Chương Phẩm đứng ở đầu phố, muốn xem có người quen nào không. Bất chợt từ phía sau có một người tiến lại, vỗ mạnh vào vai anh, cười nói: "Mắt cậu to thật, đúng là đã lên huyện làm việc, không nhận ra chúng tôi nữa rồi, tôi theo cậu sau lưng suốt nửa buổi." Đó chính là gã đàn ông da ngăm đen Trương Chính Quốc, anh ta vắt ngang một khẩu súng ba tám đại cái, miệng cười rạng rỡ, nói tiếp: "Vẫn đi lại đơn thương độc mã à, cán bộ huyện mà, sao không có ai xách cặp đi cùng cho oai phong một chút?" Gã đàn ông vốn dễ xấu hổ khi nói chuyện trước mặt người khác này lại chẳng hề sợ vị bộ trưởng trẻ tuổi, nhìn chiếc áo sơ mi không cổ và cái đầu trọc của anh mà thấy buồn cười. Vị bộ trưởng trẻ tuổi cũng đấm nhẹ vào người anh: "Cái gã này, sao cứ thích dọa người thế!"

Trương Chính Quốc nghiêm mặt nói: "Tôi thấy cậu từ ngoài ruộng từ lâu rồi, thấy thằng nhóc xấu xa kia cứ lầm bầm với cậu, nên tôi không gọi. Tôi nói cho cậu biết, đừng nghe lời nó," anh ta ghé sát mặt lại, thì thầm: "Tôi chẳng sợ gì cả, chỉ sợ để sổng mất thằng này. Biết không, chính là kẻ được người ta gọi là 'Tái Gia Cát' đấy, hừ."

"Anh Chương! Anh đến từ khi nào thế! Sao không báo cho ai biết? Hừ! Hôm qua thôn chúng ta náo động lắm, anh đến muộn rồi." Mấy người từ đối diện đi tới, Chương Phẩm liền hỏi thăm từng người một.

Họ cũng cười nói: "Nhìn anh xắn quần cao thế kia, đến tận huyện thành rồi mà vẫn bộ dạng nhà quê như thế, thuốc lá giấy chắc cũng biết hút rồi nhỉ, đây, làm điếu."

Mọi người nhìn quanh không thấy ai lạ, một người hạ thấp giọng nói: "Anh Chương! Hôm qua thôn chúng ta đánh nhau, hôm nay vẫn chưa giải quyết xong, nghe nói tối nay mở nông hội để giải quyết. Anh xem Lưu Mãn có khả năng thắng không?" Cũng chẳng cần quan tâm người khác có biết hay không, họ cứ thế nêu vấn đề ra. "Thắng hay không là do chúng ta có dám lên tiếng hay không! Anh Chương! Chúng ta đi tìm anh Trương Tam thôi." Trương Chính Quốc vội vàng dẫn đường.

Chương Phẩm vẫn đang nói với đám người kia: "Sức một người thì nhỏ, sức mọi người mới lớn; một cọng rơm chẳng giải quyết được gì, cả một đống rơm mới có tác dụng. Lưu Mãn đã đánh tiên phong rồi, các anh cứ thế mà theo lên! Cán bộ là do các anh bầu ra, lệnh bài là do các anh ban cho, ai không chịu làm việc cho các anh, không nghe theo chỉ thị của các anh, các anh có thể bầu lại người khác mà!..."

Quẹo qua khúc quanh đi tới cổng trường tiểu học, Lão Ngô từ bên trong chạy ra, cũng vội vã chào hỏi, rồi nói: "Chờ mãi anh mới tới, mũ nón cũng không đội, nhìn anh bị nắng chiếu kìa, vào uống chén nước đi." Chương Phẩm đi tới nói nhỏ với ông một câu, ông gật đầu liên tục, thấy người đông nên cũng không nói gì thêm, lát sau thấy Chương Phẩm định đi, mới nói: "Anh Chương! Xem qua bảng tin đi."

Người bên cạnh cũng phụ họa: "Này! Xem mấy câu vè của Lão Ngô nhà chúng ta đi, ngày nào ông ấy cũng soạn một đoạn đăng bảng tin, soạn thú vị lắm, việc trong thôn làm gì có chuyện gì ông ấy không rõ?"

Chương Phẩm liền đi xem thật.

Người vây quanh càng lúc càng đông, dưới chân tường đằng xa có một ông lão đang ngồi phơi nắng. Trương Chính Quốc huých Chương Phẩm một cái, Chương Phẩm nhận ra ông lão đó là Hầu Điện Khuê của Nhất Quán Đạo, anh hỏi: "Ông ta khỏi bệnh rồi à?"

