Mấy ngày nay Văn Thải vẫn sống rất nhàn nhã, anh ta thường nói với người ta rằng tinh hoa của mọi sáng tác, mọi tư tưởng đều nảy sinh từ bốn chữ "hảo chỉnh dĩ hạ" (tĩnh tại nhàn hạ). Anh ta đã chấp thuận đề nghị của Dương Lượng mở hội nông dân tối nay, nhưng lại không biết sự sắp đặt của Dương Lượng và các đồng chí. Anh ta vẫn tin rằng bằng bài diễn thuyết, phong thái và địa vị của mình, đều có thể thắng được Dương Lượng, nông dân sẽ thông cảm với anh ta, tức là thông cảm với việc Tiền Văn Quý là trung nông, là người nhà liệt sĩ, thông cảm với cách xử lý vườn quả của cán bộ, thông cảm với Trương Chính Điển. Anh ta thậm chí còn cho rằng chỉ có trong ý kiến của đa số mới khiến Dương Lượng không còn lời nào để nói. Vì thế anh ta rất lạc quan, đắm chìm trong nguyện vọng chủ quan của mình, thực chất là đang an phận trong sự hồ đồ; chuyến thăm của vị bộ trưởng trẻ này, anh ta cũng chỉ coi là thêm một phần phiền phức mà thôi. Nhưng anh ta vẫn rất vui, anh cảm thấy thành tích công tác ở Noãn Thủy Đồn hẳn là phải khiến vị bộ trưởng này rất hài lòng.

Khi Văn Thải còn ở trên huyện, từng gặp Chương Phẩm. Ấn tượng của anh ta về người này là còn trẻ, khoảng chừng giống như bao thanh niên lớn lên trong đội ngũ cách mạng, có sự đơn thuần và trung thực đáng yêu. Họ chịu khổ được, cũng dũng cảm, chỉ là luôn mang theo vẻ e dè từ nông thôn, và còn chút tự mãn. Sự tự mãn này cũng không phải do kiêu căng, chỉ vì họ chưa hiểu thế giới rộng lớn hơn. Văn Thải có thể nói là rất thích những người như vậy, thường ngưỡng mộ họ, từng vỗ vai những người này mà nói: "Các anh lớn lên từ đấu tranh quần chúng, từ kinh nghiệm thực tế. Các anh có kiến thức phong phú hơn chúng tôi, chúng tôi cần phải học tập các anh." Nhưng những lời này chỉ nói ngoài miệng, anh ta không thực sự cho rằng những kinh nghiệm đó có bao nhiêu giá trị, nên không có đủ sự tôn trọng, càng không nói đến chuyện học hỏi.

Lúc này đã là lúc vài người bàn bạc xong tình hình thôn, đang thảo luận xem tới đây phải làm sao. Chương Phẩm còn khích lệ vài câu: "Lần này Trác Lộc chúng ta ra tay chậm, may mà có một nhóm các anh xuống giúp. Các anh làm việc có phương pháp hơn chúng ta nhiều. Người dân khu sáu đều nói các anh bán quả tốt; giống như việc hôm qua quần chúng tự động đòi niêm phong nhà cửa, tịch biên tài sản, ở Trác Lộc vẫn là lần đầu tiên đấy. Chuyện này về phải báo cáo lên huyện, coi như là một kinh nghiệm về việc thả lỏng tay chân phát động quần chúng."

Văn Thải đương nhiên rất vui, bất giác nói: "Chúng ta hiện tại họp tuyệt không theo lối cũ. Trước kia các anh luôn sắp đặt trước, có người phát biểu nhất định, bây giờ chúng tôi để lão bách tính tự nói, cho nên khó nói trước hội nghị sẽ giải quyết được vấn đề gì. Việc đi niêm phong nhà Giang Thế Vinh hôm qua chính là quần chúng tự giác, bây giờ quần chúng đã đứng lên rồi, chúng ta chỉ cần nắm chắc một điểm, đừng để họ làm quá là được." Anh ta đã hoàn toàn quên mất hôm qua chính mình phản đối việc niêm phong nhà và tịch thu hết của cải phù hoa.

