Trình Nhân đi theo mọi người về nhà, tỏ ra vô cùng trầm mặc. Người ta cười nói huyên náo, xô đẩy nhau, khi va phải cậu, cậu cũng chỉ lặng lẽ né tránh. Cậu không tài nào lý giải được bản thân mình, lúc đầu chỉ thấy khó xử, dần dà trở thành một nỗi ấm ức, sau đó lại biến thành sự thu mình co cụm. Cứ như thể chính mình đã phạm tội, làm chuyện gì có lỗi với người ta, khiến bản thân không thể ngẩng đầu lên được. Đây là cảm giác chưa từng có trước đây. Cậu nghe Chương Phẩm nói rất nhiều, dường như câu nào cũng nhắm vào mình, lần đầu tiên cậu nhận ra sự xấu xí của bản thân, mà sự xấu xí ấy lại bị Chương Phẩm nhìn thấu một cách rõ ràng. Vốn dĩ cậu là người lương thiện, chưa bao giờ lừa dối ai, nhưng giờ đây cậu cảm thấy mình không thành thật, cậu đã tự dối mình. Cậu phát hiện ra việc mình luôn miệng nói không cưới Hắc Ni chỉ là lời giả dối, cậu chỉ vì sợ người ta phê bình nên mới miễn cưỡng tránh né cô ấy. Cậu xa lánh cô ấy chẳng qua chỉ để lừa người, chứ không phải vì có thù oán gì với bác của cô ấy, với kẻ xấu xa nhất trong thôn, kẻ mà ai ai cũng căm ghét. Trước đây cậu luôn thấy lòng thanh thản, tưởng rằng mình chưa từng bao che cho ông ta, thực ra cậu cũng chưa bao giờ phản đối ông ta mà! Cậu vì cháu gái của ông ta mà tha thứ hết mọi lỗi lầm của ông ta đấy thôi! Cậu không nhìn thấy những tai họa ông ta đã gây ra cho mọi người trong quá khứ, cậu quên mất nỗi khổ và sự bóc lột mà chính mình đã phải chịu đựng ở nhà ông ta. Cậu muốn người khác đi tính sổ, đi đòi khế ước đỏ, nhưng bản thân lại chẳng có dũng khí để tính sổ! Chẳng phải cậu đang canh tác tám mẫu đất hạn, hai mẫu đất nước của ông ta hay sao! Chương Phẩm nói không được quên gốc, chứ cậu thì đúng là đã quên gốc rồi! Cậu có chỗ nào là vì người nghèo mà tính toán đâu? Cậu chỉ biết tính toán cho riêng mình, sợ rằng mình sẽ đắc tội với cô cháu gái của một tên địa chủ, cô cháu gái của một kẻ khốn nạn. Cậu từng coi thường Trương Chính Điển. Trương Chính Điển vì một người vợ, vì chút lợi lộc nhỏ nhặt trong cuộc sống mà ngày ngày lân la tới nhà bố vợ, rời xa những anh em đồng chí của mình, rời xa dân làng, ai trong thôn cũng coi thường hắn. Thế nhưng còn cậu thì sao? Cậu không cưới con gái nhà người ta, cũng không tới nhà họ, cậu chỉ lặng lẽ bảo vệ cô ấy trong lòng, tức là cũng bảo vệ họ, bảo vệ lợi ích của giai cấp địa chủ, vậy mà còn nói mình không quên gốc, cậu có chỗ nào tốt hơn Trương Chính Điển chứ?

Bước chân cậu càng lúc càng chậm, những cảm giác mơ hồ này cứ thay nhau cuộn trào trong tâm trí cậu, cậu đã tụt lại phía sau mọi người. Một cánh cửa trong ngõ nhỏ mở ra, nghe tiếng "két" một cái, thấy một người bước ra ngoài, tiểu tiện trong bóng tối, chốc lát sau lại đi vào, đóng cửa cái "rầm". Trình Nhân thẫn thờ nhìn vào chỗ tối tăm, cậu nên làm thế nào đây?

