Lúc Trình Nhân nghe được tin tức này, Trương Dụ Dan cũng đang ở hợp tác xã. Nhưng thái độ bình tĩnh của anh ta khiến Trình Nhân vô cùng kinh ngạc. Trong lòng anh ta nghĩ, anh em chúng ta ở bên nhau lâu như thế, đều là những người tâm đầu ý hợp, ruột thịt gắn bó, sao thời gian này anh ta đối với mình lúc nào cũng như cách nhau một ngọn núi? Anh ta nhìn ra Trương Dụ Dân có phiền muộn, nhưng lại không dò ra được vì sao, anh ta thậm chí còn cho rằng Trương Dụ Dân có ý kiến với mình, nhưng lại không muốn nhìn nhận khuyết điểm của bản thân. Anh ta thường cảm thấy xung quanh mình có một thứ không khí kỳ lạ, không chỉ Trương Dụ Dân kiêng kỵ anh ta, mà mỗi khi mọi người nhắc đến đối tượng đấu tranh, anh ta luôn cảm thấy có những ánh mắt đang âm thầm quan sát mình. Dưới ánh mắt lạnh lùng này, anh ta cảm thấy bất an, nhưng lại không có dũng khí để phá vỡ bầu không khí ấy. Cóگاهی (có lúc) anh ta nghĩ: "Các người muốn đấu thì cứ đấu đi, bọn tôi chắc chắn sẽ không phản đối, bọn tôi vẫn là chủ nhiệm hội nông dân mà." Đôi khi anh ta cũng muốn đem ý kiến này nói với Trương Dụ Dân, nhưng lại mãi không thốt lên lời.

Đã lâu lắm rồi anh ta không gặp Hắc Ni. Anh ta không hy vọng nhìn thấy cô ấy, nhưng ánh mắt cầu xin, thiết tha, oán hận của cô ấy, đặc biệt là trong thời gian gần đây, cứ thường xuyên hiện về trong tâm trí anh ta. Anh ta cảm thấy bản thân có lỗi với cô ấy, và anh ta không muốn nghĩ đến những chuyện liên quan đến cô ấy.

Trong hợp tác xã rất ồn ào, trong thôn không có chỗ làm việc, các cán bộ đều thích tụ tập ở đây. Lúc này mọi người lại bàn tán về chuyện này, Trình Nhân bèn trực tiếp hỏi ý kiến của Trương Dụ Dân, mọi người cũng phụ họa hỏi theo: "Chuyện này làm ăn kiểu gì thế hả, nông dân đều không cần khế đỏ nữa rồi!" Trương Dụ Dân nói: "Chủ hộ nông dân vẫn chưa đổi ý đâu, bọn họ sợ, không dám lấy đấy thôi."

Mọi người nói: "Sợ người phụ nữ kia á?"

"Không, phụ nữ thì không cầm súng đánh giặc, nhưng bản lĩnh của phụ nữ thì nhiều lắm, người ta thường nói: 'Anh hùng khó qua ải mỹ nhân', hừ... hừ! Lần này là bị nước mắt nước mũi của người ta làm cho mê muội rồi, cái con vợ của Lý Tử Tuấn kia đúng là một kẻ lật lọng, là con hổ cười giấu dao, lợi hại hơn cả chồng ả ta nữa, nói một câu, là thua rồi, ăn trận đại bại rồi! Hội nông dân vẫn còn hơi vội vàng. Chúng ta còn chưa đồng lòng với nhau, thì xuất binh đánh đấm cái nỗi gì chứ!" Nói xong câu đó, anh ta lại đưa mắt nhìn Trình Nhân. Trình Nhân cảm thấy lời nói của anh ta có ẩn ý, lại vướng mặt bao nhiêu người, không tiện nói gì, đành chỉ gạt gạt chiếc bàn tính trước mặt. Trương Dụ Dân nghiến răng, đứng dậy đi ra ngoài tìm Triệu Đắc Lộc.

