Thuở ấy, có một người Bà-la-môn mù lòa nghèo khổ cùng người vợ già sống phụ thuộc hoàn toàn vào đứa con trai. Hằng ngày, chàng thanh niên phải đi ăn xin khắp nơi để kiếm chút miếng ăn nuôi cha mẹ. Tình cảnh ấy kéo dài được một thời gian, cho đến khi chàng phát chán cuộc sống khốn cùng này và quyết định đi sang nước khác tìm cơ hội đổi đời. Chàng báo cho vợ biết ý định của mình, dặn cô bằng mọi giá phải lo liệu chu toàn cho cha mẹ già trong vài tháng chàng vắng nhà. Chàng tha thiết xin vợ hãy siêng năng làm lụng, kẻo cha mẹ buồn giận mà buông lời nguyền rủa chàng.
Một buổi sáng nọ, chàng đùm gói chút lương thực rồi lên đường. Chàng đi hết ngày này qua ngày khác, cuối cùng cũng tới được kinh đô của nước láng giềng. Tại đây, chàng đến ngồi trước một cửa tiệm của thương gia để xin bố thí. Người thương gia hỏi chàng từ đâu tới, vì sao lại đến đây và thuộc chủng tính nào; chàng đáp mình là người Bà-la-môn, đang phải lang bạt kỳ hồ xin ăn để nuôi sống bản thân, người vợ cùng cha mẹ già. Động lòng trắc ẩn, người thương gia khuyên chàng nên đến diện kiến vị quốc vương nhân từ đại lượng của đất nước này, đồng thời ngỏ ý dẫn chàng vào triều.
Thật may mắn, đúng vào thời điểm đó, nhà vua đang tìm kiếm một người Bà-la-môn để trông coi ngôi đền bằng vàng vừa mới xây xong. Vì vậy, Đức Vương rất đỗi vui mừng khi gặp người Bà-la-môn và biết chàng là người hay làm điều thiện lại thật thà. Ngài lập tức giao cho chàng trách nhiệm quản lý ngôi đền, đồng thời ban thưởng năm mươi kharwar gạo cùng một trăm rupee mỗi năm làm bổng lộc.
Hai tháng sau, người vợ ở quê nhà vì không nhận được chút tin tức nào của chồng nên đã rời nhà đi tìm. Nhờ số phận mỉm cười, nàng lại đến đúng nơi chồng mình từng đặt chân tới. Nàng nghe người ta đồn rằng mỗi buổi sáng tại ngôi đền vàng, bất kỳ ai đến xin bố thí đều được nhận một đồng rupee vàng nhân danh nhà vua. Cho nên sáng hôm sau, nàng bèn tìm đến ngôi đền và ngẫu nhiên gặp lại chồng mình.
"Phu nhân! Sao nàng lại tới đây?" Chàng ngạc nhiên hỏi. "Sao nàng lại bỏ mặc cha mẹ ta? Nàng không sợ họ nguyền rủa làm ta phải chết hay sao? Hãy quay về ngay lập tức và đợi ta trở về!"
"Không, thiếp không thể quay về để chịu chết đói và trần mắt nhìn cha mẹ già của chàng qua đời được. Trong nhà chẳng còn lấy một hạt cơm." Người vợ mống lời đáp.
"Ôi Bhagawant!" Người Bà-la-môn thốt lên. Rồi chàng quệch ngoạc vài dòng chữ lên một mảnh giấy, đưa cho vợ và dặn: "Đây, cầm lấy cái này đem nộp cho nhà vua. Nàng sẽ thấy ngài ban cho nàng một lac rupee vì mảnh giấy này." Nói rồi chàng xua vợ đi, và người phụ nữ đành cất bước.