Chẳng bao lâu sau đã tới nhà, cậu sống trong một khu nhà tập thể. Cửa khép hờ, cậu nhẹ nhàng bước vào, trong sân mọi người đều đã ngủ say, nghe tiếng ngáy của chủ nhà ở gian trên. Mấy con gà nhà đối diện cũng đang không yên lòng trở mình trong cái lồng nhỏ của chúng, phát ra tiếng "cục cục" khe khẽ.

Từ trong phòng cậu hắt ra vài tia sáng yếu ớt. Cậu quên mất mẹ mình không có nhà, bà đã tới nhà chị gái cậu rồi, đi trông nom người chị vừa mới sinh con. Thế nên cậu không hề cảm thấy ngạc nhiên trước ánh sáng đó. Cậu lười nhác bước vào cửa.

Một chút lửa nhỏ còn sót lại trên bấc đèn dầu đậu, thứ ánh sáng xám xịt, đục ngầu đó còn khiến người ta cảm thấy u ám hơn cả bóng tối. Khi cậu bước vào phòng, trong góc tối sát cạnh bếp lò, một bóng đen từ từ di chuyển ra. Cậu không để ý tới nó, chỉ cảm thấy cái bóng này dường như cách xa mình vạn dặm. Trong đầu thoáng nghĩ—mẹ chưa ngủ sao? Thế nhưng vẫn tự mình ngồi lên mép bếp.

Cái bóng đen này quả nhiên là một người đàn bà, bà ta tiến lại gần cậu, cậu còn chưa kịp nằm xuống thì chợt nhận ra mẹ mình đã không có nhà mấy ngày nay rồi. Mà người đàn bà này lại không giống mẹ cậu, cậu không khỏi cất giọng nghiêm nghị, bất ngờ vì kinh ngạc hỏi: "Cô là ai?" Người đàn bà đó cũng lao tới ấn chặt lấy cánh tay cậu, liên tục nói: "Là ta đây! Là thím họ của cháu."

Cậu rụt tay lại, tựa lưng sát vào tường, trân trân nhìn cái bóng ma quái này.

Bà ta nhanh chóng dúi vào tay cậu một cái túi vải, cố tỏ ra dịu dàng nhưng thực chất là lúng túng, muốn cười mà không cười nổi, hạ giọng nói: "Cho cháu này, là Hắc Ni của nhà ta đưa cho cháu đấy. Hắc Ni còn muốn tự mình đến, nó có lời muốn nói với cháu, nó thề thốt sẽ theo cháu cả đời. Thím nói này Nhân tử! Cháu đừng có mà không có lương tâm..."

Cậu theo bản năng muốn vung tay, hất văng người đàn bà này, hất văng cái túi vải kia, hất văng những lời lẽ đó đi. Nhưng cậu không làm vậy, tay cậu không nhấc lên nổi, tội ác và sự xấu hổ đè nặng lấy cậu. Cậu muốn mắng bà ta, nhưng lưỡi cứ như đã ăn phải thứ thuốc lạ gì đó, chỉ thấy tê dại.

Người đàn bà lớn tuổi kia lại tiếp lời: "Bác nó cái gì cũng đã hứa với nó rồi. Người cũng cho cháu, đất cũng cho cháu, tất cả mười tám mẫu này. Cả mảnh vườn rau cũng đều ở đây cả đấy. Nhân tử! Hắc Ni nhà thím chỉ trông cậy vào cháu thôi."

Một cơn rùng mình chạy dọc khắp người Trình Nhân, cậu cảm thấy có vô số con mắt đang nhìn mình trên trần nhà, trong khe tường, đang cười nhạo cậu.

