Trương Chính Điển từ nhà bố vợ đi ra, định đi đến hợp tác xã, lại định đi tìm đồng chí Văn Thải, muốn nghe ngóng tình hình của Chương Phẩm sau khi về thôn. Bố vợ đã nói với anh không ít điều, lòng anh thấp thỏm không yên, nhưng anh lại nghĩ đến việc Văn Thải từng nhiều lần nhấn mạnh, là người nhà quân nhân thì nên được nhìn bằng con mắt khác, hơn nữa Văn Thải là người từ Trương Gia Khẩu xuống, là cán bộ có lai lịch, Chương Phẩm chưa chắc đã địch lại nổi ông ta. Vợ anh cũng đi theo phía sau, dặn đi dặn lại: "Phải nghe lời bố đấy, anh phải nhớ kỹ nghe chưa! Nếu họ thực sự muốn, — ai! Anh ngàn vạn lần đừng đi nữa, mau về nhà bảo với chúng ta. Ai! Đến lúc đó thế nào cũng phải khéo léo một chút..."

Trời đã tối hẳn, trăng non như mày ngài treo trên bầu trời phía tây, một tầng ánh sáng mỏng manh chiếu lên nửa bức tường phía đông. Dưới chân bức tường vuông vức có tiếng dế kêu ri rả, thời tiết đã bắt đầu có chút hơi lạnh mùa thu. Trên phố đã không còn ai hóng mát nữa, Trương Chính Điển cũng hạ thấp giọng bảo vợ yên tâm, bảo cô ấy về nhà trước, mình sẽ về ngay thôi. Vợ anh còn muốn nói gì đó, thì từ góc tường có một người rẽ ra, lớn tiếng hỏi: "Ai?" Trương Chính Điển đã nhìn ra là một dân binh, một tay kéo người vợ đang kinh hãi, cũng lớn tiếng nói: "Chú còn không nhận ra à, là tôi đây, nhân viên trị an. Chú làm ầm ĩ cái gì, có kẻ xấu thì cũng bị chú làm cho sợ chạy mất rồi."

"À! Là nhân viên trị an, anh Trương Tam tìm anh nửa ngày trời rồi, bảo anh đến nhà cụ Hàn." Người dân binh kia đi lại gần, nhưng vẫn nâng một khẩu súng thổ phỉ. Hắn còn đánh giá người phụ nữ kia từ đầu đến chân một lượt.

"Việc gì thế? Ông Chương ở huyện đã đi chưa? Ông ta ở đâu?" Hắn lại tiện tay huých vợ một cái, nói tiếp: "Cô về trước đi."

"Hê! Kia chẳng phải là nhân viên trị an đó sao?" Lúc này từ trong bóng tối lại có hai bóng người rẽ ra, "Anh đi đâu đấy? Tìm mãi không thấy, hóa ra ở đây gác đêm à!" Đây là Lý Xương và Triệu Toàn Công, họ cười cười nói nói liền tóm lấy Trương Chính Điển, kéo anh đi.

Trương Chính Điển đành nói: "Đùa cái gì chứ, kéo đi đâu thế!"

Hai người kia lại cười nói: "Anh lại chẳng phải đi thăm người thân, sau mông còn dắt díu vợ theo làm gì! Cũng không sợ người ta cười cho."

Trương Chính Điển lo lắng, dường như có một dự cảm mơ hồ về một vài chuyện chẳng lành, anh hỏi: "Các cậu lại không mở nông hội nữa à, Chương Phẩm nói thế nào về chuyện chúng ta cãi nhau hôm qua, chuyện đó không thể trách tôi được, ai cũng biết là Lưu Mãn cố tình gây sự mà!"

"Chương Phẩm chẳng nói gì cả, cứ ở đó bàn chuyện nhà Lý Công Đức ở Bạch Hòe Trang với nhóm người Văn Thải. Tịch thu được hơn ba nghìn kiện quần áo, không có lấy một món dân thường mặc được, toàn là sườn xám lụa là xanh đỏ tím vàng, giày cao gót. Lại còn nói bà vợ kế của ông ta ghê gớm lắm, không rơi một giọt nước mắt nào, cổ thẳng đuột bước ra khỏi căn phòng chính đầy ắp đồ đạc thủy tinh, dọn vào căn phòng nhỏ bên cạnh bếp, nơi trước kia dành cho người làm bếp ở." Triệu Toàn Công vẫn giữ nguyên sự thích thú đậm đà khi nghe những chuyện này.