"Khỏi lâu rồi, hôm nay chạy tới nông hội hỏi xem còn thanh toán ông ta không; nói rằng chỉ còn bốn năm mươi mẫu đất thôi, nếu trong thôn thiếu đất chia thì ông ta có thể hiến thêm một ít. Nông hội đang vận động Hầu Thanh Hòe đi đòi khế ước đỏ từ ông ta. Ông ta suốt ngày ngồi đây phơi nắng, quan sát tình hình đấy! Sau lưng ai cũng cười ông ta: 'Không phải ông định cưỡi ngựa dữ lên tây thiên sao?..." Trương Chính Quốc kể cho anh, người bên cạnh nghe thấy cũng bật cười. Ông lão kia giả vờ như không thấy, cứ ngồi đờ đẫn như một vị hòa thượng nhập định.

Nhậm Thiên Hoa cũng thò đầu ra từ cửa sổ hợp tác xã. Anh vừa ở vườn cây ăn quả về, vườn cây rất vắng vẻ, chỉ có mười mấy ông lão ở đó đang gom quả rơi trên đất bỏ vào sọt. Nhậm Thiên Hoa tìm người khắp nơi, cố gắng muốn nhanh chóng hoàn thành công việc này. Anh lại tranh thủ chạy về tổng kết sổ sách hoa quả hai ngày nay, định tối nay khi nông hội họp sẽ báo cáo.

"Anh Nhậm! Trong hợp tác xã có ai thế?" Trương Chính Quốc hỏi.

"Có tôi đây." Nhậm Thiên Hoa đáp, rồi chào hỏi: "Anh Chương! Vào uống chén trà đã. Để tôi gọi người đi tìm họ giúp anh."

"Lát nữa lại tới." Chương Phẩm liền hỏi Văn Thải và những người khác ở đâu.

Một đứa trẻ mười hai mười ba tuổi đứng bên cạnh nói: "Cháu biết Trương Dụ Dân ở đâu, cháu dẫn các chú đi."

"Được, cứ tìm anh Trương Tam trước đã." Trương Chính Quốc đẩy đứa bé lên phía trước, rồi đẩy Chương Phẩm, Chương Phẩm nói: "Cũng được, đi gặp anh ấy trước, anh có việc gì thì cứ về đi." Trương Chính Quốc đi theo một đoạn, rồi lại rẽ ra, chỉ nói: "Tôi cứ lo lắng chút cho chắc."

Dọc đường, Chương Phẩm cứ trò chuyện đôi câu với đứa bé này. Thấy người quen dọc đường cũng chào vài câu, có người không quen biết anh, nhưng họ lại gọi tên anh. Biết anh có việc nên họ cũng không làm phiền. Hai người họ cứ thế chậm rãi đi tới nhà Lý Chi Tường, hàng xóm của Triệu Đắc Lộc, đứa bé còn giới thiệu: "Đây là nhà Hội trưởng phụ nữ ạ."

Đổng Quế Hoa mặc một chiếc áo vải cũ, ngồi trên bậc thềm ngoài cửa làm việc kim chỉ, vội vàng đứng dậy, lại gọi vào trong: "Anh Xương ơi! Anh Chương ở huyện tới này."

Mấy cái đầu chen chúc nhau sau ô cửa kính nhỏ, tiếp đó nghe thấy một đám người nhảy xuống từ trên khang chạy ra ngoài. Đổng Quế Hoa còn nói thêm: "Vào đi, anh Trương Tam ở đây này." Nhưng chính cô lại đứng ra phía cổng sân.

Họ đón lấy anh ở cổng, vội vã kéo vào trong, liên tục nói: "À! Anh tới đúng lúc lắm!"

Chương Phẩm nhìn thấy ngoài Trương Dụ Dân và Lý Xương ra còn có hai người không quen lắm, Lý Xương liền nói: "Đây là hai người anh họ trong tộc của tôi, đều là người thật thà, người này tên là Lý Chi Tường, chính là chồng của Hội trưởng phụ nữ chúng ta, đây là em trai anh ấy, Lý Chi Thọ."

"Cứ bàn chuyện của các anh đi, tôi nghe trước đã." Chương Phẩm nhường họ lên trên khang ngồi, bản thân cũng tựa lưng vào tường ngồi xuống.

Hai người vốn dĩ có chút nhút nhát này tỏ ra rất câu nệ, Lý Chi Tường nói: "Sáng nay là tôi nói với chú Xương, cũng là vợ tôi bảo không báo cáo sợ không xong. Rốt cuộc có chuyện này hay không, cũng chưa chắc, nó cũng chỉ nói với tôi chừng ấy thôi." Lý Chi Thọ cũng nói: "Thật chỉ có chừng ấy, đây không phải chuyện nhỏ, tôi không dám nói thêm bừa bãi đâu. Các anh muốn hỏi câu này thì hỏi Tiền Văn Quý ấy, đừng nói là tôi kể. Tôi cũng nghe một đứa trẻ trong trường học nói, lời trẻ con, cũng chưa chắc đã tin được..."

