Khi hai người này đi vòng lại, lại gặp ngay mẹ của Cố Trường Sinh với búi tóc chải phẳng lì. Bà ta chống đôi chân bó, gần như chạy từng nhà để khoe: "Ừ, Trương Dụ Dân thế nào chứ, đợt đồ này lợi hại thật đấy! Lúc nhà ta Trường Sinh đi tòng quân, nói hay biết bao nhiêu, người vừa đi là trở mặt ngay, hứa cho nhà ta hai thạch lương thực, thế mà chỉ cho có hai đấu, còn thiếu một thạch tám đấu cứ khất lần khất lữa, bảo nhà ta có thiếu ăn đâu, ừ, lại còn cứ bảo nhà ta là trung nông; trung nông, ừ, thế thì đừng bắt trung nông đi lính nữa đi chứ! ... "

Bà ta nói một lèo những lời đã quen mồm từ lâu, người khác nghe cũng đã nhàm tai ấy xong, liền cười hì hì: "Ha, cuối cùng cũng thấy trời xanh rồi, người phái xuống lần này thật có tài quyết định! Đồng chí Dương nói: "Trung nông cũng là người một nhà chúng ta chứ ai, chẳng phải cũng chịu khổ như nhau sao, có mối lợi, trung nông ít nhiều gì cũng phải được dính ké một chút chứ; thím Cố tiễn con đi lính, là gia đình quân nhân kháng chiến, sao có thể bớt xén của người ta một thạch tám đấu lương thực được chứ." Hừ! Triệu Đắc Lộc còn không vui, bảo chúng ta ra hợp tác xã mà khiêng về, chúng ta bảo: "Bác Triệu ơi, để đợi Trường Sinh nhà cháu về rồi đi khiêng vậy!" Trương Dụ Dân tức giận mắng: "Bảo người ta đưa đến tận nhà cho các người!" Ha, bà già này cũng có ngày hôm nay rồi đấy!"

Người trên phố cũng biết mụ già này ngày thường đanh đá, dây dưa không dứt, hay làm người ta chán ghét, cho nên dù thừa biết cán bộ thôn bớt xén lương thực của bà ta là không đúng, cũng chẳng muốn lên tiếng. Lúc này thấy vấn đề của bà ta đã được giải quyết, họ cũng mừng thay cho bà ta, chỉ khuyên rằng: "Trả lại lương thực cho thím rồi, thì đừng có đi khắp nơi nói xấu người ta nữa nhé." Thế là bà ta lại bắt đầu ba hoa: "Đừng thấy đồng chí Dương vóc người nhỏ, tuổi trẻ mà lầm, người ta nói năng mới có trọng lượng làm sao. Cậu ấy bảo: "Thím Cố! Thím có ý kiến, dám lên tiếng, là chuyện tốt đấy, hiện nay chính là lúc muốn người dân được lên tiếng. Trương Dụ Dân là người thay mặt nhân dân làm việc, nếu nhân dân không hài lòng, thì cứ việc nói cậu ta. Chỉ có điều, đều là người một nhà cả, nhưng không thể chửi mắng ngoài chợ, ôm nỗi thành kiến được, thím nói có phải không?" Á chà! Tụi cháu suýt bị câu nói ấy làm cho ngây người, đành nói: "Ây da, đàn bà tụi cháu kiến thức nông cạn, đôi khi không biết cách giữ thái độ cho phải phép đâu ạ," Cậu ấy lại còn nói: "Không sao đâu, thím còn nỗi oan khuất gì cứ nói hết ra." Cháu nghĩ bụng, cậu ấy đến để làm cuộc thanh toán, mà tụi cháu cứ làm khó dễ cán bộ mãi thì cũng ra cái thể thống gì, cháu đành liên mồm "Hết rồi, hết rồi", lần này thì cháu thấy mát lòng mát dạ rồi, một thạch tám đấu lương thực chẳng đáng là gì, Trương Dụ Dân từ nay chắc không dám nhắc đến chuyện trung nông trung nông nữa chứ hả? Cháu liền nhờ người gửi thư cho Trường Sinh một tiếng, bảo nó cứ yên tâm, nói người ở trên khu xuống rất quan tâm đến nhà mình, trung nông nhà ta chẳng còn sợ ai nữa hết!"

