Ngày hôm nay, nhiều nhà đều ăn cơm tối sớm hơn thường lệ. Sau khi dùng bữa xong, chẳng có việc gì làm, mọi người liền ra đường tản bộ. Cảnh tượng tựa hồ như sắp có lễ hội vậy, trong không khí phảng phất một mùi vị mới mẻ, lại có chút gì đó khẩn trương, ai nấy đều mang theo nét cười trên mặt, chuẩn bị sẵn sàng cho việc "nghênh xuân tiếp phúc" vậy. Người này gặp người kia đều hỏi han: "Ăn cơm chưa?", "Tối nay sẽ mở nông hội đấy!". Mọi người đều lũ lượt kéo đến sân nhà Hứa Hữu Vũ trước kia. Cái sân trống hoác, chẳng thấy bóng dáng cán bộ nào cả. Ở cửa ra vào có một dân binh đứng canh, vắt ngang một khẩu súng thổ pháo, thời tiết nóng nực, anh ta cũng quấn một chiếc khăn trắng trên đầu. Anh ta cứ đứng trước cửa đi tới đi lui. Có người hỏi anh ta: "Khi nào thì họp vậy?", anh ta đáp: "Ai mà biết được! Nhiều người còn chưa ăn cơm, lại có người còn đang ở ngoài đồng nữa kìa". Mọi người lại tản ra, nhưng chẳng biết đi đâu. Có người đến vườn quả hái bầu đá để ăn; có người ngồi trước cửa trường tiểu học ôm nửa quả dưa hấu mà gặm, nước dưa chảy dọc theo miệng xuống tận ngực áo; cũng có người ngồi cắn hạt dưa, hút thuốc. Họ vừa trông thấy cán bộ đi qua, liền lớn tiếng kêu lên: "Ông Triệu ơi! Sao vẫn chưa họp vậy! Bảo lão Ngô mũi đỏ gõ trống thêm hồi nữa, hát một đoạn đi". Triệu Đắc Lộc năm nay cũng chỉ mới hơn ba mươi chút đỉnh, nhưng vai vế lại lớn, người trong làng đều gọi ông là ông. Anh ta bận rộn như sắp chết đến nơi, cứ khoác trên người chiếc áo vải trắng cũ kỹ, luôn tươi cười đáp lại: "Này, đợi thêm chút nữa đi, trời tối là họp thôi mà". Trương Dụ Dân cũng không ngừng đi lại ở đây, hễ có người trông thấy lại hỏi anh: "Anh Ba, tối nay họp có phần của tụi này không?". "Anh thật biết đùa đấy, có phần hay không tự anh không biết sao, anh có tham gia hội hay không cơ chứ; hễ là bần nông thì đều có phần!". Những người đứng cạnh nghe vậy đều bật cười, việc mình có thuộc hội hay không mà bản thân còn chẳng nắm rõ, thật đúng là rơi vào nồi hồ dán rồi.
Mấy đứa trẻ thấy ở đây đông người, cũng chạy lại, nhưng nhìn mãi chẳng thấy có gì hay ho, bèn ngơ ngác đứng nhìn một lúc, thấy chán quá, lại dắt nhau hướng về phía cổng trường học đã tan lớp. Bên trong cũng rất vắng vẻ, hai người giáo viên không biết đã đi đâu mất, chỉ còn lại người nấu cơm đang rửa bát đũa ở cửa căn phòng bên cạnh, đó chính là lão Ngô mũi đỏ, việc làng việc xóm cần đánh trống cũng là lão làm. Lũ trẻ lại đi ra bãi đất trống, chẳng biết là ai đang hát bài hát vừa mới học hôm nay, bài này là do đồng chí họ Hồ dạy, mọi người liền hát theo: "Đoàn kết lại nào! Hầy! Những người nông dân cày cấy...". Tiếng hát cất lên lại thu hút thêm mấy ông già, họ ngồi xổm dưới gốc cây hòe, ngậm chiếc tẩu thuốc dài chừng một thước, chẳng nói chẳng rằng, chỉ dùng ánh mắt quan sát bốn phía.
