Hôm ấy Cố Dũng cũng mang tâm trạng giống mọi người, đến tham gia cuộc họp. Ông đứng dựa vào chân tường, không xa Hầu Điện Khuê là bao, nhưng vì không muốn đứng cùng lão già này nên ông lại lánh ra xa một chút, đứng sang một bên. Thế nhưng lại phát hiện vài người nhà địa chủ cũng đứng gần mình, ông đành phải lánh đi chỗ khác. Vì không muốn bị người khác chú ý, ông lặng lẽ chen vào giữa đám đông. Khắp nơi đều có người trao đổi ý kiến, họ cũng bắt chuyện với ông. Ban đầu ông không dám đáp lời, chỉ đứng nghe. Ông biết hôm nay là buổi đấu tố Tiền Văn Quý, trong lòng ông thấy vui mừng. Nhưng lại sợ người ta đấu tố cả mình, chẳng phải người ta vẫn nói ông là địa chủ "vàng bạc" đó sao?

Đại hội bắt đầu, ông nhìn thấy Lý Bảo Đường làm chủ tịch, trong lòng thấy yên tâm hẳn. Đây là một người thật thà tử tế, hai người rất thân thiết, từ nhỏ đã cùng nhau làm ruộng. Sau này ông mua lại vườn của Lý Tử Tuấn, thường xuyên lui tới vườn, lúc mới bắt đầu không biết cách chăm sóc, ông thường hay hỏi Lý Bảo Đường. Họ thường ở bên nhau, người thì trông vườn giúp người khác, người thì chăm sóc vườn của mình, mối quan hệ giữa họ vẫn như thuở trẻ, chẳng hề có ngăn cách gì. Vì lối sống của họ cũng không chênh lệch là bao, đều là người lao động chịu khó, ông cảm thấy Lý Bảo Đường là người hiểu mình. Lý Bảo Đường quyết sẽ không coi ông là địa chủ "vàng bạc", cũng quyết không thanh toán thù oán với ông. Thế nên ông đứng cũng thấy thoải mái hơn, dám nhìn xung quanh, cũng dám trả lời những câu hỏi người khác đặt ra, đôi khi còn xen vào góp vài ý kiến của riêng mình.

Sau đó ông nhìn thấy Lưu Mãn bước lên đài, lời tố cáo của Lưu Mãn khiến ông vô cùng đồng cảm. "Ôi! Nhìn xem, cả gia đình người ta bị hắn hành hạ ra nông nỗi đó, thế này mà không báo thù thì còn thiên lý nào nữa?" Vì thế ông cũng giơ nắm đấm lên theo mọi người. Lát sau, ông chợt nhìn thấy con trai mình là Cố Thuận bước ra. Cố Thuận bắt Tiền Văn Quý phải bồi thường cây lê của mình, hơn nữa còn nói Tiền Văn Quý ép họ đính hôn, còn ép chị gái hắn, trêu ghẹo cô ấy, không có ý tốt gì cả. Hừ! Đó còn là con dâu của lão nữa chứ. Cố Dũng nghe con trai nói vậy, lúc thì thấy hả dạ, cảm thấy đã trút được giận thay mình, lúc lại thấy lo lắng, cảm thấy không nên nói hết ra mọi chuyện như vậy, thật là mất mặt quá đi! Nhưng chẳng có ai cười nhạo họ, chỉ kích động lòng căm phẫn của mọi người, ai nấy đều hò hét: "Đồ không biết nhục! Đúng là đồ súc sinh!"

Cuối cùng, ông cũng hoàn toàn hòa mình vào làn sóng giận dữ của quần chúng, tựa như một con tuấn mã trên chiến trường, cùng mọi người hô khẩu hiệu, vung tay múa chân, mặt đỏ bừng, quên đi nỗi đau khổ suốt hơn nửa tháng qua, quên cả gánh nặng "địa chủ vàng bạc" trên vai mình! Khi Tiền Văn Quý trên đài vẹo vọ cái mặt cầu xin, không ngừng gào lên: "Các ông các bà ơi! Các ông các bà ơi!" ông cũng bật cười. Thế giới này thật sự có chuyện như vậy sao? Rốt cuộc là thế nào đây, chẳng phải là đảo lộn cả đất trời rồi sao? Ha... Thế nên ông ủng hộ từng người đứng trên đài, ủng hộ mọi lời tố cáo và phản kháng, ủng hộ Đảng Cộng sản. Nếu không có Đảng Cộng sản thì làm sao có được cảnh này? Đảng Cộng sản làm thế này là đúng rồi!