Trong thôn vẫn còn hai kẻ khiến cán bộ đau đầu, một là Hàn Đình Thụy con trai của cụ Hàn, hai là Trương Cập Đệ anh em với Trương Bộ Cao ở tổ chức nông hội. Cả hai đều là quân nhân phục viên về làng, nhưng có chút nghịch ngợm. Họ thường xuyên chỉ trích cán bộ thôn, coi thường họ, lại chê họ tôn trọng mình chưa đủ, cũng chẳng có sự ưu đãi nào. Cán bộ thôn bảo họ không chịu khó lao động, lêu lổng lang thang, sợ nghe họ châm chọc, nói thì nói không lại họ, tư cách cũng thua kém người ta, hễ đem ra nói thì người ta là người từng đổ máu vì cách mạng, làm gì được họ đâu, đành gặp chuyện gì là né tránh chuyện ấy. Lần này không biết làm cách nào mà Hàn Đình Thụy và nhóm Dương Lượng lại trở thành bạn thân của nhau, anh ta thật thà đến nông hội giúp chỉnh đốn lại sổ hộ khẩu, từng nhà một điều tra tỉ mỉ, đăng ký ruộng đất và các tài sản khác. Động đến một nén thuốc lào của nông hội anh ta cũng không thèm hút, mà tự mang theo một cái ống điếu và đá lửa. Trình Nhân ban đầu hãy còn không muốn anh ta tham gia công việc, sợ họ coi thường mình, bị họ chế giễu, về sau lại đành lòng thấy rất vui, cảm thấy mình đã kiếm được một trợ thủ đắc lực. Trương Cập Đệ lại càng là một kẻ ưa hoạt động, thích nói những lời kỳ quái. Hiện nay đội trưởng dân binh Trương Chính Quốc đến tìm anh ta, Trương Chính Quốc nói: "Cậu giảng một bài cho anh em dân binh chúng ta nghe đi, đến lúc đó tôi sẽ cho tập trung mọi người. Cậu là chiến sĩ cũ rồi, đánh trận chắc chắn có nhiều kinh nghiệm hơn chúng ta chứ!" Trương Cập Đệ từng trò chuyện với Dương Lượng, hiểu rằng đây là do Dương Lượng bảo anh ta đến tìm, nhưng bản thân cũng muốn trổ tài cho mọi người xem, chứng minh rằng anh ta là một đảng viên cũ chứ không phải hàng giả mạo, (vì quan hệ đảng của anh ta vẫn chưa chuyển về thôn, Trương Dụ Dân bảo thủ tục chưa đủ, chưa đưa anh ta vào chi bộ, trong lòng anh ta vô cùng ấm ức,) liền nói: "Được thôi! Tôi giảng không tốt, xin mọi người hãy phê bình!" Từ đó ngày nào anh ta cũng đến giảng các động tác chiến đấu, giảng kinh nghiệm đánh du kích, miêu tả rất sinh động một số trận đánh mà chính anh ta đã trải qua, mọi người nghe vô cùng thú vị. Trương Chính Quốc cũng nói: "Hôm nào rảnh chúng ta lại diễn tập thêm nhé. Lúc trước không mời cậu đến truyền kinh nghiệm, quả thực là không nên, nếu phải đánh trận thật, cậu còn lợi thế hơn cái tên đội trưởng như tôi ấy chứ!" Trương Chính Quốc là một tên trượng phu thật thà, lập tức kết nghĩa thâm giao với anh ta, nói: "Cùng họ thì coi như một nhà, kết nghĩa anh em thôi."