Chương Phẩm hỏi họ: "Trong thôn các anh có mấy kẻ đầu sỏ?"

Lý Chi Tường đáp: "Tôi cũng không biết có mấy kẻ, người ta đều bảo là 'Tám đại đầu sỏ'." "Tám đại đầu sỏ cũng chỉ là gọi thế thôi, thực ra cũng chỉ có mấy kẻ lợi hại." Lý Xương nói.

"Đúng vậy!" Chương Phẩm nói tiếp, "Năm ngoái chạy mất một tên Hứa Hữu Vũ, mùa xuân năm nay lại đấu tranh Hầu Điện Khuê. Hiện giờ Hầu Điện Khuê suốt ngày ngồi trước sân khấu phơi nắng, chẳng ai thèm ngó ngàng tới lão. Lý Tử Tuấn nghe tin chia đất thì bỏ chạy. Các anh xem là họ sợ chúng ta, hay là chúng ta sợ họ?"

"Họ sợ lắm, ở Mạnh Gia Câu đánh chết Trần Vũ đã dọa họ khiếp vía rồi. Họ sợ Bát Lộ Quân, sợ Đảng Cộng sản." Lý Chi Thọ cũng nói.

"Họ không sợ các anh à?" Chương Phẩm lại hỏi.

"Sợ chúng tôi, ha ha... họ sợ gì chúng tôi chứ."

"Đương nhiên họ sẽ không sợ một mình anh, nếu toàn thể người nghèo trong thôn các anh đồng lòng, họ có sợ không? Các anh không nói nó xấu, Bát Lộ có nhận ra nó không? Người đông thành vương, đạo lý này hiểu không?"

"Hiểu thì hiểu, nhưng bách tính không đồng lòng. Cán bộ còn chẳng đồng lòng nữa là, không tin anh cứ hỏi anh Trương Tam xem, nông dân ai nấy đều chửi nhân viên trị an lấy con gái nhà người ta, bị người ta cho uống thuốc mê, người ta không hướng về bố vợ mà lại hướng về chúng ta sao? Hôm qua chẳng phải vì chuyện này mà cãi nhau với Lưu Mãn sao?" Lý Chi Tường không kìm được bèn nói hết ra.

Trương Dụ Dân vội vàng phân trần: "Đó chỉ là chuyện riêng của một mình nhân viên trị an thôi, chẳng phải tối nay chúng ta mở nông hội để giải quyết sao, các anh nói nó không đúng, chúng ta có thể nói nó tốt sao? Chúng ta đâu có bao che cho nó!"

Chương Phẩm lại giải thích: "Những kẻ xấu đó không sợ vài người cán bộ, chúng chỉ sợ người nghèo đồng lòng. Cán bộ có thể bãi miễn, nếu có những kẻ xương mềm, bùn nhão không trát được tường thì đừng để nó làm cán bộ nữa. Trước kia khi bọn quỷ Nhật còn ở đây, chúng ta còn bầu lại Giang Thế Vinh, huống hồ bây giờ lại không được? Ai muốn làm chó săn cho nhà phú nông, chúng ta sẽ bắt nó cùng đổ đài với phú nông, toàn bộ người nghèo trong thôn đồng lòng rồi, nó sẽ chẳng có cách nào cả. Người nghèo làm chủ rồi, người nghèo đều dám lên tiếng, đừng nói là mấy tên đầu sỏ này, Tưởng Giới Thạch tới cũng phải bảo hắn cút ngay."

Hai anh em lại cười, Lý Chi Tường nói: "Đồng chí Dương cũng nói với chúng tôi như vậy. Ôi, đầu óc chúng tôi cứng nhắc, nhất thời chưa chuyển biến được, lúc nào cũng nghĩ: người nghèo rồi thì không đắc tội được ai, chú tôi cũng nói vậy, ngược lại vợ tôi còn cởi mở hơn, trong lòng tôi cũng hiểu. Nhưng cứ thấy sợ, không có chỗ dựa, không gánh vác được việc."

"Chú của anh ấy chính là Hầu Trung Toàn." Lý Xương nói thêm.

"Có người dẫn đầu là tốt rồi, anh nói có phải không? Người khác đi trước rồi, anh còn sợ gì nữa?"

"Hiện giờ là chẳng ai chịu đi trước cả."

"Chỉ cần mọi người cùng lên thì không ai sợ ai cả." Lý Chi Thọ cũng tỏ ra linh hoạt hơn, không kìm được cũng có chút phấn chấn.