Trên mảnh giấy nhỏ ấy viết ba lời khuyên—Thứ nhất: Nếu một người đi xa mà phải trọ lại nơi đất khách quê người lúc đêm tối, hãy cẩn trọng xem xét nơi mình dừng chân và chớ dại nhắm mắt ngủ say, kẻo nhắm mắt rồi là vĩnh viễn không bao giờ tỉnh lại. Thứ hai: Nếu một người có gái chị em đã gả chồng, khi anh ta đến thăm trong nhung lụa xa hoa, người ấy sẽ vồn vã đón tiếp vì những lợi ích mong cầu được từ anh ta; nhưng nếu anh ta đến trong nghèo khổ cơ bần, người ấy sẽ lạnh lùng chau mày và từ bỏ anh ta. Thứ ba: Nếu một người có công việc cần làm, chính tay anh ta phải tự mình gánh vác, làm hết sức mình và chẳng chút sợ hãi.
Khi về đến nhà, người vợ Bà-la-môn kể cho cha mẹ chồng nghe chuyện gặp lại chồng và tờ giấy quý giá mà chàng đã trao; nhưng vì ngại ngùng không muốn tự mình đến diện kiến nhà vua, nàng bèn nhờ một người họ hàng mang đi. Nhà vua đọc xong tờ giấy thì tức giận sai người đánh cho kẻ đưa thư một trận roi rồi đuổi ra ngoài. Sáng hôm sau, người vợ tự mình mang tờ giấy đi. Khi nàng vừa đi trên đường đến triều đình vừa đọc lại lời khuyên, hoàng tử gặp nàng và hỏi nàng đang đọc gì. Nàng đáp rằng trên tay đang cầm một mảnh giấy chứa đựng những lời khuyên vô giá mà nàng muốn bán với giá một lac rupee. Hoàng tử bảo nàng đưa cho xem, sau khi đọc xong, chàng liền viết cho nàng một tờ chỉ dụ để nhận đủ số tiền ấy rồi cưỡi ngựa đi tiếp. Người vợ Bà-la-môn vô cùng biết ơn. Ngày hôm đó, nàng mua sắm rất nhiều lương thực tích trữ, đủ cho cả nhà dùng trong một thời gian dài.
Tối đến, hoàng tử kể cho phụ vương nghe chuyện gặp gỡ người phụ nữ và việc mua lại mảnh giấy. Chàng cứ ngỡ phụ vương sẽ khen ngợi hành động của mình. Nào ngờ sự thực lại trái ngược. Nhà vua còn tức giận hơn trước và ngay lập tức ra lệnh trục xuất hoàng tử ra khỏi đất nước.
Vậy là hoàng tử đành từ biệt mẫu hậu cùng họ hàng, bạn bè rồi thúc ngựa ra đi, chẳng biết phương hướng về đâu. Đến khi đêm xuống, chàng tới một vùng nọ, có một người đàn ông ra đón và mời chàng về nhà trọ lại. Hoàng tử nhận lời và được đối xử kính trọng như một vị hoàng tử thực sự. Người ta trải thảm cho chàng ngồi và dọn ra những món ăn ngon nhất.
"Chà!" Chàng thầm nghĩ khi nằm xuống nghỉ ngơi, "đây đúng là trường hợp ứng với lời khuyên thứ nhất mà người vợ Bà-la-môn đã bán cho mình. Đêm nay ta quyết không ngủ."
Thật may mắn vì chàng đã quyết định như vậy. Bởi vì giữa đêm khuya, gã chủ nhà lặng lẽ đứng dậy, tay lăm lăm thanh kiếm lao về phía hoàng tử với ý định sát hại chàng. Nhưng hoàng tử đã kịp ngồi dậy và cất tiếng nói.
"Xin đừng giết ta," chàng nói. "Ngươi sát hại ta thì có lợi lộc gì đâu? Nếu ngươi giết ta, về sau ngươi sẽ phải hối hận giống như người đàn ông đã trót giết chết con chó của mình vậy."
"Người nào? Con chó nào?" Gã chủ nhà kinh ngạc hỏi.
"Ta sẽ kể cho ngươi nghe," hoàng tử đáp, "với điều kiện ngươi phải đưa thanh kiếm đó cho ta."