Dương Lượng và Hồ Lập Công không kể ra những dự mưu của họ đối với cuộc họp tối nay, họ cảm thấy đây là một động cơ lương thiện bị dồn ép, họ chỉ yêu cầu có thể kiểm điểm công tác trong hai tuần qua. Nếu không có nhận thức thống nhất về quá khứ, không rõ đúng sai, thì việc sau này luôn khó làm.

Thế nhưng Văn Thải là kẻ không thích tính sổ cũ, anh ta độ lượng nói:

"Tôi thấy không cần nhấn mạnh có khác biệt nguyên tắc nào cả, chỉ có trình tự tiến hành công việc là có sai biệt thôi. Đồng chí Chương cũng từng nói, mọi sự đều nhìn vào trình độ giác ngộ của lão bách tính, không cần chết cứng theo điều khoản, lời này rất đúng. Còn về chuyện ý khí giữa chúng ta, sau này có thể bàn tiếp."

Chương Phẩm cũng tán thành nói chuyện sau, chỉ hỏi thêm tình hình sắp đặt của Dương Lượng, Chương Phẩm cảm thấy hài lòng. Trương Dụ Dân bổ sung thành phần Nông hội toàn là bần nông, cũng có một số trung nông ít đất, chỉ là thường một nhà một người đi họp. Trước kia họp hành đôi khi Thanh niên, Phụ nữ đều tham gia, cả lớp xóa mù chữ cũng tham gia, nên không bảo đảm không có người của địa chủ phú nông. Lần này hạn chế nghiêm ngặt hơn, con cháu địa chủ phú nông đều không cho vào. Đầu óc những người này đều đã xoay chuyển rồi. Kể từ khi Lưu Mãn và Trương Chính Điển đánh nhau ở vườn quả, trong lòng rất nhiều người thêm một nút thắt, nghi ngờ cán bộ có thiên vị, nói cán bộ làm chó săn cho thế lực cũ. Thậm chí còn có người nói lời quái gở, bảo Bát Lộ Quân cũng chẳng hơn gì Nhật Bản, tại sao con cú vọ ăn nên làm ra lúc Nhật Bản còn ở đây, lại thân thiết với bên Cộng sản như người nhà vậy? Hôm nay giải thích cả ngày, những người này mới buông lỏng tâm tư, nói chung quy vẫn là hướng về người nghèo, như vậy mới có cái để mà đấu, bằng không, cúp đuôi đi ngủ, đấu cái con mẹ gì chứ! ...

Văn Thải nghe được những lời này, rất kinh ngạc, vì anh ta chưa bao giờ nghe thấy những lời như vậy. Anh ta hận tại sao trước đây không nói với mình, hôm nay mới nói ra với đồng chí Chương, trong lòng nghĩ: "Cái gì gọi là quan niệm tổ chức, chà! Thế này mà vẫn được tính là đảng viên!" Nhưng anh ta cũng không định tranh cãi nữa, anh ta cảm thấy những vấn đề này trước mặt vị bộ trưởng trẻ tuổi này thì không thể xử lý được. Hơn nữa anh ta nghi ngờ Chương Phẩm và Trương Dụ Dân đã bàn bạc trước, "Chà! Hóa ra họ là một phe, anh ta là cán bộ do anh ta đề bạt lên, đương nhiên nghe lời anh ta rồi." Thế là anh ta đành chọn thái độ tiêu cực, cố gắng làm tròn sự phục tùng về mặt tổ chức.