Trương Chính Điển cũng nói: "Tôi đã bảo từ sớm là chúng ta không có địa chủ lớn như thế, chẳng có gì để đấu cả, chỉ có nhà Lý Tử Tuấn là giàu hơn một chút, lại trốn mất rồi. Các cậu xem tối nay có bàn đến chuyện chúng ta cãi nhau hôm qua không?"

Lý Xương không nói câu nào, chỉ hỏi: "Anh sợ cái gì?"

"Sợ," Trương Chính Điển không thích nghe lời này, nên đáp: "Tôi chẳng sợ gì cả, một là tôi không phải địa chủ, hai là không phải Hán gian, lúc vào Đảng cũng là do Chương Phẩm phê chuẩn, ông ta có thể làm gì tôi chứ?"

Trước cửa nhà cụ Hàn cũng có dân binh đứng. Trương Chính Điển nghĩ: "Cải cách ruộng đất, dù thế nào cũng không thể lấy mình ra làm vật tế thần chứ! Chuyện hôm qua mình nói Tiền Văn Quý là người nhà quân nhân, lời này cũng không sai, Chủ nhiệm Văn cũng nói thế mà. Lần trước định thành phần cũng không phải do mình định, mình mới chẳng sợ."

Trong phòng không chứa hết, mọi người đều ngồi trong sân, không nhìn rõ mặt mũi, sân quá rộng, tuy chỉ có hơn hai mươi người nhưng cũng trở nên rất náo nhiệt.

Nhóm người này phần lớn đều là đảng viên trước giải phóng, đều là anh em vào sinh ra tử, ai cũng không có xích mích với ai. Vì vậy không khí trong sân này trở nên rất hòa thuận, thêm vào đó có sự tham gia của Chương Phẩm, càng thêm sôi nổi, tựa như đã lâu rồi không có nhiều người cùng ở một chỗ như vậy.

Chỉ có Trương Chính Điển dường như mang tâm tư đen tối, anh không đếm xỉa đến ai, tự tìm một chỗ ngồi xuống. Bên cạnh anh ngồi một người là Triệu Đắc Lộc, cũng không nói chuyện gì với anh. Trương Dụ Dân kiểm tra lại số người rồi bắt đầu cuộc họp, nhưng Trương Dụ Dân chẳng nói gì cả, mà lại tự kiểm điểm bản thân một hồi: Anh nói trước đây hai lần họp bản thân cũng không nhắc đến Tiền Văn Quý, sợ nhắc ra không ăn thua, anh đã nghi ngờ một số đồng chí. Thế nhưng thường xuyên có dân thường đến tìm anh, hỏi về tình hình của hắn, đưa ra ý kiến cho anh, anh cũng không báo cáo với đồng chí Văn, ngay cả người trên huyện cũng không tin. Anh nói lối làm việc không dám buông tay này của mình xấu thế nào, nói mình đã vi phạm lợi ích quần chúng ra sao, anh nói: "Tôi Trương Dụ Dân làm cách mạng hơn hai năm rồi, vẫn là kẻ ngốc, tôi đáng lẽ phải để dân thường đánh tôi mới đúng. Bản thân tôi từ đâu mà đến, sống hai mươi tám tuổi, vác cuốc làm thuê hơn mười năm, người ta ăn ngũ cốc lớn lên, tôi ăn cái gì, cám còn nhiều hơn ngũ cốc! Giống như con lừa ở máng ăn, làm việc cho người ta không kể ngày đêm, thế mà còn không đáng giá bằng con lừa. Tôi từ đầu đến chân chỉ toàn là nghèo, bây giờ còn không biết nghĩ cho dân thường, dối trên lừa dưới, tôi đơn giản không phải là người! Mắt dân thường sáng như tuyết, chúng ta có tư tình hay không, người ta đều nhìn rõ cả. Sau gáy mọc nhọt, tự mình không nhìn thấy cứ tưởng người khác cũng không thấy, thế mới là buồn cười. Tối nay chúng ta nói chuyện bằng lương tâm, bằng tư cách cán bộ hơn hai năm của chúng ta, bằng tình anh em vào sinh ra tử, chúng ta ai mà chẳng có tư tưởng muốn trời sập, sợ đắc tội người ta? Ai mà chẳng có sự thỏa hiệp, nể nang tình cảm? Ai mà chẳng có vướng bận, có tư tâm? Chúng ta đã có những thứ này, thì chúng ta đã quên mất gốc rễ rồi. Bây giờ những lời từ tận đáy lòng tôi chỉ có bấy nhiêu, nếu còn nửa câu dối trá, các anh hãy khai trừ tôi. Tôi còn có thêm một ý kiến nữa, ai cũng phải móc gan móc ruột tâm sự của mình ra để bày tỏ."