Trương Dụ Dân hiểu rõ, bách tính mong mỏi có được ruộng đất, nhưng lại không dám đứng ra. Mối bận tâm của họ rất nhiều, nếu không đánh đổ thế lực cũ đi, thì sẽ chẳng có ai tích cực cả. Trong thôn có vài kẻ chóp bu, muốn thực sự đè bẹp nhóm người này không phải chuyện dễ, mùa xuân năm nay, họ đã chọn một kẻ mềm mỏng hơn để đấu tranh. Hầu Điện Khuê đã là một lão già rồi, đang nằm trên kang. Các cán bộ nghĩ rằng, mọi người chắc không còn sợ ông ta nữa, nhưng kết quả là vẫn chỉ có vài phần tử tích cực nhảy cẫng lên, vung nắm đấm. Các cán bộ hội nông dân hô hào trong quần chúng: "Các người gầm lên đi chứ! Nói một câu xem nào!" Bách tính cũng giơ nắm đấm, cũng hùa theo gầm lên, nhưng tất cả lại lén lút đưa mắt nhìn Tiền Văn Quý đang ngồi xổm ở phía sau. Hầu Điện Khuê bồi thường một trăm thạch lương thực, chỉ quy ra bốn mươi mẫu đất, chia cho hơn hai mươi hộ gia đình. Có người vui mừng, có người tuy nhận được đất, nhưng trong lòng lại mang quỷ thai, ngay cả ngoài đại môn nhà họ Hầu cũng không dám đi qua. Giống như cái lão Hầu Trung Quốc kia, còn lén lút đem trả lại ruộng đất.

Đại hội đấu tranh đã mở, phía khu lại bảo không tồi; nhưng cái vở kịch này nhảy vào nhảy ra, cũng chỉ có mấy gương mặt ấy, trong lòng Trương Dụ Dân hiểu rất rõ. Còn bây giờ thì sao? Trong lòng các cán bộ vẫn không có lấy một sự chắc chắn, lại thêm bên trong có nội tẩu. Trương Dụ Dân bắt đầu dao động, cảm thấy Tiền Văn Quý là người nhà của quân nhân kháng chiến, không nên đem ra đấu tranh. Cho dù đáng đấu tranh đi nữa, thì ông ta cũng đâu đến mức tội chết. Cái gọi là không có tội chết, đương nhiên cũng là sự phỏng đoán của Trương Dụ Dân, đây là điều anh ta đúc rút ra từ rất nhiều kinh nghiệm. Mùa xuân cấp trên đã từng đến "sửa sai" một lần, rất nhiều người mà bách tính muốn giết, vừa đưa lên huyện, giam hai tháng lại được thả về, bảo là phải thực hiện chính sách khoan hồng. Năm ngoái đã làm quá trớn rồi! Bách tính rốt cuộc vẫn có tư tưởng trời đổi vận, không đấu thì thôi, đã đấu là phải đấu đến chết, bằng không sau này lại đến trả thù, đến lúc đó thì thực sự gánh không nổi. Cho nên những người như Tiền Văn Quý, dưới tình hình hiện tại, đã trở thành một bài toán khó. Trương Dụ Dân nắm rất rõ những tình hình này, anh ta cũng có quyết tâm, anh ta không chỉ bàn bạc tất cả những điều này với Dương Lượng, mà còn tiến hành rất nhiều công tác thuyết phục và tranh thủ trong hàng ngũ cán bộ. Anh ta đã bàn bạc ổn thỏa với Lý Xương, Trương Chính Quốc; Triệu Toàn Công đại khái sẽ không phản đối, hắn ta luôn theo số đông. Tư tưởng của họ dần đi đến thống nhất. Đồng thời anh ta cũng nhìn thấy, Dương Lượng và Hồ Lập Công suốt ngày ở trong nhà bách tính, hoặc là ra đồng. Anh ta tin rằng họ nhất định đã thu thập được không ít tài liệu, điều này sẽ làm sâu sắc thêm sự hiểu biết của họ, cũng tức là ý kiến của anh ta sẽ càng có khả năng được họ tiếp nhận. Bây giờ anh ta chỉ còn lại hai nhân vật giữ vị trí quan trọng là Trình Nhân và Triệu Đắc Lộc, là chưa có cuộc nói chuyện tâm tình nào cả. Anh ta không nắm chắc phần thắng đối với Trình Nhân, cũng chẳng thấy Trình Nhân có biểu hiện gì. Anh ta liền nghĩ từ từ hãy tìm hắn, sợ nói chuyện không đạt kết quả, hoặc là không tìm hắn nữa, đem hắn và Trương Chính Điển xếp vào một phe.