Chương Phẩm quả nhiên quyết định ngay, anh ta nghiêng về phía Dương Lượng, nhưng anh ta cho rằng gạt bỏ cán bộ, không tiến hành giáo dục cán bộ ở thôn này là không thỏa đáng. Anh ta cho rằng phần lớn cán bộ là đã qua khảo sát, là người khá tốt, anh ta dừng cuộc họp Nông hội tối nay, đổi thành đại hội cán bộ đảng viên, và vẫn muốn Trình Nhân tham gia, dù rằng anh ta tỏ ra hơi mập mờ trong việc này. Ngay cả Trương Chính Điển cực lực hoạt động cho Tiền Văn Quý cũng phải tham gia. Anh ta quả thực chưa học được phong cách làm việc kiên nhẫn bàn bạc kỹ lưỡng với từng người, môi trường làm việc trước đây đã tạo nên con người anh ta như vậy, thời gian hạn hẹp hôm nay cũng buộc anh ta phải như vậy.

Quyết định này thực sự khiến Văn Thải mất hứng, thu liễm hoàn toàn chút tự đắc tự mãn ban đầu của anh ta, tĩnh mịch không nói một lời, lạnh lùng nhìn sự vui vẻ của Dương Lượng và Hồ Lập Công, cùng sự quyết đoán trẻ con của Chương Phẩm, tất nhiên anh ta càng thấy Trương Dụ Dân đáng ghét. Lúc này Lão Đổng cũng từ Lý Dục trở về, ông là bộ hạ cũ của vị bộ trưởng trẻ tuổi này. Ông hoàn toàn đồng ý với quyết định của anh, còn nói: "Tôi đã sớm bảo Noãn Thủy Đồn không đấu tranh Tiền Văn Quý thì công việc không làm tiếp được, lão bách tính hận nhất là kẻ này." Nhưng ông cũng thành thật nói: "Đầu óc tôi tối dạ, cuốn chỉ thị đồng chí Văn mang tới tôi đọc mấy ngày cũng không nhớ nổi, tôi là kẻ cắp gậy vác cờ, hò hét thì được, chứ lên sân khấu chính thì chịu! Tôi không dám chủ trương, tôi vẫn muốn quay về thời đánh du kích, chỗ nào tôi cũng dám đi."

Sau khi vấn đề đã được quyết định, câu chuyện trở nên sống động hơn. Lúc này Lý Xương cũng kể nhiều chuyện trong thôn, mô tả kỹ về Bạch Ngân Nhi và vợ Lý Tử Tuấn. Bạch Ngân Nhi đã không dám tô son điểm phấn nữa, đem "Tiên sinh Trắng" của ả cất vào hòm; nghe thấy người khác nói đau bụng, liền vội vàng nói: "Giờ tôi không mê tín nữa, anh mời bác sĩ đi, trước đây tôi cũng bị người ta ức hiếp không làm gì được." ... Vợ Lý Tử Tuấn thì thường xuyên đứng ở đầu phố, giả vờ tìm con, hễ thấy cán bộ đi qua liền bước tới chào hỏi, liếc mắt đưa tình, còn gọi Trương Dụ Dân là anh Ba, gọi Lý Xương là em trai Tiểu Xương. Lý Xương với họ đâu phải một nhà, nếu muốn nhận họ hàng, Lý Xương còn phải kém bà ta hai bậc vai vế ấy chứ.

Chương Phẩm cũng cười lớn lên, nói: "Những thứ không biết liêm sỉ này! Lý Tử Tuấn, con ký sinh trùng này, cờ bạc rượu chè, không làm việc tốt, bóc lột lão bách tính bao đời rồi. Còn cả em hắn, Lý Anh Tuấn, một tên cũng không được tha. Ngày mai về Trác Lộc ta sẽ xử hắn, cũng cho hắn nếm mùi khổ sở. Trương này! Anh là người làm thuê dài hạn của hắn, tìm hắn tính sổ đi - đừng có nương tay."