Đại hội tan, ông trở về nhà, cả già trẻ lớn bé đều ở đó, dường như vẫn đang họp hành gì đó, người nói một câu, kẻ nói một tiếng, bọn trẻ cũng chen vào giữa, lặp lại những cảnh tượng mà chúng thấy thích thú. Một đứa lớn tiếng quát: "Trên đài này không có chỗ cho mày đứng, quỳ xuống, quỳ xuống tạ lỗi với bà con trong thôn!" Đứa khác lại học giọng khóc mếu máo: "Các ông các bà ơi!" Lúc này chỉ nghe Cố Thuận giữa đám đông lớn tiếng hỏi: "Mẹ, cha! Mọi người nói đi, đất của nhà mình, có hiến bớt ra không?" Cố Dũng nghe thấy câu này, giống như bị vật gì đó đập trúng, sự kích động và hả hê ban nãy đều bị đánh tan tác, ông đứng ngẩn người ở hành lang, không đủ can đảm để bước vào.

Lúc này Cố Thuận lại nói: "Mọi người nói xem Đảng Cộng sản có gì không tốt? Họ giúp người nghèo đánh đổ ác bá, ngay cả cục tức của nhà mình cũng được giải tỏa rồi. Đất nhà mình còn nhiều hơn Tiền Văn Quý, người ta chưa tổ chức họp đấu tố, cũng chưa phái người đến lấy khế ước đỏ; mọi người nghĩ xem, lẽ nào là vì sợ chúng ta ư? Chúng ta cứ khăng khăng là đồ cổ hủ, cố giữ khư khư mấy mẫu đất, con nói chuyện này không ổn đâu, chúng ta nên sớm đi tìm Trương Dụ Dân bọn họ, đợi đến khi người ta tìm đến tận cửa thì khó coi lắm! Mọi người nói xem, thế nào? Bác cả! Cha! Cha đâu rồi? Sao cha vẫn chưa về?"

"Lời thằng ba nói không sai, chúng ta bớt vài mẫu đất cũng không sao, cũng là chia cho bà con nghèo khó, có gì mà quan trọng chứ? Đàn bà chúng ta chỉ biết có thế thôi." Đó là tiếng của con dâu cả nhà Cố Dũng. Một số phụ nữ cũng bắt đầu hò hét, trong đó mang theo chút hăng hái, nhưng cũng pha lẫn chút sợ hãi. Cố Dũng không muốn bàn luận vấn đề này, ông không biết phải làm sao cho phải, lại nghe bên trong mọi người đang tìm mình, thế là ông lặng lẽ rút lui ra ngoài. Ngoài phố không có ai, ông một mình tản bộ, rồi lại bước về bãi đất trống trước sân khấu kịch. Khắp nơi vương vãi những vỏ hạt dưa lẫn trong bùn đất, hạt quả, vỏ dưa hấu, còn có một chiếc mũ giấy trắng đã bị xé nát, giấy rách từng mảnh bay lả tả trên mặt đất, chỉ còn lại cái khung mũ, trên đó dính vài dải giấy rách, cũng bay lượn theo gió bên này, bên kia, bay không xa lại nằm lăn lóc trên mặt đất. Nơi này vì sự ồn ào ban nãy mà càng trở nên trống trải, lòng Cố Dũng cũng bất an y như chiếc mũ giấy rách kia.