Vừa bước vào con hẻm nhỏ, anh ta đã nhìn thấy ngoài cửa nhà Triệu Đắc Lộc vây rất nhiều người, lại nghe thấy tiếng léo nhéo la hét, anh ta vội vã bước tới. Có người nhìn thấy anh ta đến, định xáp lại gần để mách gì đó, anh ta không màng để ý tới, mọi người liền nhường ra một con đường. Anh ta xông đến khoảng đất trống ngoài ngôi nhà, chỉ nghe thấy Triệu Đắc Lộc giận dữ chửi mắng: "... Mày quả thực đã mất hết thể diện rồi, mày bảo tao sau này ăn nói thế nào trong cái thôn này đây!..." Trương Dụ Dân đang định bước vào, lại thấy từ trong nhà xông thẳng ra một người phụ nữ. Người phụ nữ ấy đột ngột nhìn thấy bên ngoài đứng kín mít nhiều người như vậy, thì khựng lại một lát, nhưng ngay sau đó liền quay đầu ngoắt lại, giơ ngón tay chỉ vào ô cửa sổ, chửi rủa hướng vào trong: "Mồm mép đỏ lòe đỏ loét, ông Triệu Đắc Lộc mày cứ ngậm máu phun người thế đấy, mày hại chết người oan uổng mà không phải đền mạng chắc! Tao đ* tổ tông nhà mày!"

Trương Dụ Dân nhận ra đây chính là con vợ của Giang Thế Vinh đó, cái người đàn bà yêu tinh này, vừa gầy vừa nhỏ, lúc nào cũng đeo cặp mắt như đang ngủ gật, xõa một nhúm tóc dài sau lưng. Hóa ra ả ta là một thứ lẳng lơ ở thôn bên cạnh, từ hồi Giang Thế Vinh làm giáp trưởng thì đã dọn đến đây, cũng chẳng có ba mối mai sính cưới, cũng chẳng ngồi kiệu cưỡi ngựa, cứ thế mà dọn về ở với nhau, coi như là vợ của hắn. Ả ta ngày qua ngày đi lê la khắp các ngõ ngách trong thôn, dắt mối dắt quỷ, chẳng làm nổi việc gì lương thiện. Lúc này ả ta vẫn đang ở đó chỉ tay múa chân làm càn, Trương Dụ Dân mặc kệ quái gì nữa, bước liền hai bước lao đến trước mặt ả, nghiêm giọng chất vấn: "Mày muốn làm gì?"

Người phụ nữ đó còn định chửi tiếp, phát hiện người đang đứng chặn trước mặt mình là Trương Dụ Dân, liền lập tức khựng lại, nhưng rồi quay đầu vừa khóc vừa bước đi, miệng vừa đi vừa tố cáo với những kẻ đang đứng xem náo nhiệt: "Đúng là lòng tốt đặt nhầm gan lừa, người tốt không được báo đáp mà! Thế này thì oan chết người ta rồi. Bọn tao sống sao nổi nữa đây! Ông trời ơi..." Chân ả ta lại tăng tốc độ, vừa khóc vừa chuồn thẳng.

Trong nhà càng vọng ra những âm thanh đùng đùng đoàng đoàng, cùng tiếng thét chói tai của người phụ nữ: "Đánh chết người rồi, cứu mạng với!" Trương Dụ Dân còn chưa bước đến cửa, từ trong cửa lại xông ra con vợ của Triệu Đắc Lộc, trông như một con quỷ đầu bù tóc rối, loạng choạng trốn chạy, miệng vẫn không ngừng gào thét "cứu mạng", chưa ai kịp bước lên để can thiệp, Triệu Đắc Lộc cởi trần đuổi theo ra ngoài, giáng cho vợ hắn một cước ngã nhào xuống đất. Trương Dụ Dân vươn tay giữ hắn lại, hắn chẳng màng gì nữa lại lao xông lên, chỉ nghe "soạt" một tiếng, chiếc áo vải hoa mặc trên người vợ hắn, từ đường viền cổ rách toác một đường thẳng tắp xuống tận bên dưới, hai quả ngực bẩn thỉu lại lộ ra ngoài, vợ hắn nhìn thấy hắn đã bị mấy người giữ chặt lại, không cách nào đến gần người mình được nữa, liền ngồi bệt xuống đất, khóc lóc thảm thiết, đôi tay liên cứ kéo lấy chiếc áo hoa vừa nhỏ vừa ngắn, bó chặt lấy cơ thể ấy, nhưng cách nào cũng không thể che lại bộ ngực của mình được nữa! Triệu Đắc Lộc bị mấy người giữ chặt, tức hộc máu chửi mắng: "Nhìn cái con đàn bà không biết xấu hổ này xem! Làm mất hết cả thể diện của tao, tao ở trong thôn đường đường cũng là một phó thôn đấy!"