Vợ của Tiền Văn Quý lại ghé sát mặt vào, ghé miệng vào tai cậu, nói rõ mồn một: "Bác nó bảo không thể để cháu khó xử được, cháu là chủ nhiệm nông hội cơ mà, còn không đấu tranh thì thôi, chỉ cần trong lòng cháu hiểu là được, ừm, dù sao chúng ta cũng là một nhà mà!..." Bà ta cười với âm thanh như tiếng diệc, đầy vô sỉ, khiến người ta khiếp sợ.

Trình Nhân không thể chịu đựng nổi nữa. Cậu run lên một cái, như thể đang dốc sức rũ bỏ gánh nặng trên lưng. Một âm thanh chói tai thốt ra từ cổ họng: "Cô đi đi! Cô ra ngoài ngay!"

Người đàn bà lớn tuổi bị giọng nói của cậu làm cho chấn động, lùi lại một bước, ấp úng muốn nói gì đó mà nhất thời không thốt nên lời.

Cậu tiện tay ném cái túi vải nhỏ đó về phía bà ta, cảm giác bị sỉ nhục càng làm tăng thêm cơn giận dữ của cậu, cậu quát: "Ta coi thường mấy mẫu đất thối của các người, các người định mua chuộc ta sao, không được đâu! Mang về đi, chúng ta sẽ có ngày tính sổ!"

Người đàn bà như bị cái túi vải vừa ném xuống cuốn theo mà lăn ra ngoài, đôi chân nhỏ bé như không chạm đất, thân hình lắc lư loạn xạ. Mãi mới đứng vững được, bà ta một tay vịn cửa, thở dốc, dừng lại một chút rồi lại tiến lên phía trước, run rẩy nói: "Hắc Ni nhà thím..."

"Cấm cô nói cái tên đó, ta không muốn nghe!" Trình Nhân đột ngột nhảy xuống, hung hăng đứng trước mặt bà ta, bà ta sợ cậu đấm mình nên nghiêng đầu đi, nhưng lại không dám hét lên.

Ánh đèn mờ nhạt chiếu lên khuôn mặt đáng sợ của bà ta, tóc tai rối bời, đôi mắt hoảng loạn mở to, miệng méo xệch sang một bên, để lộ ra hàm răng vàng ố bên trong. Trình Nhân cảm thấy một sự thỏa mãn trả thù, không kìm được mà cười gằn: "Cô còn chưa đi à, lão già nhà cô đã bị bắt giữ rồi, đang nhốt ở sân sau nhà Hứa Hữu Vũ đấy, về nhà mà khóc đi. Chuẩn bị gỗ ván đi là vừa."

Cái bóng đó co rúm lại, từ từ rời xa cậu, bà ta lùi ra ngoài sân. Cậu đuổi theo tới tận cổng, bà ta bỗng nhiên quay lại nhìn cậu một cái, rồi "oa" một tiếng khóc ré lên, lao thẳng ra ngoài cửa. Tiếng khóc cũng dần tan biến vào màn đêm.

Trình Nhân đột nhiên như bừng tỉnh khỏi cơn ác mộng, lại như đang đứng trên vùng bình nguyên hoang vắng bốn bề quạnh quẽ. Cậu lắc đầu, chậm rãi bước ra sân, ngước nhìn bầu trời mùa thu mát mẻ, những vì sao đang thong thả chớp mắt ở đó. Gian trên không còn tiếng ngáy, chỉ nghe tiếng côn trùng râm ran dưới chân tường bốn phía, còn những con gà trong lồng đối diện, đang đập cánh trong cái lồng chật hẹp tối tăm, cất tiếng gáy vang dội.

"Không được tụt lại phía sau phong trào quần chúng, không được tụt lại phía sau quần chúng, không được quên mình từ đâu mà ra." Những lời này lại vang lên trong tâm trí Trình Nhân, nhưng cậu không còn khổ sở vì những sợi dây vô hình đang trói buộc mình nữa, cậu cũng lắc lắc đôi vai, nhẹ nhõm trở vào phòng.