Trương Dụ Dân cũng nói trước kia ở nhà hắn việc gì cũng làm, bô tiểu của vợ hắn cũng phải đổ. Trương Dụ Dân nói hắn dù sao cũng là đàn ông, còn muốn cầu may mắn, loại chuyện xui xẻo này hắn không làm. Người đàn bà đó còn nói: "Thay tôi đổ bô tiểu là xui xẻo à? Tôi còn sợ anh đổ mất tài lộc đi đấy. Xem anh không đổ thì có phát tài được không..." Lại có lần bà ta rửa chân trong phòng, gọi Trương Dụ Dân vào, bảo đưa hộp phèn chua cho bà ta, mẹ kiếp, làm Trương Dụ Dân tức chết, quay đầu bỏ đi, "Tao đâu phải con a hoàn mày mua!" Chuyện khác thì còn dễ nói, chỉ những chuyện này là không chịu nổi, nên cãi nhau với họ, chết đói cũng không làm nữa.

Nhưng Chương Phẩm sau đó lại giải thích, ở khu vực mới giải phóng như thế này, lão bách tính hận nhất là ác bá hán gian chó săn, vẫn chưa thể có nhận thức sâu sắc về sự bóc lột này, cũng không nhìn ra họ là cùng một giai cấp, họ là một bọn trong việc áp bức lão bách tính, cho dù đôi khi chúng cũng có tranh cãi với nhau. Cho nên bước đầu tiên vẫn là nhổ cái "gai" ra trước, tiếp theo mới phải xử lý những kẻ này. Chỉ là phải để lão bách tính tự khai thông tư tưởng từ thực tế, nhận rõ sức mạnh của chính mình, mới thực sự quét sạch tư tưởng "đổi trời", bằng không thì cứ như "thịt dê ngon mà sợ dính mùi hôi".

Văn Thải vẫn không nói lời nào, cho rằng những lời này là đang giáo huấn mình, anh ta có chút khó chịu nghĩ thầm: "Hừ! Được, cứ chờ xem. Thời nay người trẻ tuổi chẳng có học vấn gì lại còn coi thường người khác quá mức!"

"Thôn này công tác trước kia làm không tốt," Chương Phẩm nói tiếp, và nhìn Trương Dụ Dân, "Không thể trách các anh, chủ yếu là chúng tôi chịu trách nhiệm, khu cũng không thường xuyên lãnh đạo, hỗ trợ đều kém cỏi. Các anh nghĩ xem, đến người dân khu sáu còn nói với tôi rằng kẻ xấu nhất ở thôn các anh phải kể đến Tiền Văn Quý, nói ngay cả Hứa Hữu Vũ cũng không âm hiểm xảo quyệt bằng hắn, thế mà mấy lần chúng ta cũng không đả kích hắn. Mùa xuân năm nay anh từng nói với tôi, đáng tiếc lúc đó tôi không điều tra sâu sắc, tìm vài cán bộ hỏi chuyện, mọi người cũng không nhắc đến hắn, cứ xuề xòa quyết định Hầu Điện Khuê, triển khai xuống dưới. Hầu Điện Khuê cũng không phải kẻ tốt lành gì, nhưng không đụng đến Tiền Văn Quý, lão bách tính không dám đứng lên nói chuyện. Cuộc họp lần đó chỉ có vài đảng viên lên tiếng, hô khẩu hiệu, vung nắm đấm, nhìn thì náo nhiệt, giờ nghĩ lại, đó chỉ là chẳng còn cách nào khác mà thôi. Các anh cứ chửi Hầu Trung Toàn lạc hậu, thực tế là chúng ta làm không tốt. Trương này! Anh là người, điểm khác đều tốt, chịu được khổ, kiên quyết không tư lợi, cũng biết đoàn kết cán bộ, vốn dĩ cũng không phải kẻ nhát gan, nhưng trong việc này sự lo nghĩ của anh quá nhiều. Anh phản tỉnh lại xem là vì nguyên nhân gì! Là cái thứ xấu xa nào đang làm loạn. À! Ha..."