Không khí trong sân theo lời nói của anh dần trở nên nghiêm túc. Mọi người trong lòng đều cảm thấy khó chịu, lại cảm thấy hả hê, cũng đoán xem anh sẽ nói gì. Nhưng vì quá bất ngờ, trong tư tưởng không chuẩn bị trước, nên không biết nói thế nào mới phải. Hơn nữa những lời thán phục đầy ắp trong bài phát biểu của Trương Dụ Dân cũng khiến nhiều người ngẩn cả ra.

Qua một lúc, không ai nói gì, càng lúc càng cảm thấy im lặng. Đột nhiên người đàn ông đen nhẻm Trương Chính Quốc nhảy dựng lên, thô lỗ quát: "Ai không có? Ai cũng có cả thôi! Chúng ta ngày ngày bảo dân thường lật mình, cán bộ chúng ta lại rảnh rang ngồi ở hợp tác xã pha trà uống, lượn lờ ngoài phố. Mỗi khi họp, trong lòng ai cũng hiểu rõ kẻ giết người không dao trong thôn chúng ta là ai, cứ nói nhảm nhí lung tung, đều là vì ngại trong hàng ngũ cán bộ có anh em lại có con rể của lão, không phải sợ đắc tội với lão thì cũng là muốn kéo quan hệ với lão! Các anh nhìn xem, anh Trương Tam bảo chúng ta bày tỏ, mà chẳng có ai nói lời nào. Còn bảo là không nể nang tình cảm, ai mà không nhìn thấy chứ!" Nói xong, anh ta liền ngồi xổm một bên, tức giận đùng đùng.

Tiền Văn Hổ là người thật thà, chỉ biết làm việc, làm chủ nhiệm công hội, cũng chẳng biết làm gì. Anh ta với Tiền Văn Quý tính là anh em họ hàng, nước sông không phạm nước giếng, nên không có quan hệ gì, anh ta chưa từng nói muốn đấu Tiền Văn Quý, nhưng cũng không phản đối, anh ta cũng không biết có người vì ngại anh ta nên mới không nói, điều này thật oan uổng cho anh ta, anh ta là người không thích nói chuyện, lúc này lại đành lắp bắp nói: "Anh em gì chứ, ai mà không rõ nhà chúng ta ai cũng không qua lại với lão, các anh không nhìn thấy người cả của nhà lão, Tiền Văn Phú, người trồng một mẫu vườn rau, là một gã góa vợ, còn chẳng buồn qua lại với lão kìa. Lão có tiền có thế cũng chẳng chia cho ai, trước đây lão qua lại với đại hương, qua lại với người có tiền trong thôn, chứ lão đâu có qua lại với họ hàng nghèo chúng ta, nếu lão có thể đổi họ, thì sớm đã chẳng mang họ Tiền rồi. Các anh muốn đấu lão, tôi không có ý kiến, người họ Tiền chúng tôi đều không có ý kiến."

"Không phải hỏi anh có ý kiến hay không, là hỏi anh có tán thành hay không!" Ai đó trong đám người nói.

"Tôi tán thành, tôi tán thành, nhưng mà, tôi ở đại hội không phát biểu đâu nhé! Không vì gì khác, tôi nói không lại lão!"

Thế là mọi người lại cười, mọi người còn hỏi anh ta sợ cái gì. Sau đó lại có thêm mấy người phát biểu, có người nói tràng giang đại hải, cũng có người chỉ vài ba câu, Nhậm Thiên Hoa nhắc đến chuyện cãi nhau ở vườn quả, anh ta nói hôm nay anh ta chạy cả ngày, mới kéo được mười mấy người làm việc ở đó, chuyện này dù thế nào cũng không thể làm dở dang được.