Đám phụ nữ cũng lục đục kéo ra ngoài. Mẹ của Cố Trường Sinh ngồi trên một phiến đá, ngay đầu con phố đi ra phố phía Nam. Bà biết tối nay có cuộc họp, thế nhưng chẳng có ai thông báo cho bà cả, nhưng bà vẫn muốn nghe ngóng, bất kể là họp cái gì, bà đều muốn nghe thử xem sao. Kể từ khi Cố Trường Sinh đi lính, cán bộ làng chỉ cấp cho bà có hai đấu lương thực, ai cũng bảo bà là trung nông; trung nông gì thì bà không quan tâm, con trai bà đã đi lính, họ phải ưu đãi bà chứ, rõ ràng nói là hai thạch lương thực mà chỉ cấp có hai đấu, cái đám Trương Dụ Dân, Triệu Đắc Lộc này... chỉ biết chăm lo cho phe cánh của mình, bỏ mặc bà góa phụ này không đoái hoài, bà còn là gia đình kháng chiến nữa cơ đấy. Bà ngồi trên phiến đá, chẳng ai thèm ngó ngàng tới, cái miệng bà bĩu ra, giống như đang hờn dỗi với sự im lặng của chính mình vậy.
Lúc này, từ trước mặt bà lại có một nhóm con gái, cả những phụ nữ trẻ, mấy cô nàng tíu tít, vẻ mặt hớn hở đi qua, có người còn tiện tay ném vỏ quả ăn dở. Mẹ Cố Trường Sinh đột nhiên lên tiếng, bà gọi giật một cô gái đang đi ở giữa:
"Hắc Ni! Tối nay các người có họp không, nhà này cũng là gia đình kháng chiến, có thể vào nghe được không?". "Chỉ cần là cuộc họp quần chúng thì bà có thể nghe, có gì mà không được chứ? Cháu cũng không rõ có họp hay không, cháu đang định đi hỏi hội trưởng hội phụ nữ đây". Hắc Ni mặc bộ quần áo vải ngoại nền xanh hoa trắng, mái tóc ngắn bồng bềnh được cặp lại gọn gàng, cô không đợi mẹ Cố Trường Sinh hỏi thêm câu nào, ngoảnh đầu lại liền đi tiếp cùng đám bạn gái của mình.
Mẹ Cố Trường Sinh lại không vui, hướng về phía đôi chân mang tất màu hồng của đám con gái đó nhổ một bãi nước bọt, trong lòng mắng thầm: "Xem mấy đứa bây vênh váo cho cố, ai mà chẳng có thời trẻ, phi, đúng là tự do đến mức chẳng ra cái thể thống gì!".
Đám Hắc Ni đi tới phía Tây để tìm Đổng Quế Hoa.
Mấy cô gái này đều là người của lớp xóa mù chữ, tuổi còn trẻ, đều thích hoạt động, thích họp hành. Tuy hoàn cảnh kinh tế gia đình họ đều khá giả, thậm chí là rất khá, nhưng họ rất muốn đến nghe những đạo lý mới, họ cảm thấy những đạo lý và cách làm của Đảng Cộng sản đều rất tốt. Sáng sớm hôm nay đã có người nói với họ rằng hôm nay sẽ mở hội phụ nữ, họ vui mừng khôn xiết. Lớp xóa mù chữ thường xuyên tham gia các cuộc họp của hội phụ nữ mà. Thế nhưng mãi mà chẳng có ai thông báo cho họ cả. Trong giờ học, họ rủ rê nhau, sau khi ăn cơm xong, họ lại tụ tập lại một chỗ, trời sắp tối rồi mà vẫn chẳng ai hay biết gì về chuyện này, thế là họ thì thầm bàn bạc một hồi, quyết định đi hỏi hội trưởng hội phụ nữ. Họ vừa đi vừa trò chuyện vui vẻ, chẳng mấy chốc đã đến cửa nhà Đổng Quế Hoa, nhưng ai nấy đều chẳng muốn đi trước, đùn đẩy nhau, cả đám ùa một cái là vào tận trong sân, mọi người lại khúc khích cười, vẫn là Hắc Ni cất tiếng gọi:
"Chị Lý ơi!". Mọi người không đợi Đổng Quế Hoa trả lời, lại xô đẩy nhau, cả đám chen chúc đến cửa phòng. Lúc này họ mới nhìn thấy trong phòng đã chật ních người, khoảng bảy tám người phụ nữ, bốn năm đứa trẻ con, không biết họ đang nói chuyện gì, có vẻ như đang bàn luận rất hăng say, nhưng vì nhóm của họ tới, tất cả đều ngừng nói, lạnh mặt nhìn họ.
"Việc gì thế?". Đổng Quế Hoa cũng không mời họ vào ngồi, chỉ lạnh nhạt nói. "Chị Lý ơi!", Hắc Ni chưa kịp đánh mất tâm trạng vui vẻ của mình, "Chị Lý ơi, bọn em đến hỏi chị xem tối nay chúng em có họp không ạ".
