhiều lợi ích, nhưng cô lại không muốn tiếp tục công việc này nữa. Cô thường muốn đi làm công tác địa phương, xuống khu, xuống thôn, vì kinh nghiệm hơn một tháng tham gia công tác thanh toán tại vùng hạ huyện Hoài Lai vào cuối năm ngoái đã khơi dậy niềm hứng thú rất lớn trong cô. Cô cảm thấy nông thôn là một thư viện sống rộng lớn, nơi cô có thể đọc được những cuốn sách thực tế hơn. Những cuộc sống thực tế này có thể khơi gợi và xác định nhân sinh quan của cô, cũng như giúp cô hiểu rõ chính sách của Đảng. Điều khiến cô nguyện ý đi nhất chính là nơi đây có thứ tình cảm thuần phác nhất, khiến lý trí lãnh tĩnh của cô hòa tan vào trong làn sóng nhiệt liệt của quần chúng, giúp cô cảm nhận được sức mạnh sung mãn. Vốn xuất thân từ nông thôn, vì công tác mà thoát ly hơn mười năm, nay quay trở lại đây, cô càng thấu hiểu thứ tình cảm này, điều mà cô không thể tìm thấy trong công việc quản lý thư viện. Cho nên lần này, vừa biết chính phủ chuẩn bị phái vài đồng chí tham gia đội thực tập cải cách ruộng đất, cô liền cực lực tranh thủ cơ hội này. Cô vui sướng biết bao, cô hy vọng trong đợt xuống cơ sở lần này có thể tạo ra một chút thành tích và học hỏi được đôi điều! Do đó tối hôm qua khi đồng chí Văn Thải phân công cô đi tham gia cuộc họp của phụ nữ, lại muốn cô tìm hiểu tình hình phụ nữ, tuy cô cảm thấy công việc này không phù hợp với mình cho lắm, cũng không tiện, nhưng cô vẫn rất vui vẻ tiếp nhận. Cô hiểu rằng trong số họ không có đồng chí nữ nào, công tác phụ nữ thì luôn cần người làm. Cô nghĩ, cứ từ từ thôi. Tranh thủ lúc sáng sớm mát mẻ, cô đi tìm nhà của vị chủ nhiệm hội phụ nữ.
Cô đi vào con ngõ nhỏ thứ ba ở phía tây thôn. Ngõ rất hẹp, hai bên toàn là tường đất, dưới chân tường vương vãi phân trẻ con. Có một người phụ nữ đang đứng trước cửa nhà, cởi trần, hai đứa trẻ trần truồng bám lấy cô, mặt mũi bọn trẻ đầy dãi nhớt, lại còn dính đầy ruồi nhặng. Người phụ nữ nhìn thấy Dương Lượng đi tới, không đi vào sân mà đứng lại nhìn, bọn trẻ cũng nấp sau lưng mẹ ló những khuôn mặt nhỏ nhắn ra ngơ ngác nhìn. Dương Lượng không tiện nhìn cô ta, nhưng không chào hỏi cũng không được, đành hỏi: “Chị có biết Lý Chi Tường ở đâu không?”
Người phụ nữ không vội trả lời, cười như đối với người quen: “Không vào ngồi chút sao?”
“Để lần sau tôi lại ghé thăm các chị. Chị là người nhà ai? Chị họ gì? Bây giờ tôi cần đi tìm Lý Chi Tường.”
Người phụ nữ vẫn cười ngượng ngùng như thế, đáp: “Vào trong nhà đi, xem căn nhà rách nát của chúng tôi, chúng tôi là nhà họ Triệu, là nhà phó thôn, Triệu Đắc Lộc ấy, cô đã thấy bao giờ chưa?”