Mấy người phụ nữ hàng xóm cũng xúm lại khuyên can vợ hắn, bọn họ đồng tình với ả, Triệu đại gia dữ dằn quá nhỉ, có chuyện gì thì từ từ nói chẳng được cơ chứ, đường đường là một cán bộ, sao lại động tay động chân đánh người ta thế hả? Người ta cũng là mẹ của mấy đứa con rồi, thế nhưng khi bọn họ nhìn thấy chiếc áo hoa bó sát người ả thì lại không kìm được mà phì cười. Đây chính là do vợ Giang Thế Vinh tặng đấy. Giang Thế Vinh ngày nào cũng sai cái con vợ yêu tinh của hắn đến lấy lòng ả ta, cho lũ trẻ nhà ả chút đồ ăn, cho ả một chiếc áo hoa, thế là vợ Triệu Đắc Lộc liền cho rằng bọn họ là người tốt, mặc chiếc áo đó lên người, còn ra vẻ đắc ý lắm, thế là cũng thực sự nói tốt cho Giang Thế Vinh trước mặt Triệu Đắc Lộc. Bây giờ bị ăn đòn, nhìn chiếc áo rách tơi tả, vừa tiếc vừa xót xa, ả ngây thơ khóc lóc với mọi người: "Ừm... Cả cái mùa hè, toàn cởi trần trùng trục, hắn có cho người ta lấy một chiếc áo để mặc đâu. Hễ nhắc đến là lại bảo hắn là phó thôn, phó thôn thì sao chứ? Vợ đến lấy một cái áo khoác còn không có, thế thì không mất mặt chắc!..."

Triệu Đắc Lộc đi theo Trương Dụ Dân về nhà của Trương Dụ Dân, đây là một gian nhà phía đông thuê của người khác, căn phòng không lớn, nhưng trông khá trống trải, trên kang cũng trống không, có hai chiếc gối màu đen, ở góc kang chất một đống chăn hoặc quần áo. Đầu kang có một chiếc bếp nhỏ, một cái nồi, bên kia áp tường có chiếc tủ rách, bên trên đặt một số đồ vật như bát đũa, trước đầu tủ có một cái vại nước nhỏ. Triệu Đắc Lộc đi đến trước vại nước múc một gáo nước uống, lại dùng tấm lưng trần để lau mồ hôi trên trán. Trương Dụ Dân ngồi bên mép kang nói: "Nam nữ không đấu đá với nhau, vợ chồng già với nhau rồi, đánh nhau trông cũng khó coi, để người ta cười cho."

