Khi một người phụ nữ bán cá đi ngang qua hoàng cung và cất tiếng rao, hoàng hậu xuất hiện bên cửa sổ, vẫy bà ta lại gần để xem cá. Đúng lúc đó, một con cá rất to bỗng nhảy tanh tách dưới đáy giỏ.

"Cá này là con đực hay con cái?" Hoàng hậu hỏi. "Ta muốn mua một con cá cái."

Nghe thấy vậy, con cá liền bật cười lớn.

"Cá đực đấy ạ," người bán cá trả lời, rồi tiếp tục gánh hàng đi rao.

Hoàng hậu trở về phòng trong niềm giận dữ khôn cùng. Tối hôm đó, khi vào thăm bà, nhà vua nhận ra có điều gì đó đã làm nàng phiền lòng.

"Nàng thấy trong người không khỏe sao?" Nhà vua hỏi.

"Không ạ; nhưng thiếp vô cùng bực bội trước hành vi kỳ quặc của một con cá. Hôm nay có người phụ nữ mang cá đến, khi thiếp hỏi đó là con đực hay con cái, con cá đã vô cùng hỗn xược mà cười lớn."

"Chuyện cá cười sao! Thật vô lý! Chắc là nàng nằm mơ rồi."

"Thiếp không phải kẻ ngốc. Thiếp đang nói về những gì chính mắt thiếp đã thấy và chính tai thiếp đã nghe."

"Chuyện lạ đời thật! Được rồi, ta sẽ cho điều tra việc này."

Sáng hôm sau, nhà vua thuật lại cho quan đại thần những gì hoàng hậu đã kể, rồi lệnh cho ông phải điều tra sự việc và đưa ra câu trả lời thỏa đáng trong vòng sáu tháng, nếu không sẽ bị xử tử. Quan đại thần hứa sẽ cố gắng hết sức, dù trong lòng gần như chắc chắn mình sẽ thất bại. Trong suốt năm tháng, ông làm việc không biết mệt mỏi để tìm ra lý do vì sao con cá lại cười. Ông tìm kiếm khắp nơi và hỏi xin ý kiến của bất kỳ ai. Từ các bậc hiền triết, học giả cho đến những kẻ tinh thông phép thuật và đủ mọi chiêu trò gian gian dối dối đều được tham vấn. Tuy nhiên, không một ai có thể giải thích được; vì thế, ông đau đớn trở về nhà và bắt đầu lo liệu hậu sự cho cái chết cầm chắc trong tay, bởi ông đã quá hiểu nhà vua để biết rằng Bệ hạ sẽ không bao giờ rút lại lời đe dọa. Trong số những việc cần dặn dò, ông khuyên con trai mình nên đi chu du một thời gian cho đến khi cơn giận của nhà vua nguôi ngoai phần nào.

Chàng thanh niên vừa thông minh vừa tuấn tú liền lên đường, mặc cho số phận đưa đẩy đến đâu thì đến. Đi được vài ngày, chàng gặp một ông lão nông dân cũng đang trên đường đến một ngôi làng. Nhấy ông lão rất dễ mến, chàng hỏi liệu mình có thể đi cùng được không, lấy cớ là cũng sang thăm ngôi làng đó. Ông lão nông dân đồng ý và hai người cùng nhau bước đi. Trời nắng nóng, quãng đường lại dài và mệt mỏi.

"Bác có nghĩ sẽ dễ chịu hơn nếu thỉnh thoảng bác và cháu cõng nhau một đoạn không?" Chàng thanh niên nói.

"Thật là một kẻ ngốc nghếch!" Ông lão nông dân thầm nghĩ.

Chẳng mấy chốc, họ đi qua một cánh đồng lúa mì đã đến mùa thu hoạch, dập dềnh trong gió trông như một biển vàng.

"Lúa này đã ăn hay chưa ăn vậy bác?" Chàng thanh niên hỏi.

Không hiểu ý chàng, ông lão trả lời: "Tôi không biết."