“A! Các chị chính là nhà phó thôn sao?” Dương Lượng không kìm được nhìn người phụ nữ bán khỏa thân này, tóc cô ta bù xù, trên đùi có những vệt bùn đen, bọn trẻ còn giống như từ trong vũng bùn chui ra vậy. Từ trong lòng Dương Lượng trào dâng một nỗi áy náy, như thể chính cô có lỗi gì với hai mẹ con họ vậy, cô rất tự nhiên đưa tay xoa đầu hai đứa trẻ, hứa rằng lần sau nhất định sẽ đến thăm, rồi hỏi lão Triệu có nhà hay không.
Thế là cô vội vã chạy đi. Người phụ nữ ở phía sau còn lớn tiếng nói: “Ngay nhà bên cạnh, trong sân nhà bên cạnh ấy.”
Lý Chi Tường đã xuống đồng rồi. Đổng Quế Hoa cũng chỉ mặc một chiếc áo lót chắp vá, giơ hai cánh tay tiêu vàng đang xới đất dưới giàn nho trong sân. Nhìn thấy vị khách mặc quân phục đi vào, cô cười rất câu nệ, từ dưới giàn nho bước ra.
“Ăn chưa?” Cô không biết nói gì cho phải.
“Chưa ăn. Chị là Đổng Quế Hoa? Tôi đến thăm chị đây.”
“A……” Cô từ dưới giàn nho bước ra.
“Chuyện tối hôm nay các chị phải họp, chị đã biết chưa?”
“Biết rồi. Ai, hội phụ nữ chỗ chúng tôi chẳng biết bắt đầu thế nào cả, ai cũng không biết nói gì.”
“Không biết nói, không sao cả, nếu mọi người không thích họp thì không nhất thiết phải họp, tìm vài người ngồi tâm sự với nhau cũng được mà. Chị thấy thế nào? Hay bây giờ chúng ta cứ ngồi đây, bàn bạc xem có cách nào không?” Dương Lượng liền ngồi xuống bậc thềm đất bên ngoài cửa nhà cô.
“Cô vẫn chưa ăn cơm, để tôi đi nấu cho cô chút gì nhé.” Cô không quản Dương Lượng ngăn cản, vẫn cứ chạy vào trong. Một lúc sau quay ra trên tay bưng một bát canh gạo cao lương, đưa cho Dương Lượng, nói: “Chúng tôi ăn uống chẳng ra làm sao, không có gì ngon cả, cô uống bát canh gạo đi.” Lúc này cô đã cởi chiếc áo lót rách kia, thay bằng chiếc áo sơ mi vải trắng duy nhất. Cô không bàn chuyện hội phụ nữ với cô, chỉ nói chuyện gia đình. Lúc đầu cô còn rất câu nệ, luôn hỏi một câu đáp một câu, sau đó tự cô bắt đầu kể chuyện. Cô vốn là vợ người ta, cũng là người chịu khổ. Trước kia người chồng đó bị quân Nhật bắt đi lính, sau khi đi thì bặt vô âm tín. Cô còn một đứa con trai, sau khi chồng đi thì gia đình càng không thể sống nổi, không sống nổi nữa, lại gặp năm mất mùa, không còn cách nào, bố chồng đã bán cô cho một kẻ buôn bán. Cô theo hắn rời bỏ quê hương, sau đó vận rủi, hắn lại ốm chết, cô mới cùng vài người chạy nạn đến đây. Giờ đây theo Lý Chi Tường, Lý Chi Tường cũng là người nghèo, rất thật thà. Còn bản thân cô, sức khỏe không còn như trước nữa. Nhưng cuộc sống bức bách, cô vẫn tranh thủ nhận làm giày, cũng chẳng kiếm được mấy đồng, toàn làm cho vài người đàn ông nghèo khổ trong phố, họ đều là đám độc thân, lại chê giày mua ở phố không bền. Bây giờ cô vẫn nhớ đứa con trước kia, đứa bé đó chắc cũng mười mấy tuổi rồi. Những lời này ngày thường chẳng