Cứ như thế, người trong thôn bắt đầu lan truyền, nói rằng người ph thế nào cũng là chuyện người phái xuống lần này rất có quyền quyết định, thế là có người vì một số tranh chấp tiền bạc, tranh chấp đất đai, tranh chấp hôn nhân, tranh chấp nhà cửa mà đến tìm Dương Lượng và Hồ Lập Công. Hai người họ bèn chọn một số vụ khá đơn giản để giải quyết, còn những vụ phức tạp thì từ từ tiến hành điều tra. Họ cũng nhân những vụ kiện tụng này mà quen biết rất nhiều người, tình hình trong thôn cũng trở nên quen thuộc hơn đôi chút, quan hệ với mọi người từ đó cũng khác hẳn. Không còn giống như mấy ngày trước, hễ đến nhà nào, chủ nhà cũng luôn đon đả chào hỏi: "Ăn cơm chưa?" Hoặc đáp rằng: "Cải cách ruộng đất, tụi cháu cũng chẳng biết làm có tỉ mỉ không, các chủ nhiệm nói đều đúng cả mà, người nghèo thì phải đổi đời chứ!" Họ cũng cười nói: "Hoan nghênh chứ, người nghèo chúng mình không ủng hộ Đảng Cộng sản thì ủng hộ ai!" Thế nhưng cũng chỉ dừng lại ở những câu đối thoại ngắn ngủi chừng ấy, không nói thêm gì nữa. Bây giờ thì không còn những phép lịch sự xã giao ấy nữa, họ gọi với theo: "Lão Dương, tôi có một vấn đề, anh phân xử giúp đi nào!" Hoặc là xích lại gần, nhỏ giọng nói: "Đến nhà tôi ăn cơm đi, tôi có mấy lời thì thầm muốn tâm sự đây..."

Hôm nay Dương Lượng đi làm cỏ ngoài đồng giúp người dân trở về, vừa bước vào thôn, rẽ qua một bức tường đất, đột nhiên có một cái tát giáng mạnh lên bả vai cậu. Dương Lượng quay đầu nhìn lại, nhận ra đó là tên da ngăm đen Lưu Mãn. Chỉ thấy tóc anh ta rất dài, tròng mắt trợn tròn, ánh lên vẻ nôn nóng, ở trần, mặc một chiếc quần vải đen, anh ta nói: "Lão Dương! Cậu mãi mà không thèm qua thăm tôi, tôi đợi cậu lâu lắm rồi đấy!" Dương Lượng tiện miệng đáp: "Chẳng phải thế sao, mãi mà chưa tìm ra nhà anh, anh ở đây à?" Cậu sực nhớ ra hình như có ai đó từng nói, anh trai của Lưu Mãn là Lưu Càn, cũng từng làm giáp trưởng một nhiệm kỳ.

"Đi theo tôi, nhà tôi có hơi bẩn một chút, nhưng không cắn người đâu." Anh ta gần như vừa đẩy vừa đưa Dương Lượng vào một con hẻm nhỏ. Dương Lượng còn hỏi anh ta: "Sao anh không đi tìm tôi?"

"Ây," Lưu Mãn rút một hơi thở từ tận đáy lòng, ngẩn ngơ hồi lâu không nói năng gì, đợi một lúc mới nói: "Đây là nhà tôi, anh tôi không có nhà, vào ngồi một lát đi."

Dương Lượng theo anh ta bước vào một cái sân, trông giống như một con hẻm dài, gian nhà Đông và Tây đều chật ních. Lưu Mãn đứng giữa sân, nhìn xung quanh một lượt, không biết nên nhường Dương Lượng ngồi vào đâu cho phải.

Một người phụ nữ bị đau mắt hột, bồng theo một đứa trẻ từ nhà Đông bước ra, mắt đứa nhỏ cũng bị dử mắt dính đầy, không mở nổi, ruồi vo ve bay xung quanh đầu nó. Người phụ nữ nói: "Cả ngày chẳng biết đi đâu nữa, cơm vẫn còn để đây này, ăn chưa đấy?"