Trương Chính Điển lúc này đã hạ quyết tâm, anh khâm phục bố vợ mình có con mắt nhìn xa trông rộng, sự chân thành của bao nhiêu đồng chí như vậy, lại không địch nổi một Tiền Văn Quý, anh chẳng hề suy nghĩ đúng sai phải trái, anh hoàn toàn không cảm động. Anh chỉ có một suy nghĩ, trước hết làm cho bản thân thoát khỏi cái vòng xoáy này, Tiền Văn Quý từng dặn anh, nếu thấy chiều gió không đúng, thì phải quay đầu thuyền. Chỉ cần Tiền Văn Quý có thể vượt qua ải này, hoặc là lão trốn tránh một thời gian, tương lai thế nào cũng có ngày báo thù. Hơn nữa lão còn bảo anh có ngày Tiền Nghĩa cũng sẽ trở về báo thù. Anh tin lão, dựa vào lão, cũng sợ lão, nên đành phải buộc bản thân và Tiền Văn Quý vào một sợi dây định mệnh, hoàn toàn không cảm thấy sợi dây này rất mảnh và rất mục nát. Anh tính toán một hồi, cân nhắc lời lẽ của mình, anh tìm được một khe hở cơ hội, phát biểu.

"Tôi thì có gì mà nói chứ? Dù sao các người cũng nhận định tôi đi theo con đường của Tiền Văn Quý rồi, chẳng phải còn lấy con gái lão nữa!" Anh ngập ngừng một lát, xem có ai phản bác mình không, trong sân rất yên tĩnh, mọi người đều đang nghe anh nói đấy. "Từ khi lấy con gái lão, ai cũng coi tôi là người ngoài rồi. Tục ngữ nói trước mặt vợ không nói thật, tôi còn bị một người đàn bà mê hoặc ư? Ai vào Đảng mà chưa từng thề thốt? Các anh cứ nghi ngờ tôi đi, tôi có cách nào đâu! Có chuyện gì, các anh cũng giấu tôi xì xào bàn tán, bản thân tôi cũng không hiểu các anh có ý định gì, tôi chỉ đành đoán mò mà làm việc thôi. Các anh bảo cải cách ruộng đất phải tìm một người biết tính toán để đấu tranh, tôi cũng không phản đối người được gọi là Gia Cát Lượng kia, lão ta đắc tội nhiều người, tôi có gì không biết, trước đây còn qua lại với đặc vụ Hán gian Nhật Bản. Các anh lại không nói thế, nói đi nói lại cũng chỉ là tiêu diệt địa chủ phong kiến, tôi thì cứ nghĩ ai có nhiều ruộng đất thì đấu người đó. Ngay cả chuyện hôm qua tôi cãi nhau với Lưu Mãn, tôi nói Tiền Văn Quý là người nhà quân nhân, đây cũng không phải là tôi tự nghĩ ra, lần đó trong cuộc họp các chủ nhiệm cũng nói thế mà. Hơn nữa, tôi thấy các anh định thành phần không có lão, thì cứ coi như không có chuyện gì. Tôi bảo con người tôi thực sự hồ đồ, nhưng tôi không dám quên gốc rễ, tôi làm sao có thể phản đối quyết định của mọi người, tôi Trương Chính Điển cũng là người tham gia cách mạng từ trước giải phóng mà." "Ừm! Nghe nó nói hay thật!" Mọi người trong lòng đều có cảm giác như vậy, nhất thời còn chưa biết nên nói thế nào.

Văn Thải lại nói: "Thái độ này của Trương Chính Điển rất tốt. Trước đây chúng ta nghi ngờ anh ta là không đúng, không thể dễ dàng không tin một đồng chí cách mạng, đây là một kinh nghiệm."

Tiếp đó là một sự im lặng, Triệu Đắc Lộc đang chuẩn bị vạch trần một số hoạt động trong quá khứ của Trương Chính Điển, liền thở phào một tiếng, giãn người ra, để có thể ngồi xa Trương Chính Điển một chút.

Một lát sau, Trương Chính Điển đứng dậy đi tiểu, Triệu Đắc Lộc lại bất ngờ đè anh xuống, lớn tiếng nói với chủ tọa: "Không tan họp, không ai được phép ra ngoài!" Trương Chính Điển đành phải ngồi xuống, lẩm bẩm: "Ai! Lại không tin người."