Một lúc sau, hai người lữ hành đến một ngôi làng lớn. Chàng thanh niên đưa cho người đồng hành một chiếc dao xếp và nói: "Bác cầm lấy cái này, bạn già ơi, rồi đổi lấy hai con ngựa nhé; nhưng nhớ phải mang dao về trả lại cho cháu, vì nó quý lắm đấy."

Ông lão vừa buồn cười vừa giận dỗi đẩy chiếc dao ra, miệng rì rầm chửi thầm rằng cậu bạn này một là ngốc thật, hai là đang cố tình trêu ngươi mình. Chàng thanh niên giả vờ như không chú ý đến phản ứng của ông và giữ im lặng cho đến khi họ tới một thành phố lớn, cách nhà ông lão nông dân không xa. Họ đi dạo quanh khu chợ và ghé vào thánh đường, nhưng chẳng có ai chào hỏi hay mời họ vào nghỉ chân.

"Nghĩa địa này rộng lớn thật!" Chàng thanh niên thốt lên.

"Hắn ta có ý gì cơ chứ," ông lão nông dân nghĩ, "sao lại gọi một thành phố đông đúc dân cư thế này là nghĩa địa?"

Khi rời khỏi thành phố, con đường dẫn họ qua một nghĩa địa thật, nơi có vài người đang cầu nguyện bên mộ và phát bánh chapatis cùng bánh kulchas cho người qua đường để tích đức cho người thân đã mất. Họ vẫy hai người lữ hành lại và cho họ bao nhiêu tùy thích.

"Thành phố này tuyệt vời làm sao!" Chàng thanh niên nói.

"Bây giờ thì tên này chắc chắn bị mất trí rồi!" Ông lão nông dân nghĩ. "Không biết hắn còn làm trò gì tiếp nữa đây? Rồi hắn sẽ gọi đất liền là nước, gọi nước là đất liền; nói nơi có ánh sáng là bóng tối, và nơi bóng tối là ánh sáng cho mà xem." Tuy nhiên, ông giữ kín những suy nghĩ đó trong lòng.

Ngay sau đó, họ phải lội qua một dòng mương chảy dọc theo mép nghĩa địa. Nước khá sâu nên ông lão nông dân tháo giày, xắn quần qua gối rồi lội sang; nhưng chàng thanh niên lại cứ thế lội qua cùng với cả giày và quần.

"Chà! Ta chưa từng thấy ai ngốc nghếch toàn diện cả trong lời nói lẫn hành động như thế này," ông lão tự nói với mình.

Dù vậy, ông vẫn mến chàng trai; nghĩ rằng chuyện này sẽ làm vợ và con gái mình vui vẻ, ông mời chàng về nhà lưu lại bao lâu tùy thích trong thời gian ở lại làng.

"Cảm ơn bác rất nhiều," chàng thanh niên đáp; "nhưng xin phép cho cháu hỏi trước, liệu xà nhà của bác có chắc chắn không?"

Ông lão nông dân tuyệt vọng bỏ đi, vừa bước vào nhà vừa cười lớn.

"Có một cậu thanh niên ngoài cánh đồng kia," ông nói sau khi đáp lại lời chào của gia đình. "Cậu ta đi cùng tôi suốt phần lớn quãng đường, và tôi muốn cậu ta ở lại đây trong thời gian ghé thăm làng mình. Nhưng cậu ta ngốc đến mức tôi chẳng hiểu nổi ra làm sao. Cậu ta còn muốn biết xà nhà mình có vững không nữa cơ đấy. Đúng là điên rồi!" Nói rồi, ông bật cười nấc lên.

"Cha ơi," cô con gái của ông lão nông dân, một cô gái rất thông minh và sắc sảo, lên tiếng, "người đó, dù là ai đi nữa, tuyệt nhiên không phải kẻ ngốc như cha nghĩ đâu. Cậu ấy chỉ muốn biết liệu cha có đủ sức chiêu đãi cậu ấy đàng hoàng không mà thôi."