Lưu Mãn hoàn toàn phớt lờ cô ta, như thể không hề sự tồn tại của cô ta vậy, chỉ bứt rứt nói: "Trong nhà còn nóng hơn, lão Dương, ngồi ở đây đi."

“Đây là nhà anh à?” Dương Lượng bước đến cửa nhà Đông ngó nghiêng, rồi lại tiếp tục nói:

“Các người vẫn nấu cơm trong nhà à?”

Người phụ nữ xua lũ ruồi trên đầu đứa trẻ, thở dài: “Hả, từ sáng đến tối chẳng thèm lo cho cái nhà này, cũng chẳng chịu về, tôi thì làm sao lo xuể, trong nhà nóng không chịu nổi, có về thì cũng chỉ mang cái bộ mặt xanh mét ấy thôi. Hả, có ăn cơm không đấy?”

Lúc này ở nhà Tây lại bước ra một người phụ nữ trẻ tuổi, cũng rụt rè bước tới, e thẹn nhỏ giọng nói: “Chú ba, sang phòng cháu ngồi đi ạ.”

Dương Lượng theo anh ta bước vào nhà Tây. Nơi này sạch sẽ hơn một chút, trên tường còn dán câu đối đã phai màu và một bức tranh mỹ nhân. Chiếc chăn trên sập được cuộn tròn, chiếu trên sập trông hãy còn mới. Có hai chiếc gối vải xanh cũ mới lẫn lộn, hai đầu đều thêu hoa. Trên tủ còn đặt cả một chiếc gương soi và hai chiếc lọ hoa nữa chứ. Dương Lượng không khỏi lộ ra vẻ ngạc nhiên và hài lòng, cậu đang định cất lời khen ngợi. Nào ngờ Lưu Mãn lại cướp lời: "Lão Dương, đừng có coi thường tôi, nhà tôi vốn dĩ cũng đâu phải là một cơ ngơi nghèo nàn túng thiếu như thế này, nay bị người ta chèn ép cho nghèo khổ túng quẫn thì cũng đành đi, ngặt nỗi bị nén một cục tức trong lòng, bức bối không sao sống nổi đây này!"

Lưu Mãn lại trừng đôi mắt tròn xoe nhìn Dương Lượng, Dương Lượng bèn ngồi lên sập, đáp: "Cứ từ từ nói xem nào, chúng ta là người một nhà cả, không lọt ra ngoài đâu, có chuyện gì, cứ nói hết đi."

Thế nhưng Lưu Mãn lại trầm mặc trở lại, anh ta không biết nên bắt đầu nói từ đâu cho phải, anh ta cứ đi qua đi lại trong phòng, siết chặt hai tay, thỉnh thoảng lại đưa tay bứt mái tóc dày dựng đứng cả lên.

Người vợ của anh ta lại bưng vào một bát cháo kê, một đĩa dưa muối, đồng thời đưa cho Dương Lượng một điếu thuốc lá và một nén hương đang cháy dở, cô ta đứng ở cửa, dùng tay lau đôi mắt bị đau hột gà của mình, chẳng hề kiêng dè gì người ngoài, cứ đứng đó chờ chồng mình ăn cơm.

"Lưu Mãn, anh ăn cơm đi." Dương Lượng gọi anh ta.

Lưu Mãn bỗng lao phắt đến trước mặt Dương Lượng, vội vã nói: "Không giấu gì cậu, kể từ ngày giải phóng Ôn Thủy Tôn, tôi vẫn luôn chờ đợi, chờ đợi ngày thấy được trời xanh. Hả! Ai ngờ người ta lại cắm rễ sâu vào trong quân Bát Lộ rồi. Lão Dương! Lần này cậu nhất định phải đòi lại công đạo cho tôi đấy, để xem cậu có phải kiểu ăn hồng chọn quả mềm hay không!"