Ông đi tới chỗ một cây đòn tay gỗ dựa vào chân tường rồi ngồi xuống, ông ngẩn ngơ nhìn quanh, muốn vơi đi nỗi không vui trong lòng. Ông không hề phản đối ý kiến của con trai, ông chỉ liên tục suy nghĩ, ông muốn tìm một ai đó để hỏi: "Người như ta, chịu khổ cả đời, tại sao cũng phải giống như Lý Tử Tuấn bọn họ? Ta chỉ vì có nhiều đất mà bị tính là địa chủ sao, đất của ta là do máu đổ mồ hôi rơi, là bằng mạng của ta đổi lấy đó!" Cái mũ địa chủ "vàng bạc" gì đó khiến ông thấy rất khó chịu, hơn nữa còn thấy không phục. Ông thường nghĩ: "Ta cứ không hiến đất đấy, các người muốn bao nhiêu thì lấy bấy nhiêu, các người muốn đấu tố thì cứ việc đấu tố đi." Trời đã về chiều, từng đàn quạ bay qua trên đầu. Lão già vẫn ngồi đó, rít hết tẩu thuốc này đến tẩu thuốc khác, hơn nữa thỉnh thoảng lại dùng đôi mắt đẫm nước nhìn quanh, luôn muốn tìm một thứ gì đó có thể an ủi mình.

Một lát sau, từ góc đường phía đông bắc, một bóng người bước vào, thắt lưng hơi khom, chậm rãi từng bước từng bước đi về phía trước, ông ta cũng nhìn ngó bốn phía nhưng không nhìn thấy Cố Dũng. Cố Dũng nhận ra ông ta không phải người trong thôn, lại thấy là người quen, nhất thời không nhớ ra tên, ông đứng dậy, đi tới nắm lấy người đó. Người đó chợt phát hiện ra ông, cũng sững sờ một lúc, sau đó mừng rỡ gọi: "Cố lão nhị! Thông gia! Ông làm sao vậy?" Thế là Cố Dũng chợt hiểu ra đó là ai, ông nắm chặt tay người kia, vui sướng khôn xiết, run rẩy gọi: "À! Là ông, lão Hồ Thái đây mà!" Nhưng ông chợt như nhìn thấy quỷ dữ, kinh hoàng nắm chặt lấy người kia, cảnh giác nhìn quanh bốn phía như muốn dò xét xem có gì hay không, đoạn ông hạ thấp giọng nói: "Về nhà ta rồi nói, chuyện ở thôn ông thế nào rồi?"

Lão già tên Hồ Thái kia lại thản nhiên đáp: "Chuyện thôn ta xong xuôi cả rồi, ta đến lấy xe của ta, xe này họ cũng biết để ở đây, nói là xe dùng để buôn bán nên không lấy của ta." "A!" Cố Dũng kinh ngạc nhìn ông ta, muốn tìm kiếm thêm bằng chứng trên mặt ông bạn. Lão già cũng kéo ông cùng về nhà, vừa đi vừa nói: "Không sao đâu, ông yên tâm đi! Thôn các ông chưa xong à? Như ta đây, họ chỉ xếp thành phú nông, bảo ta tự nguyện hiến ra một chút, ta đã tự nguyện hiến sáu mươi mẫu đất. Hai xe của ta họ đều không lấy, súc vật cũng giữ lại cho, vẫn cho phép buôn bán, cừu cũng giữ lại. Còn ông thì sao? Ông đến cả người làm thuê cũng không thuê, thì càng không tới lượt." "Ai, ta cũng chẳng rõ nữa, họ cũng chẳng nói gì, chỉ thu trái cây của ta, có người bảo ta là 'địa chủ vàng bạc'." Nhưng trong lòng ông lại nhen nhóm một tia hy vọng, gia sản của lão Hồ Thái chỉ có hơn chứ không kém mình, nhìn người ta xem, Đảng Cộng sản chắc cũng phải làm như nhau cả thôi!