Hội trường lại nhất loạt sôi động hẳn lên, quát: "Đúng, không tan họp, không ai được phép ra ngoài." Tiếp đó lại hô: "Bắt giam Tiền Văn Quý lại." Mọi người đều hưởng ứng: "Nếu bắt giam lại thì xem ngày mai dân thường phấn khởi thế nào!" "Đúng, bắt giam lại!"

Trình Nhân cũng dấy lên một cảm giác chán ghét, nhưng anh không thể bác bỏ họ, anh không có dũng khí, anh thường muốn dũng cảm hơn một chút, nhưng luôn có một thứ gì đó kéo anh xuống. Anh nghĩ: "Người ta cũng là người bị áp bức, lại còn ở trong nhà lão, người ngoài lại không biết, chỉ biết là cháu gái lão, ai, mình cũng không tiện nói, ai, hà tất phải để người ta chà đạp cô ấy nhỉ? Mình chỉ cần không phản đối đấu lão già kia là được." — Trình Nhân tự cho rằng mình rất công bằng, anh cũng ghét lão già kia, anh rất muốn đấu tranh với lão. Nhưng anh lại không muốn nhắc đến cháu gái lão, cứ cho rằng sẽ liên lụy đến cô, không ngờ rằng điều này lại có thể giải phóng cô. Anh cảm thấy mình đã có lỗi với cô rồi, nếu như lại lôi cô vào, lấy cô ra để thanh minh cho bản thân, thì càng áy náy hơn. Nghĩ thầm, dù sao cả đời không lấy cô, mọi chuyện tự nhiên sẽ sáng tỏ, điều này không cần phải phân bua.

Rất nhiều người nhìn anh, muốn anh phát biểu, sau đó anh mới nói rõ rằng anh từng phân loại Tiền Văn Quý là địa chủ, bị Trương Chính Điển phản đối, nói rằng lão đã phân gia với con trai, Trương Dụ Dân lại theo ý của Trương Chính Điển mà sửa thành phần, chuyện này anh không thể chịu trách nhiệm được. Anh cho rằng Tiền Văn Quý nên là địa chủ, họ là phân gia giả.

Trong suốt cả buổi tối này, anh không làm cho người ta hài lòng. Anh là người làm công dài hạn của Tiền Văn Quý, lại là tá điền của lão, lại là chủ nhiệm nông hội, nhưng anh lại không kiên quyết, không tích cực. Có người đề xuất cuộc họp nông hội ngày hôm sau phải bầu chủ nhiệm, bất cứ ai có quan hệ thân thích với Tiền Văn Quý đều không được đảm nhiệm. Mọi người đồng ý với chủ trương này — Đúng! Để quần chúng tự chọn người mình muốn.

Chương Phẩm cũng nói đây là vấn đề tư tưởng, không thể cưỡng ép, nói thì hay, làm không tốt cũng không được. Tương lai phải nhìn vào sự thực, phải thể hiện từ hành động cụ thể, ông lại nói về xuất thân của từng người họ, khích lệ họ làm tiên phong, không được tụt lại phía sau làn sóng vận động quần chúng. Điều này khiến mỗi người đều cảnh giác lên, đều cảm thấy mình có thiếu sót, đều muốn làm một hai việc tốt.

Khi cuộc họp gần kết thúc, Trương Chính Quốc đứng lên, hạ thấp giọng hỏi: "Tôi đi trước nhé?" Trương Dụ Dân đáp: "Đúng! Anh đi trước đi, tạm thời nhốt người vào căn phòng chất cỏ ở sân sau nhà Hứa Hữu Vũ, phái thêm mấy người nữa."

Trương Chính Điển giật mình, hiểu rằng có làm gì cũng không kịp nữa rồi, anh còn nói: "Đúng! Bắt giam lại trước, nhân viên trị an như tôi tự mình ra tay đây. Trói lão thật chặt vào." Anh bị mọi người phản đối, ai cũng nói cứ để đội trưởng đi là được.

Sau khi Trương Chính Quốc đi rồi, không khí lại căng thẳng thêm một lúc, đã chẳng còn việc gì để bàn nữa, nhưng mọi người đều không muốn đi. Cách một lúc chờ Trương Chính Quốc quay trở lại, mới yên tâm về nhà. Trên đường đi mọi người không kìm được mà nói to về chuyện làm người ta hả hê này, vì thế không đợi đến ngày hôm sau, trong thôn đã có rất nhiều người biết chuyện gì xảy ra trong đêm nay, chuyện này lại là điều mà ai nấy đều muốn truyền bá đi.