Gã chủ nhà bèn giao thanh kiếm cho chàng, và hoàng tử bắt đầu kể câu chuyện:
"Ngày xửa ngày xưa, có một thương gia giàu có nuôi một con chó cưng. Chẳng may gặp lúc sa cơ lỡ vận, ông rơi vào cảnh trắng tay và đành phải dứt áo chia tay con chó yêu quý. Ông vay năm nghìn rupee của một thương gia bạn rồi lấy con chó làm vật thế chấp, dùng số tiền đó để gầy dựng lại cơ nghiệp. Chẳng bao lâu sau, cửa tiệm của người thương gia chủ mới bị trộm đột nhập và cướp sạch bách. Trong nhà chẳng còn lại thứ gì giá trị quá mười rupee. Tuy nhiên, chú chó trung thành đã đánh hơi được vụ việc, nó lặng lẽ bám theo lũ trộm, quan sát kỹ nơi chúng cất giấu tài sản rồi mới quay về.
"Sáng hôm sau, khi phát hiện ra tai họa, cả gia đình người thương gia chìm trong tiếng khóc lóc than van. Bản thân người chủ suýt chút nữa hóa điên. Trong khi đó, con chó cứ chạy ra chạy vào cửa, dùng răng kéo áo và quần của chủ như muốn giục ông đi ra ngoài. Cuối cùng, một người bạn gợi ý rằng có lẽ con chó biết được tung tích của tài sản bị mất và khuyên người thương gia đi theo nó. Người thương gia đồng ý và đi theo con chó đến tận nơi lũ trộm giấu đồ. Đến nơi, con vật cào đất và sủi bọt mép sủi bọt bong bóng gầm rống, dùng đủ mọi cách để ra hiệu rằng tài sản đang ở dưới lòng đất. Người thương gia cùng bạn bè liền đào lên và nhanh chóng tìm lại toàn bộ số tài sản bị trộm. Không thiếu một thứ gì, mọi thứ vẫn nguyên vẹn như lúc bị cướp đi.
"Người thương gia vui mừng khôn xiết. Về đến nhà, ông lập tức gửi con chó trở lại cho người chủ cũ kèm theo một bức thư cuộn dưới vòng cổ. Trong thư, ông thuật lại sự tinh khôn kỳ diệu của con vật và tha thiết xin người bạn hãy xóa nợ, đồng thời nhận thêm năm nghìn rupee nữa như một món quà tri ân. Thế nhưng khi người thương gia chủ cũ nhìn thấy con chó của mình quay về, ông lại nghĩ: 'Ôi chao! Chắc là người bạn kia đang đòi tiền đây. Làm sao ta có tiền trả bây giờ? Ta còn chưa kịp hồi phục sau những tổn thất vừa qua. Ta phải hạ sát con chó này trước khi nó bước qua ngưỡng cửa, rồi nói rằng có kẻ khác đã giết nó. Như vậy nợ nần coi như xóa bỏ. Không còn chó, không còn nợ.' Thế là ông ta lao ra sát hại con chó tội nghiệp. Đúng lúc ấy, bức thư từ cổ con chó rơi ra. Người thương gia nhặt lên đọc. Hãy tưởng tượng xem ông đã đau đớn và hối hận đến mức nào khi biết rõ toàn bộ sự thật!
"Hãy cẩn trọng," hoàng tử tiếp lời, "kẻo ngươi lại làm một việc mà sau này dù có đánh đổi cả mạng sống cũng không thể cứu vãn."
Khi hoàng tử kể xong câu chuyện thì trời cũng vừa hờ hạng sáng. Chàng thưởng cho gã chủ nhà một số tiền rồi cất bước ra đi.