"Họp hành cái gì chứ!". Vợ gã chăn cừu, tên là Chu Nguyệt Anh, lật đôi mắt dài hẹp của mình lên, "Người ta tối nay họp nông hội đấy! Là hội bần nông đấy!". Bà ta nhấn mạnh chữ "bần nông" rất rõ, còn liếc mắt nhìn xéo, từng người một xem xét họ.
"Bọn em đâu có hỏi nông hội ạ", Hắc Ni cũng cảm thấy có chút không tự nhiên, nhưng cô vẫn giữ lòng tốt mà cười nói: "Bọn em đang hỏi về hội phụ nữ của chúng em cơ ạ".
"Hội phụ nữ của chúng ta sao?". Một người phụ nữ nhỏ con ngồi trong góc phòng cũng cười lạnh. "Hắc Ni, đi thôi! Chúng ta không việc gì phải ở lại đây để chuốc lấy sự khó chịu cả!", một cô gái đi cùng lên tiếng.
Lúc này Đổng Quế Hoa lại chạy tới nắm lấy tay Hắc Ni, bà nhớ tới việc Hắc Ni dạy ở lớp xóa mù chữ rất nhiệt tình, rất có trách nhiệm, chưa bao giờ gây khó dễ cho bà, bà thường gọi cô rất thân mật, hễ cô có bệnh tật gì, bà đều tới thăm, nấu cháo gạo cho cô uống, lại còn tặng cô phẩm màu, chỉ thêu, vải mặt giày, Lý Xương cũng thường khen cô ngoan, thế là bà bước tới an ủi cô: "Hắc Ni, đừng không vui, tối nay chúng ta không họp, khi nào họp, lúc đó chị sẽ đi gọi em. Thích họp hành là chuyện tốt mà, bao nhiêu người còn chẳng chịu tới, phụ nữ chúng ta thì chỉ tội là hay cứng nhắc thôi!".
"Dạ...". Hắc Ni như con gà thua trận, cô nghiêng đầu đi ra ngoài. "Không ngồi lại chút sao, Hắc Ni, không tiễn em nhé!". Đổng Quế Hoa đứng ở cửa, nhìn bóng lưng của đám con gái đang đi ra và Hắc Ni không hề đáp lại, lòng bà không khỏi lẩm bẩm: Cô gái này quả thực không tồi, bác của cô ấy xấu, sao có thể trách cô ấy được chứ?
Thế nhưng trong phòng lại có người lớn tiếng nói: "Mấy đứa này toàn là..., hừ! Ai mà chẳng rõ, lại muốn đến thăm dò cái gì rồi đây".
Đổng Quế Hoa vội vàng nói: "Đi thôi, chúng ta đi họp đi. Tối nay trước hết đi dự nông hội, cũng nghe xem người ta náo loạn như thế nào. Chúng ta không thể không đi, lần này chính là chia ruộng cho người nghèo, phụ nữ chúng ta cũng có phần, người nghèo không đi, tự họ náo loạn không chặt chẽ, sự việc sẽ không dễ giải quyết đâu! Chúng ta đi thôi".
"Đi", vợ gã chăn cừu đứng dậy trước tiên, bà ta lại nở nụ cười với đôi lông mày dài, "Tao chỉ là không ưa nổi đám hồ ly tinh này, ăn cơm xong không chịu làm việc, cả ngày cứ lảng vảng đi lại".