"Anh có chuyện gì thì từ từ nói chứ! Đồng chí, anh thông cảm cho anh ấy chút đi, nhà tôi bị bức đến phát điên rồi mà... Ây, anh ăn bát cơm này đi đã." Người phụ nữ tuy có vẻ hơi sợ anh ta, nhưng lại có một sự kiên trì lì lợm riêng.

"Đúng đấy, Lưu Mãn, anh ăn cơm xong rồi chúng ta hãy nói tiếp."

"Cô không mang đi, ông đây đập nát bát của cô đấy." Lưu Mãn lại đứngạt sang một bên, trừng mắt nhìn vợ mình đầy ác ý. Người phụ nữ không hề yếu thế, còn liếc xéo anh ta một cái, với giọng điệu vô cùng oán trách và kéo dài mà nói: "Sao không nghĩ cho cái khó của người ta cơ chứ!" Sau đó cô ta quay người bước ra ngoài, vẫn có thể nghe thấy tiếng thở dài thườn thượt vọng vào từ bên ngoài.

"Lưu Mãn!" Dương Lượng lại lên tiếng: "Bây giờ là lúc nông dân chúng ta đứng lên đổi đời, những thiệt thòi và áp bức mà chúng ta phải chịu đựng từ kẻ khác trong quá khứ, giờ đây đều phải tính sổ từng món một. Kẻ ác bao giờ cũng phải đánh vào đầu nó, phải đè bẹp nó xuống, tại sao lại phải ăn hồng chọn quả mềm? Đừng sợ, anh có oan ức gì cứ việc tố cáo, Đảng Cộng sản sẽ làm chỗ dựa cho các anh."

"Ừ! Lão Dương, cậu nói hay lắm, nhưng sự đời lại không giống như những gì cậu nói đâu: Tôi nói thật cho cậu hay nhé: Các cậu cứ nghe theo một bầy cán bộ kia thì hỏng bét! Mấy tay cán bộ đó khốn nạn lắm, bọn họ không dám đắc tội với ai đâu. Cậu nghĩ xem, các cậu đến đây, náo loạn một trận, các cậu thì chẳng phải sợ ai cả, các cậu rồi cũng sẽ phải rời đi thôi. Cán bộ người ta đâu có suy nghĩ giống như các cậu, họ còn phải ở lại trong thôn, họ phải tính toán xem có đấu lại người ta hay không, dẫu sao họ cũng phải tính đường lui cho mình chứ. ừ, Trương Dụ Dân lúc trước còn ra dáng trang nam nhi đấy, thế nhưng dạo này cứ trốn tránh tôi, là tôi biết ngay cậu ta sợ tôi vạch trần mình rồi. Tôi cứ hễ gặp mặt là gào lên: "Anh là chủ nhiệm hội kháng liên, rốt cuộc anh muốn liếm đít ai hả?" Có hôm cậu ta định đánh tôi, ừ, ngướng vướng có các cậu ở đây nên thôi, chỉ nói rằng: "Lưu Mãn, đại ca đối xử với chú không tệ, chú muốn phá đám đại ca đấy phả không?" Cậu ta đối xử với tôi quả thực không tệ, còn giới thiệu tôi vào Đảng nữa đấy chứ!"

"Đảng viên?" Dương Lượng cảm thấy càng kỳ lạ hơn, từ khi đến thôn này, mười tám đảng viên cậu đều quen thuộc hết, chưa từng nghe nói có đảng viên nào tên là Lưu Mãn cả, cậu bèn truy vấn về vấn đề này.