Hồ Thái đến nhà họ, hai người trò chuyện suốt đêm. Hồ Thái nói như nhà họ hiến vài chục mẫu đất cũng chẳng đáng là bao, đất nhiều tự mình không trồng nổi thì phải thuê người, giờ giá nhân công đắt đỏ, không có lợi. Bát Lộ Quân tới, chạy buôn bán là tốt nhất, giữ được xe là hơn tất cả mọi thứ rồi. Bản thân trước kia không áp bức ai, giờ cũng không ai bắt nạt mình. Trước kia thuế má nặng nề, kẻ xấu nhiều, người thật thà không dám đắc tội với chúng, cũng là chịu ấm ức. Giờ nói là bình đẳng, có chuyện gì là nói được, có gì không tốt chứ? "Họ xếp tôi là phú nông, mặc kệ họ, chỉ cần không phải địa chủ là được." Hồ Thái lại khuyên ông tìm người trong tổ công tác để nói chuyện, hỏi rõ rốt cuộc là thế nào, làm gì có địa chủ nào mà cả nhà đều chịu khổ chứ? Thậm chí đến phú nông cũng chẳng bằng. Hồ Thái cũng khuyên ông hiến đất, nói không hiến là không đúng, người nghèo đến một mẫu đất cũng không có, bản thân cũng từ người nghèo mà đi lên, giúp đỡ người nghèo một tay là lẽ đương nhiên. Cố Dũng cảm thấy lời ông nói rất đúng, nghe rất lọt tai, đồng ý sẽ làm theo lời ông.

Họ lại bàn đến chiến sự. Hồ Thái nói tận mắt nhìn thấy rất nhiều binh lính, đều ngồi tàu hỏa đến Đại Đồng rồi, còn kéo theo rất nhiều đại bác. Mọi người đều nói Đại Đồng nhất định sẽ chiếm được, cả thành Trương Gia Khẩu ai cũng đang bận rộn vì việc chiếm Đại Đồng, không một ai là không gửi quà úy lạo, người biết chữ thì viết thư cho chiến sĩ tiền tuyến. Đại Đồng chiếm được rồi thì việc buôn bán của chúng ta sẽ dễ làm hơn. Ông còn nói thôn họ trước kia mọi người đều nhát gan, sau này đấu đổ hai tên ác bá, có một kẻ có quan hệ với Quốc Dân Đảng, chuyên đi tung tin đồn nhảm cũng bị đánh, hiện vẫn đang bị giam ở công an huyện, mọi người mới không sợ nữa. Nếu không thì ai dám nói gì cơ chứ? Chỉ sợ vạn nhất sau này Tưởng Giới Thạch tới, lại bị chúng cai trị thôi. Hồ Thái lại nói Tưởng Giới Thạch không xong đâu, Tưởng Giới Thạch không tới được đâu, thôn họ có Bát Lộ Quân đóng quân, từng người trông đều khí phách, người khỏe ngựa mạnh! Quân Quốc Dân Đảng đều là bị bắt lính, đánh trận không ra gì, hừ! Khu vực Thanh Long Kiều đó, quân chính quy của chúng còn không bằng du kích của chúng ta ấy chứ.

Ngày hôm sau trời vừa sáng, Cố Dũng đánh xe tiễn thông gia đi, ông đưa ông ấy đến tận bờ sông. Ông nhìn thấy con ngựa Bạch Tỵ đang kéo chiếc xe đó xuống sông, nhớ lại tình hình một tháng trước, ông cảm thấy Đảng Cộng sản sẽ không làm khó mình. Đảng Cộng sản giúp người nghèo có gì là không đúng chứ? Giá như lúc mình còn trẻ nghèo khó mà gặp được một thời thế như thế này thì tốt biết bao! Ông lớn tiếng gọi Hồ Thái đã ngồi xe đến giữa sông, chúc cho việc buôn bán của ông ấy. Hồ Thái cũng quay đầu nhìn ông, đáp lại câu gì đó, ông nghe không rõ, nhưng ông hiểu ý nghĩa, họ sống trong xã hội mới này, chỉ có dễ dàng hơn mà thôi. Thế là ông quay trở về, vươn cổ nhìn mảnh đất của mình ở cách đó không xa, mảnh đất sắp sửa hiến đi, nhưng ông đã chẳng còn chút luyến tiếc nào nữa, trái lại chỉ cảm thấy một sự nhẹ nhõm sau khi trút bỏ được gánh nặng.