Người phụ nữ gầy gò này sinh ra đã có khuôn mặt dài, lông mày mảnh mắt nhỏ, có lúc cười trông vô cùng dịu dàng, nhưng có lúc lại rất đanh đá. Gã chăn cừu thường ba bốn ngày hoặc năm sáu ngày mới về nhà một lần, có khi thậm chí là mười ngày nửa tháng. Bà ta sống một mình, quá cô đơn, lại khổ cực, không cam lòng, nên thường dùng những lời lẽ cay nghiệt để đón tiếp gã, cũng không nấu nướng, cũng không rửa nồi, giấu đi số lương thực ít ỏi còn lại, gã chăn cừu đành lấy ra hai cân bột kiều mạch hoặc một lít đậu từ trong túi vải. Gã chăn cừu kể cho bà nghe nhà ai đó có con cừu già lại sinh cừu con, nhưng không kể việc bị sói tha mất hai con, chỉ nói con chó đó già quá rồi, họ còn định tìm thêm con chó tốt khác. Gã chăn cừu lại nói năm tới không định đi chăn cừu nữa, thuê vài mẫu đất để trồng trọt cũng tốt, trồng thêm ít lúa mì, nếu năm được mùa thì đủ ăn, khỏi phải đi mua ăn từng bữa, giá cả lại đang tăng vọt. Gã chăn cừu đã gần năm mươi tuổi, không có lấy một tấc đất, chẳng còn cách nào mới phải đi làm nghề chăn cừu. Gã thấy người vợ trẻ trung yểu điệu này cứ than khổ, cứ giận dỗi, liền tự mình đi nấu cơm, thế nhưng vợ gã vẫn đứng trong sân, lại rít giọng chửi: "Chỉ trách kiếp trước mình không tu tâm dưỡng tính, gả cho một lão nghèo kiết xác thế này, quanh năm suốt tháng cũng chẳng thấy bóng dáng đâu, cuộc đời này biết bao giờ mới chấm dứt đây!". Cứ chửi mãi chửi mãi, lão chăn cừu già đó cũng nổi nóng, gã sẽ như vặn một con cừu mà vặn cô ta vào trong nhà, gã sẽ tặng cho cô ta một trận nắm đấm, vừa đánh vừa chửi: "Mẹ kiếp, mày là cái thứ tốt lành gì, tao vất vả cả đời mới tích góp được hai mươi con cừu, đều lấy ra mua mày, mày dám chê tao nghèo, chê tao già! Con điếm này, lúc tao không ở nhà, không biết mày đã tằng tịu với thằng nào rồi...". Vợ bị đánh, liền khóc lóc thảm thiết. Gã đã oan uổng cô ta biết bao nhiêu! Thế nhưng cô ta lại dần dần dịu lại, cô ta sẽ ngoan ngoãn đi nhào bột kiều mạch, cô ta làm sủi cảo cho gã ăn. Gã ngồi trước bếp lò hút thuốc, vuốt chòm râu dê của mình. Cô ta thỉnh thoảng lại nhìn gã, cảm thấy gã thật đáng thương: ngày nóng còn đỡ, hễ trời lạnh là lại phải lùa đàn cừu, dầm mưa dãi nắng, đi tìm những hốc núi có cỏ; cũng phải tìm một chỗ bằng phẳng tránh gió để dựng lều, lót một chút cỏ khô, đắp tấm chăn mỏng, cả năm trời mới kiếm được chút lương thực, hoặc vài tấm vải, hoặc một hai con cừu con. Bây giờ gã đã không còn trẻ nữa, gã hy vọng được trở về ruộng đồng, có vài mẫu đất để canh tác. Thế nhưng, lấy đâu ra đất? Mỗi lần gã về, cô ta đều tìm gã gây chuyện; về sau, cô ta dần dần cảm thấy có lỗi với gã, lại nhìn gã với ánh mắt dịu dàng. Gã cũng nguôi ngoai, qua một đêm, họ lại như cặp vợ chồng mới cưới, quấn quýt không rời. Cô ta tiễn gã ra khỏi làng, ngồi ở đầu đường, nhìn không thấy gã nữa mới quay về, cuộc sống một mình của cô ta mới vất vả và cô đơn làm sao!
Người phụ nữ gầy gò này, dường như ngoài nắm đấm của chồng ra thì không còn gì đáng sợ, cũng không có gì có thể an ủi. Cho nên thường tỏ ra rất sắc sảo, tỏ ra khó dung thứ. Trong làng, bà ta là người phụ nữ không sợ chuyện, cãi nhau đánh nhau đều có cả. Trong cuộc đấu tranh năm ngoái và mùa xuân vừa qua, bà là người phụ nữ dám lên tiếng nhất. Ngọn lửa của bà hễ bùng lên là chẳng còn kiêng dè gì nữa, lúc này thường sẽ có một đám người vây quanh bà, đoàn kết dưới sự quyết liệt của bà.
Mọi người đều bước xuống khang, lũ trẻ cũng la ó lên, chỉ có một bà lão nói bà không dám đi.
Đổng Quế Hoa tới nắm tay bà, nói: "Cô ơi! Nếu cô không đi họp thì sẽ chẳng hiểu gì cả, sẽ không lật mình được đâu!".
"Haizz", bà lão thở dài nói, "Cô không dám đi đâu, cái tính bướng bỉnh của chú con, chẳng lẽ con còn không rõ sao? Tối nay ông ấy đi họp, cô mà đi là ông ấy nhìn thấy cô ngay. Ông ấy đi, chẳng nói gì, về cũng không nói, thà tự mình đi họp còn hơn, chỉ vì sợ người khác gọi cô là Thanh Hòe thôi. Ông ấy bảo, tốt hay xấu gì cũng để lão già này gánh hết đi. Nếu ông ấy thấy cô đi, chắc chắn sẽ mắng cô một trận te tua. Haizz... Chúng ta hoàn toàn không có cách nào với ông ấy...". Bà lão này là vợ của Hầu Trung Toàn. Hầu Trung Toàn cũng là nhân vật có tiếng trong làng này, ông ta lấy một mẫu rưỡi đất chia cho mình vào mùa xuân, rồi lại lén lút trả lại cho Hầu Điện Khuê. Con trai ông là Thanh Hòe tức đến giậm chân, mắng ông là lão già ngoan cố, ông còn cầm chổi đuổi đánh con trai nữa cơ. Nông hội biết chuyện, ra can thiệp, ông không thừa nhận, lại còn giấu giếm, nông hội cũng chẳng còn cách nào.