Sau đó, hoàng tử tìm đến đất nước của anh rể mình. Chàng cải trang thành một vị tu sĩ jogi, ngồi dưới một gốc cây gần cung điện và vờ như đang chìm đắm trong thiền định. Tiếng đồn về một vị tu sĩ với lòng thành kính kỳ diệu nhanh chóng truyền đến tai nhà vua. Quốc vương cảm thấy rất quan tâm, bởi vì hoàng hậu của ngài đang lâm bệnh nặng; ngài đã mời biết bao danh y khắp nơi đến chữa trị nhưng đều vô hiệu. Ngài nghĩ biết đâu vị thánh tăng này có thể cứu giúp được vợ mình. Vì vậy, ngài sai người đến mời. Nhưng vị jogi từ chối bước chân vào kinh thành xa hoa, bảo rằng chỗ ở của mình là khoảng trời bao la, nếu Quốc vương muốn gặp thì phải tự mình đưa hoàng hậu đến đây. Nhà vua liền đích thân đưa hoàng hậu tới trước mặt vị jogi. Vị thánh tăng bảo hoàng hậu hãy phủ phục trước mặt mình, và sau khi bà giữ nguyên tư thế đó suốt ba giờ đồng hồ, ông bảo bà đứng dậy trở về, vì bệnh tình đã hoàn toàn khỏi hẳn.
Tối hôm đó, cả hoàng cung náo loạn vì hoàng hậu bị mất chuỗi tràng hạt bằng ngọc trai mà chẳng ai biết tung tích ở đâu. Cuối cùng, có người tìm đến chỗ vị tu sĩ jogi và thấy chuỗi hạt nằm trên mặt đất ngay chính nơi hoàng hậu đã quỳ lạy. Khi nhà vua nghe tin này, ngài nổi giận đùng đùng và ra lệnh đem vị jogi đi hành quyết. Tuy nhiên, mệnh lệnh khắc nghiệt ấy đã không thể thực hiện vì hoàng tử đã đút lót cho đám tay chân rồi trốn thoát khỏi đất nước đó. Nhưng qua sự việc này, chàng biết rằng lời khuyên thứ hai hoàn toàn đúng đắn.
Một ngày nọ, khi đang khoác lên mình bộ trang phục hoàng gia và đi dạo, hoàng tử nhìn thấy một người thợ gốm cùng vợ con lúc thì khóc lóc thảm thiết, lúc lại cười nói hả hê. "Này kẻ ngốc," chàng lên tiếng, "có chuyện gì vậy? Nếu cười thì sao lại khóc? Mà nếu khóc thì sao lại cười?"
"Xin đừng làm phiền tôi," người thợ gốm đáp. "Chuyện của chúng tôi thì liên quan gì đến ông?"
"Xin lỗi," hoàng tử nói, "nhưng ta thực sự muốn biết nguyên do."
"Nguyên do là thế này," người thợ gốm ngậm ngùi kể. "Quốc vương nước này có một cô công chúa mà ngày nào ngài cũng phải gả chồng cho cô ta, bởi vì tất cả những người chồng của cô đều quay ra chết ngay trong đêm đầu tiên ăn ở cùng cô. Hầu hết nam thanh nữ tú trẻ tuổi trong vùng đều đã bỏ mạng theo cách đó, và sắp tới lượt con trai chúng tôi bị triệu vào cung. Chúng tôi cười vì sự đời nực cười—con trai của một kẻ làm gốm lại được cưới công chúa; và chúng tôi khóc vì hậu quả thảm khốc của cuộc hôn nhân ấy. Chúng tôi biết làm sao đây?"
"Đúng là một chuyện vừa đáng cười vừa đáng khóc. Nhưng đừng khóc nữa," hoàng tử bảo. "Ta sẽ đổi chỗ với con trai ông và sẽ thành hôn với công chúa thay cho nó. Chỉ cần cho ta mượn quần áo phù hợp và chuẩn bị cho ta vào lễ cưới."