"Sao lại không có ai, Lưu Mãn là một người đấy thôi, những người đòi khế ước đỏ từ Giang Thế Vinh, những người đòi chia nhà của hắn, dán niêm phong lên tủ của hắn chẳng phải đều là người dẫn đầu sao? Hiện giờ chỉ thiếu mọi người cùng xông lên thôi. Cán bộ cũng không chỉ là sắp xếp công việc, hạ mệnh lệnh, mà bản thân cũng phải phát huy vai trò dẫn đầu trong quần chúng. Bản thân các anh cả đời cũng chịu không ít khổ sở, trước mặt mọi người hãy tính sổ với bọn địa chủ đi, đừng làm việc theo lối cũ, các anh còn sợ lộ diện mình sao? Công tác ở huyện Trác Lộc chúng tôi từ năm ngoái đến năm nay đều chịu thiệt ở điểm này, chúng tôi cứ sợ làm quá lửa, chỉ khăng khăng mấy cán bộ chúng tôi cân nhắc rồi lại cân nhắc, chỉ sợ không nắm bắt được, sợ bách tính phạm sai lầm, không dám đi phát động họ, đó là không tin tưởng bách tính. Hiện giờ bách tính đã phê bình chúng tôi rồi, họ nói đúng, họ nói chúng tôi 'lão ủ không tới nơi', các anh bảo có đúng không?"

"Ôi, đúng là như vậy, chúng tôi không nắm rõ ý kiến cấp trên, lại sợ cấp dưới không làm loạn, lại sợ gây ra rắc rối, chúng tôi không phải không hiểu việc trong thôn, mà là sợ phạm sai lầm! Hơn nữa, còn có các đồng chí từ khu tới, mọi việc đều phải qua họ quyết định mới được." Trương Dụ Dân nghe phê bình mình, lập tức cảm thấy mình quá thiếu dũng khí, việc rất dễ làm mà lại khiến mình khó khăn đến thế.

"Không cần sợ!" Chương Phẩm lại vỗ vào lưng Lý Chi Tường, "Lần này chúng ta phải bắt tay vào việc, thiêu rụi hết bọn xấu đó, xem chúng còn đến cái trò 'trong ứng ngoài hợp' nữa không. Chúng ta ra tay trước chiếm lợi thế, nhổ cỏ tận gốc, mọi người sẽ không còn sợ hãi nữa."

Hai anh em đều vui mừng nhảy xuống đất, ha ha cười đồng thanh: "Lời này quá đúng! Chúng ta không lật mình triệt để thì thôi, cơm nửa sống nửa chín chẳng ăn được đâu."

"Chưa lật triệt để thì cố thêm chút sức nữa, cơm chưa chín thì thêm lửa, chúng ta sao có thể không lật mình, không ăn cơm được? Chúng ta suy nghĩ vấn đề luôn phải nhìn xa trông rộng, hiện giờ chúng ta ví như một cái cây nhỏ, cành xanh lá tốt, nó còn phải lớn lên, nở hoa, kết quả. Bọn phú nông đã là mặt trời lặn sau núi rồi, đỏ chẳng được bao lâu đâu. Các anh đừng nhìn họ vẫn có người sợ họ, thế giới đã lật ngược rồi, thế giới sẽ còn tiến lên hướng tốt đẹp hơn! Bây giờ chúng ta là muốn mọi người nghĩ nhiều hơn về nỗi khổ họ gây ra cho chúng ta, nghĩ nhiều hơn về xã hội phong kiến trước kia bất hợp lý, không có thiên lý lương tâm thế nào, như vậy đấu tranh mới có khí thế. Còn phải nghĩ xem làm sao chế phục được người ta, để họ không dám báo thù nữa. Các anh hãy đem những lời này kể cho mọi người, anh đi khuyên nhủ chú mình nhiều hơn đi." Chương Phẩm cũng bước xuống đất, nói với Trương Dụ Dân: "Đi thôi, không còn nhiều thời gian nữa, chúng ta đi tìm các đồng chí trong tổ công tác, có việc gì thì cứ cùng nhau bàn bạc."

Lý Xương và Trương Dụ Dân đi theo anh ra ngoài, tới nhà Lão Hàn. Họ không dám phê bình Văn Thải, dọc đường chỉ kể với anh rằng Văn Thải và Dương Lượng, Hồ Lập Công không hòa hợp. Dương Lượng tranh chấp việc tối nay mở nông hội giải quyết chuyện đánh nhau, định tối nay sẽ đề xuất đấu tranh Tiền Văn Quý, đã bố trí cho nhiều người lên tiếng. Chỉ có Văn Thải là chưa biết gì, anh ta còn nói họp cũng tốt, xem quần chúng rốt cuộc có ý kiến gì. Họ chỉ nói anh ta là người có văn hóa, không dễ tiếp cận. Trương Dụ Dân cũng cảm thấy rất uất ức, nói anh ta tin lời nói dối của Trương Chính Điển, oan uổng cho mình là làm chuyện bậy bạ trong thôn, anh ta đã đi điều tra chuyện này với mấy cán bộ.