"Hầy, có gì mà nói chứ, người nghèo chí ngắn. Con mụ đần độn lú lẫn, mày không đánh ả, ả ta còn lâu mới chịu yên thân! Cũng chỉ có cách này, làm rùm beng chuyện lên, thì cái con yêu tinh kia mới thấy ngượng ngùng mà không dám đến nữa." Triệu Đắc Lộc cũng ngồi lên kang, duỗi thẳng cẳng chân, nhận lấy điếu thuốc mà Trương Dụ Dân đưa cho, nhìn thấy ngoài cửa không có ai, bấy giờ mới lại nói: "Lão Trương, không giấu gì cậu, mùa xuân năm nay tôi có mượn của Giang Thế Vinh hai thạch lương thực, ai mà biết được bây giờ lại nổi lên phong trào cải cách ruộng đất cơ chứ. Văn Thải còn bảo, chúng ta để hắn làm thôn trưởng làm hỏng việc rồi, Giang Thế Vinh thấy chúng ta mở họp đều không gọi hắn, câm nợ ăn bánh sủi cảo, trong lòng hắn tự hiểu rõ, hắn tìm tôi đi ăn cơm, tôi không đi, chẳng lẽ hai thạch lương thực lại mua được tôi chắc? Nói thật nhé, Triệu Đắc Lộc tôi mà không có dăm ba cốt cách, thì đã chẳng thèm để vợ mình đỏ mắt vì chiếc áo hoa của người khác đâu. Tôi nghĩ, thế nào rồi cũng vạch rõ ranh giới thôi, hồi kháng chiến, tôi đã làm thôn trưởng rồi, trong nhà ngoài mấy thằng ranh con ấy ra, thì chẳng có cái gì vướng bận, chẳng có cái gì phải sợ trước sợ sau cả, tôi nói lần này tinh thần của chúng ta vẫn chưa đủ lớn, bách tính miệng không nói, nhưng trong lòng chắc chắn không hài lòng đâu, cậu bảo có phải thế không?"

"Tốt thay Triệu đại gia, tôi chính vì chuyện này mà đến tìm anh đấy." Trương Dụ Dân nhảy phốc xuống đất, đi qua đi lại, không giấu nổi sự vui mừng. Trương Dụ Dân đang định nói ra mục đích đến đây, thì Triệu Đắc Lộc lại tiếp lời:

“Cậu đến rất đúng lúc, tôi còn đang định tìm cậu đây. Này, bao nhiêu người đã nói với tôi rồi, đây đúng là một chuyện lớn đấy! Cậu hiểu không, cậu đã nghĩ tới chưa? Thôn chúng ta năm nay là một năm được mùa lớn, cậu xem đi, toàn thôn hơn một trăm mẫu vườn cây ăn quả, cậu đi mà xem, quả kết đặc kẹt, lại đúng dịp cải cách ruộng đất, cậu xem, đây có phải là chuyện khiến người ta mất ăn mất ngủ không hả! Hầy, đất thì không thể chia ngay xuống được, cứ kéo la cà rà, đợi đến khi chúng ta chia xong, thì trên cây chỉ còn trơ lại lá thôi! Tụi địa chủ đang tranh nhau bán trái cây kìa! Chuyện này khiến người nghèo sốt ruột chết đi được, đều chạy đến hỏi tôi, bắt chúng ta phải nghĩ cách; Cậu bảo phải làm sao đây? Tôi nghĩ từ hôm nay trở đi, không cho phép tụi địa chủ bán nữa, niêm phong toàn bộ vườn tược lại. Đây đúng là việc lớn đấy! Xem xem đáng giá bao nhiêu tiền!"

Mấy hôm trước Trương Dụ Dân cũng từng nghĩ đến vấn đề này, nhưng anh ta nhiều việc, ngắt quãng một cái là quên mất, hai ngày nay lại bận đi nói chuyện với mọi người nên càng quên bẵng đi, được Triệu Đắc Lộc nhắc nhở như thế, anh ta bỗng sốt sắng lên, nhảy dựng lên nói: "Đúng thế nhỉ! Đây quả là một chuyện lớn! Chỉ là niêm phong không thôi cũng chưa xong, loại hoa quả tươi này không thể đợi chúng ta từ từ cải cách được đâu! Thật chứ nên làm thế nào cho phải?" "Chúng ta đi tìm Trình Nhân đi, tôi nghĩ chuyện này do hội nông dân đứng ra làm thì tốt hơn, đây không phải là việc mấy người có thể làm xuể đâu, cậu nói có đúng không?" Triệu Đắc Lộc thấy Trương Dụ Dân gật đầu, liền bồi thêm một câu: "Phải tìm thêm mấy người biết tính toán nữa, tôi thấy, gom hết trái cây giao cho hội nông dân nắm giữ để bán, sau này đất chia cho ai, thì tiền sẽ chia cho người nấy."

Trương Dụ Dân vừa đi ra ngoài vừa nói: "Vẫn phải tìm thêm nhiều người nữa, nhất định phải để mọi người cùng biết. Hầy, tôi thấy, chúng ta đi tìm lão Dương bàn bạc trước đã."