"Ừ, tôi còn là đảng viên kỳ cựu ấy chứ, tham gia từ trước lúc giải phóng, từng đi theo khiêng kiệu vác cờ làm chân sai vặt một trận, mùa xuân năm nay liền hất cẳng tôi luôn. Vẫn là Trương Dụ Dân nói giúp đôi câu, mới bảo là chỉ đình chỉ một thời gian thôi. Từ đó chuyện trong thôn chẳng còn phần của tôi nữa, tôi bỗng biến thành một tên đảng viên mọc cánh ① rồi. Không phải là tôi không phục, mà là bọn chúng bênh vực Hồ Thoa, xử vụ kiện của tôi thua thì thôi, lại còn ra khu chịu khiển trách. Bây giờ, lão Dương! Tôi chính là muốn đòi lại vụ kiện này, đây không phải là tranh chấp mấy mẫu đất ấy đâu, tôi là vì muốn tranh cái khí thế này, tôi là muốn cho Tiền Văn Quý không được sống yên ổn. Ừ! Tiền Văn Quý, cậu biết chứ?" Lưu Mãn tuôn một lèo từng ấy chuyện, chẳng quan tâm người ta có nghe hiểu hay không, cứ đinh ninh rằng người khác đã rõ mồn một mấy chuyện này rồi, chỉ cốt sao chớp lấy cơ hội này để trút hết nỗi bất bình trong lòng ra. Nói xong anh ta lại chẳng hề cảm thấy nhẹ nhõm chút nào, trái lại giống như một chiến sĩ vừa tiếp xúc với chiến tranh vậy, căng thẳng khôn tả, đầu không lo nổi, đuôi cũng chẳng xuể mà đứng đó nhìn chằm chằm vào Dương Lượng.

① Đảng viên không chính thức.

"Ồ!" Dương Lượng chỉ khẽ thở hắt ra một hơi.

Lưu Mãn lại lao tới, luyên thuyên gào thét một hồi bòng bong. Có lúc vợ anh ta nghe thấy giọng nói chói tai của anh ta, sợ anh ta gây họa, lại chạy ra đứng ngó ở mé cửa, chỉ thấy anh ta đấm đá thình thịch, chẳng lúc nào yên. Dương Lượng ngược lại vô cùng điềm tĩnh nhìn anh ta, luôn miệng nói: "Cứ từ từ nói, còn gì nữa không?" Cho đến tận lúc sau, Lưu Mãn hậm hực nằm phịch thẳng cẳng lên sập, Dương Lượng liên tục nói: "Tôi hiểu rồi, tôi hiểu rồi, Lưu Mãn à! Anh nghỉ ngơi đi, đừng vội, chúng ta từ từ nghĩ cách." Người vợ lúc này mới bước vào, đứng ở cửa cũng lên tiếng: "Ây, nếu đồng chí có thể giúp đòi lại được cục tức này, thì cái nhà này mới sống nổi đây chứ! Nhà tôi là một kẻ điên, bây giờ anh nhìn anh ấy xem, cũng chẳng khác gì đâu, ây, cái mầm mống cừu hận này đã gieo rắc từ lâu lắm rồi đấy!"

Dương Lượng vẫn ngồi bầu bạn với anh ta một lúc lâu, thấy Lưu Mãn đã dần bình tĩnh trở lại, mới gọi vợ anh ta mang bát nước cháo ra. Lưu Mãn đứng dậy tiễn cậu ra về, đôi mắt đỏ ngầu hệt như mắt hột gà của vợ anh ta, vùng quanh quầng thâm càng thêm ướt át, thế nhưng lại vô cùng điềm tĩnh, anh ta đặt tay lên bả vai Dương Lượng, dõng dạc nói: "Cậu nói rất đúng! Trời đổ mưa đường trơn trượt, ai ngã người nấy tự đứng lên, muốn đổi đời thì phải dựa vào chính mình. Cậu nói lại càng đúng hơn, nông dân thiên hạ đều là một nhà, không đoàn kết thì không có sức mạnh, không thể đổi đời được, lão Dương, cậu là người chỉ đường cho tôi, nhưng tôi cũng là kẻ sống rất có nghĩa khí đấy!"