Anh ta cười một cách thật thà như vậy, khiến bao nhiêu người đều cười theo. Bầu không khí này cũng lây sang Trương Dụ Dân, anh cũng cười ha hả đầy khoái chí, và bất giác bắt chước anh ta đưa tay gãi gáy nói: "Đầu óc hồ đồ là một nguyên nhân; không thực sự vì lão bách tính mà nghĩ, 'sợ' là cái lý đầu tiên. Chà! Luôn sợ không làm nổi, lại nghi ngờ cái này, nghi ngờ cái kia, nghĩ bụng nếu không làm nổi, không lật đổ được hắn thì sao? Chẳng phải mất mặt, lại phải nhận phê bình sao? Khụ! Lần này coi như mình không dũng cảm, mình có toan tính riêng, mình đứng không vững gót chân rồi! Lần này cũng may nhờ có đồng chí Dương, ba lần bảy lượt bàn mưu cùng tôi, nói bằng lương tâm, tôi không phải cố ý đâu! Ha..."

Lão Đổng cũng nói mình từ bỏ trách nhiệm, làm việc xuề xòa, một lòng chỉ chạy về Lý Dục, chính là vì cán bộ nói muốn chia cho ông ba mẫu vườn nho. Chà! Luôn là ý thức nông dân, lạc hậu...

Hồ Lập Công cũng cười hỏi ông chuyện hôn sự kia đã định chưa. Mặt Lão Đổng đỏ bừng lên, liên tục phủ nhận: "Cái đó thì không dám, thế thì nực cười quá..."

Trong những câu chuyện cười như vậy, Văn Thải cũng thấy nhẹ nhõm hơn. Hồ Lập Công lại hỏi đến chuyện tìm đối tượng của Trương Dụ Dân, Trương Dụ Dân thành thật phủ nhận, Lý Xương mới giải thích trước kia có một lần Trương Chính Điển nói muốn giới thiệu bà chị họ góa của ông ta cho anh, "Anh Trương Tam không đồng ý, bảo mình là một kẻ độc thân nghèo rớt, không nuôi nổi vợ, Trương Chính Điển còn bảo tôi khuyên anh ấy. Tôi nói với anh Ba, anh Ba còn mắng tôi một trận. Nghe nói chị họ ông ta sau khi chồng chết cũng có chút không đoan chính, Trương Chính Điển lại đi tung tin đồn, chứ không phải có ý xấu."

Hồ Lập Công lại trêu chọc anh, bảo chuyện này cũng không có gì không tốt. Người tiền đều được, chẳng lẽ làm Bí thư chi bộ rồi mà không lấy vợ? Ông nhất định phải tìm cho anh một người, không ăn được rượu mừng thì không rời khỏi thôn này nữa.

Thế là cô vợ bé mười bốn tuổi của Lý Xương cũng trở thành đề tài cho câu chuyện cười. Lúc này không khí dần dần nới lỏng ra, sinh động hẳn lên, Văn Thải cũng tham gia vào. Chương Phẩm cũng là một người trẻ tuổi, bản thân cũng còn là một gã độc thân, lại rất mặt dày nói có một lần một bà chủ nhiệm phụ nữ nắm tay anh một cái, anh một đêm không ngủ được, hôm sau liền có một cuộc nói chuyện chính thức với bà chủ nhiệm phụ nữ đó, bảo bà sau này phải nỗ lực công tác, chú ý ảnh hưởng.

Đang lúc nói chuyện rất xôm tụ, Triệu Đắc Lộc, Trình Nhân cùng xông vào, họ cũng cười không ngớt. Nhưng họ thúc giục mọi người đi ăn tối, buộc phải kết thúc quãng thời gian căng thẳng nửa ngày, và phải chuẩn bị cho đại hội đảng viên buổi tối.