"Cô cứ mắng ông ấy, bảo ông ấy thời thế bây giờ đã thay đổi rồi? Không ai có thể giống như ông ấy, cái gốc nô tài chết tiệt, cứ khư khư ôm lấy cái nghèo mà không chịu buông tay chứ!". Vợ gã chăn cừu lại kêu lên như một con chim sẻ.
Bà lão vẫn nhất quyết không đi, bà một mình quay về. Đám phụ nữ này cũng khởi hành đến chỗ họp, là sân nhà Hứa Hữu Vũ.
Lúc này trời đã tối mịt, người đứng xa một chút là không nhìn rõ là ai. Ở đầu phố thỉnh thoảng có dân binh đi tuần tra, bên ngoài cổng lớn sân nhà Hứa Hữu Vũ có mười mấy người đứng đó, cùng với dân binh vác súng, ai đi tới họ cũng lại gần xem thử. Mẹ của Cố Trường Sinh cũng đứng ngoài cửa, họ không cho bà vào, khuyên bà: "Bà cụ về đi, trời tối rồi". Lại có người nói: "Bà cần gì thì mai hãy tìm cán bộ làng nhé, đừng đứng đây mãi". Thế nhưng bà lại lầm bầm: "Tôi thích đứng đấy, chẳng lẽ đến đường phố cũng không cho người ta đứng nữa à? Nếu Cố Trường Sinh nhà tôi mà ở nhà, các người, hừ, ừm, còn nói là ưu đãi gia đình kháng chiến, đến cả đường cái cũng không cho người ta đứng nữa...". Mọi người đành nói: "Được, bà thích đứng thì cứ đứng đi".
Trong sân đã chật ních người, nói là hội bần nông, thực ra hầu hết mỗi nhà chỉ đến một người, cũng có nhiều trung nông. Trên các bậc thềm xung quanh, từng tốp người ngồi tụ lại, chỉ nghe thấy một mảng âm thanh xì xào. Những vì sao trên trời rất sáng, có thể nhìn thấy bóng người trên mái nhà, đó là dân binh đang đứng gác. Trương Chính Quốc bản thân cũng đi tới đi lui, kiểm tra cái này, lại kiểm tra cái kia. Dân binh rất quý đội trưởng của họ, mặc dù dưới quyền anh cũng chẳng dễ mà lười biếng. Lý Xương ở đây cũng không biết đang bận rộn cái gì, chốc lát chạy ra, chốc lát chạy vào, lại gọi người này, lại gọi người kia. Triệu Đắc Lộc vẫn khoác chiếc áo ngắn màu trắng đó, châm một chiếc đèn, đặt lên chiếc bàn trên bậc thềm phía trên.
Khi đám người Đổng Quế Hoa đi vào, mẹ của Cố Trường Sinh cũng đi theo vào. Đám phụ nữ họ đứng ở một góc nhỏ, Đổng Quế Hoa nhìn thấy đồng chí Dương đang nói chuyện với mấy người, một đám người vây quanh anh, chốc chốc lại nghe thấy tiếng cười ha ha ha truyền ra từ đó. Hồ Lập Công cũng xuất hiện trên bậc thềm, Lý Xương lớn tiếng nói: "Chúng ta học một bài hát có được không?". Có hai ba người nông dân trẻ tuổi đáp lại anh, Hồ Lập Công liền hát:
"Đoàn kết lại nào! Hầy! Những người nông dân cày cấy..."
Nhưng nhiều người vẫn lo lắng nhìn ra ngoài cửa, họ đang đợi Trương Dụ Dân, đợi hội trưởng nông hội, họ đều dùng tâm trạng thiết tha nhất để đợi cuộc họp đêm nay. Họ có nhiều điều muốn nói, bây giờ vẫn chưa biết nên nói thế nào, cũng không biết có dám nói hay không, họ tin tưởng Đảng Cộng sản, nhưng họ vẫn hiểu quá ít, và kiêng dè quá nhiều.