có chỗ nói, không hiểu sao hôm nay nhìn cô gái nhỏ này lại thấy thân thiết. Cô kiên nhẫn nghe cô ấy nói hết chuyện này đến chuyện nọ, cô lại hỏi han tới lui. Sau đó cô cũng hỏi gia đình cô có còn cha mẹ không, có nhớ nhà không. Hóa ra từ nhỏ cô đã mất mẹ, là trẻ mồ côi, cha già cũng là nông dân, ở nhà cày cấy bốn năm mẫu ruộng, mấy năm rồi không có tin tức gì. Cô theo chú mình chạy ra ngoài tham gia cách mạng. Bây giờ cô đi đến đâu, nơi đó chính là nhà của cô. Bản thân cô là người nghèo, nhà của người nghèo chính là nhà của cô. Cô chỉ mong làm cho cuộc sống của người nghèo trở nên tốt đẹp, thì cha già của cô cũng sẽ có ngày tháng tốt lành. Cô nghe cô ấy kể, trong lòng thấy khó chịu thay cho cô ấy, càng thấy cô ấy thân thiết. Cô ấy lại nhất quyết đi hâm lại cơm cho cô ăn. Cô không nỡ, cô ấy liền múc cho cô một bát cơm cao lương nguội, cô ăn rất ngon, bụng cô thật sự đói rồi, cô còn khen đĩa củ cải muối nhỏ kia ướp rất ngon. Điều này khiến cô ấy rất hài lòng.
Cô nắm được tình hình đại khái của hội phụ nữ thôn này, họ không có hội viên cố định, khi cần họp thì cứ từng nhà từng hộ đi gọi, người đến phần lớn là những người trong lớp xóa mù chữ. Hội phụ nữ có hai chủ nhiệm, còn có ban tổ chức và tuyên truyền, mọi người đều không biết nên quản lý việc gì, tóm lại có việc gì đều do một mình Đổng Quế Hoa đi gọi. Công tác thực tế là ở lớp xóa mù chữ, lớp xóa mù chữ cũng có chút thành tích, được coi là tốt nhất trong mấy thôn làng lân cận, mùa xuân còn diễn vở Bá Vương Tiên. Nhưng phụ nữ nghèo không có thời gian đi học, cũng không thích diễn Bá Vương Tiên. Lớp xóa mù chữ lúc đầu là cưỡng ép đi học, về sau không thể duy trì được nữa, đành mặc kệ, người đến phần lớn là gia cảnh khá giả hơn. Họ họp thì không ai nói gì, nhưng lại thích đến nghe, có người vì họ còn trẻ, dễ tiếp thu những tư tưởng mới; cũng có người vì chịu sự chỉ đạo của gia đình, muốn biết một chút chuyện.
Cô ấy trước hết nói với Dương Lượng rằng phụ nữ không nhiệt tâm với việc thôn xóm, sau đó lại nói phụ nữ đối với chuyện chia quả thật rất chú ý, không nói nhà họ Trương được chia nhiều, thì nói nhà họ Lý được chia ít, nếu bản thân được chia thêm một cái chổi quét kháng thôi cũng đã thấy vui rồi. Phụ nữ lúc họp không dám nói chuyện, xấu hổ, sợ nói sai, sợ cán bộ thôn phê bình; sau cuộc họp thì chẳng sợ gì nữa, không nói nhà này, thì nói nhà kia, cãi nhau với người khác, còn có cả đánh nhau nữa. Dương Lượng nói: “Chị Lý à!” Cô gọi chị ấy là chị, “Tôi thấy chị rất biết nói chuyện, có đầu có đuôi, họ chọn chị làm chủ nhiệm là tìm đúng người rồi đấy. Nhất là vì chị chịu khổ nhiều, như vậy mới thấu hiểu được nỗi khổ của người khác. Chúng ta đều là người nghèo khổ, chỉ có người nghèo khổ mới sẵn lòng làm việc cho người nghèo.”