Thế là người thợ gốm đưa cho chàng trang phục và trang sức đẹp đẽ, rồi hoàng tử tiến vào cung điện. Đêm đến, chàng được dẫn vào phòng ngủ của công chúa. "Thời khắc đáng sợ đã tới!" Chàng thầm nghĩ; "chẳng lẽ mình lại phải chết giống như hàng tá thanh niên trước đây?" Chàng nắm chặt chuôi kiếm trong tay rồi nằm xuống giường, quyết tâm giữ mình tỉnh táo suốt đêm để xem chuyện gì sẽ xảy ra. Đến giữa đêm, chàng nhìn thấy hai con mảng xà Shahmar bò ra từ lỗ mũi của công chúa. Chúng lặng lẽ trườn về phía chàng, định bụng sẽ sát hại chàng như những người trước; nhưng chàng đã chuẩn bị sẵn sàng. Chàng vung kiếm đánh trả, và khi hai con rắn trườn tới giường, chàng vung tay chém chết cả hai. Sáng hôm sau, nhà vua như thường lệ đến kiểm tra và vô cùng kinh ngạc khi nghe thấy tiếng con gái mình cùng hoàng tử đang trò chuyện vui vẻ. "Quả thực," ngài thốt lên, "người này chính là chồng của nó, vì chỉ có anh ta mới sống sót được bên nó."
"Ngươi từ đâu tới? Ngươi là ai?" Nhà vua bước vào phòng hỏi.
"Tâu Quốc vương!" Hoàng tử đáp, "Thần là hoàng tử, con trai của vị quốc vương trị vì đất nước nọ."
Nghe vậy, nhà vua vui mừng khôn xiết, khẩn khoản mời hoàng tử ở lại trong cung điện và chỉ định chàng làm người kế vị ngai vàng. Hoàng tử ở lại cung điện hơn một năm, sau đó xin phép trở về thăm quê hương mình và được chấp thuận. Nhà vua trao cho chàng voi, ngựa, châu báu cùng rất nhiều tiền bạc làm phí đi đường và làm quà tặng phụ vương chàng, rồi hoàng tử lên đường.
Trên đường về, chàng phải đi qua đất nước của người anh rể mà chúng ta đã nhắc tới ở trên. Tin tức chàng đến nơi truyền tới tai nhà vua, ngài liền tự trói tay, quấn dây thừng quanh cổ ra nghênh đón để tỏ lòng phục tùng. Ngài khẩn khoản xin chàng ở lại cung điện và nhận chút lòng thành đãi đằng khốn khó. Trong thời gian dừng chân tại đây, hoàng tử gặp lại chị gái mình, người đã vồn vã đón chào chàng bằng những nụ cười và cái ôm thắm thiết. Đến lúc chia tay, chàng mới nhắc cho chị biết vợ chồng chị đã đối xử với chàng thế nào trong lần đầu chàng tới thăm và chàng đã trốn thoát ra sao; sau đó chàng tặng họ hai con voi, hai con ngựa chiến tuyệt đẹp, mười lăm binh sĩ cùng lượng châu báu trị giá mười lac rupee.
Cuối cùng, chàng trở về quê nhà và báo tin cho cha mẹ biết sự trở về của mình. Chao ôi! Cha mẹ chàng đều đã mù cả hai mắt vì khóc thương cho sự mất tích của đứa con trai. "Hãy cho nó vào," nhà vua nói, "và đặt tay lên mắt chúng ta, chúng ta sẽ sáng mắt trở lại." Hoàng tử bước vào, được cha mẹ già ôm chồm lấy trong niềm hạnh phúc vô bờ; chàng đặt tay lên mắt họ, và mắt họ lập tức nhìn thấy lại ánh sáng.
Sau đó, hoàng tử kể cho phụ vương nghe tất cả những gì đã xảy ra với mình, và chàng đã nhiều lần thoát chết nhờ tuân theo những lời khuyên mua được từ người vợ Bà-la-môn ra sao. Nghe xong, nhà vua bày tỏ sự hối hận sâu sắc vì đã xua đuổi chàng, và tất cả lại chìm trong niềm vui cùng sự hòa thuận yên bình.