Cô bảo chị đừng họp hành gì nữa, chỉ cần từng nhà từng hộ đi tìm những người nghèo đó, đem những đạo lý vừa nãy chị nói với cô đi kể cho họ nghe, tâm sự chuyện gia đình với họ, nghe họ kể khổ, xem họ có ý kiến gì với ai trong thôn, ý kiến với cán bộ thôn cũng phải nói.
Đổng Quế Hoa thấy rất dễ chịu, cô cảm thấy cô ấy đối nhân xử thế rất đúng mực. Lúc đầu khi cô mới bước vào, chị có chút sợ cô, sợ cô bắt chị triệu tập đại hội, bắt chị phải phát biểu một bài tại hội nghị, những việc đó chị không dễ gì làm được. Bây giờ thì hay rồi, chỉ cần đi “thăm hỏi”, chị ấy nói như vậy. Chỉ cần đi trò chuyện với mọi người, giống như chị ấy trò chuyện với cô vậy, việc này chị nắm chắc, người khác nhất định cũng sẽ hoan nghênh chị. Thường thường khi thấy khó chịu, chị lại đi tìm vợ Dương Quan, họ nói chuyện rất hợp nhau. Chị hứa với cô là có thể làm được. Ngay cả bản thân chị cũng cảm thấy đôi gò má gầy guộc của mình ửng đỏ, chị cứ ngỡ là do hôm nay thời tiết đặc biệt nóng.
Dưới ánh nắng quả thực rất chói chang, họ ngồi trên bậc thềm bóng râm, cũng dần cảm thấy hơi nóng như lửa từ bốn phía tràn đến. Cô dặn dò chị mấy lần, mới đứng dậy đi ra ngoài. Chị tiễn cô ra ngoài cửa, chỉ dẫn lối cho cô về phía nhà hàng xóm. Cô nhớ tới lời hứa đi thăm Triệu Đắc Lộc, thế là đi đến cái sân không có cả cổng ở nhà bên cạnh.
Cái sân rất nhỏ, lại rất tạp loạn, không có ai, Dương Lượng đành gọi lớn lão Triệu. Người phụ nữ cởi trần nhìn thấy lúc nãy liền từ trong nhà bước ra, chị ta vẫn rất ân cần chào hỏi. Dương Lượng nhìn thấy trong nhà còn có một người phụ nữ trẻ mặc rất sạch sẽ, tóc chải bóng loáng. Người phụ nữ đó hình như rất ngại ngùng, giấu người vào góc nhà, chỉ ló khuôn mặt trắng như tuyết ra nhìn. Dương Lượng không tiện vào, cũng không tiện đi, đành hỏi: “Bọn trẻ đâu?”
“Đi ngủ rồi.” Vợ người phó thôn trung niên nói rất thản nhiên, “Vào trong nhà ngồi chút không? Nhà chúng tôi chỉ có một gian rưỡi nhà nhỏ này thôi, xoay người cũng không xoay nổi, hai gian phía nam này là của anh em chúng tôi, chất đầy cả một nhà toàn đồ rách rưới. Cô không vào xem sao? Ông ấy lát nữa là về rồi.” Chị ta lại ghé sát lại chút, nói khẽ: “Đó là nhà trưởng thôn đấy, xem người ta mặc tinh tế chưa kìa. Ai, tôi muốn tìm một cái áo mặc cho ra hình thù cũng không có.” Chị ta tự liếc mắt nhìn qua bờ vai trần và bộ ngực trễ xuống lỏng lẻo của mình.
“Nhà trưởng thôn ạ?” Dương Lượng tự hỏi trong lòng, nhưng không biểu lộ ra bất kỳ sự kinh ngạc nào, chỉ ôn hòa chào tạm biệt người chủ nhà tốt tính này. Khi người phụ nữ quay lại trong nhà, nghe thấy bên trong lập tức phát ra tiếng cười khúc khích.