"Ồ! Ra là vậy," ông nông dân đáp. "Cha hiểu rồi. Vậy có lẽ con giúp cha giải mấy bí ẩn khác của cậu ta xem. Khi đi cùng nhau, cậu ta hỏi liệu cậu ta nên cõng cha hay cha nên cõng cậu ta, vì làm thế sẽ dễ chịu hơn."

"Chắc chắn rồi," cô gái nói. "Ý cậu ấy là một trong hai người nên kể chuyện để đi đường cho đỡ chán."

"Ồ đúng rồi. Thế còn lúc đi qua cánh đồng lúa mì, cậu ta lại hỏi cha là lúa này đã ăn hay chưa ăn."

"Cha lại không hiểu ý này sao cha? Cậu ấy chỉ muốn biết chủ cánh đồng có mắc nợ hay không thôi; bởi nếu chủ nợ đầm đìa, thì hoa lợi trên đồng cũng coi như đã bị ăn mất rồi, nghĩa là phải gánh nợ cho người ta."

"Đúng, đúng, đúng; phải rồi! Thế rồi khi vào một ngôi làng, cậu ta bảo cha cầm con dao xếp của cậu ta đi đổi lấy hai con ngựa, rồi mang dao về trả lại."

"Chẳng phải hai cái gậy chống chắc chắn cũng giúp ích cho đường đi như hai con ngựa sao? Cậu ấy chỉ muốn nhờ cha chặt đôi gậy và dặn cẩn thận đừng làm mất dao thôi."

"Cha hiểu rồi," ông nông dân nói. "Còn lúc đi dạo trong thành phố, chúng ta chẳng gặp ai quen biết, cũng không một ai cho lấy một mẩu thức ăn, cho đến khi đi qua nghĩa địa; ở đó có vài người gọi chúng ta lại và đưa tận tay mấy cái bánh chapatis và kulchas; thế là cậu bạn đi cùng liền gọi thành phố là nghĩa địa, còn nghĩa địa lại là thành phố."

"Điều này cũng dễ hiểu thôi cha, nếu nghĩ thành phố là nơi có thể tìm thấy mọi thứ, còn những kẻ hiếu khách kém thì chẳng khác nào đã chết. Thành phố tuy đông đúc nhưng với cha lại như chốn không người; trong khi ở nghĩa địa đầy người chết, cha lại được những người bạn tốt bụng chào đón và cho thức ăn."

"Thật đúng quá!" Ông nông dân kinh ngạc thốt lên. "Thế còn vừa rồi, khi qua dòng mương, cậu ta lại lội qua mà chẳng buồn tháo giày hay xắn quần."

"Con lại khâm phục sự khôn khói của cậu ấy đấy," cô gái đáp. "Con đã nhiều lần nghĩ thật dại dột khi người ta cứ chân trần lội xuống dòng nước chảy siết với đầy đá nhọn bên dưới. Chỉ cần trượt chân một cái là họ sẽ ngã lộn cổ và ướt sũng từ đầu đến chân. Người bạn này của cha là một người rất mực tinh tế. Con muốn được gặp và trò chuyện với cậu ấy."

"Được rồi," ông nông dân nói; "cha sẽ ra tìm và mời cậu ấy vào."

"Cha hãy nói với cậu ấy rằng xà nhà chúng ta rất vững, rồi cậu ấy sẽ vào thôi. Con sẽ gửi trước một món quà cho cậu ấy để tỏ ý rằng gia đình ta hoàn toàn đủ sức đón tiếp cậu ấy làm khách."

Theo đó, cô gọi một người gia nhân và cử anh ta mang đến cho chàng thanh niên một món quà gồm một bát mỡ bò ghee, mười hai chiếc bánh chapatis và một hũ sữa, cùng lời nhắn: "Này bạn hỡi, trăng đã tròn; mười hai tháng làm nên một năm, và biển hồ đang tràn ngập nước."

Đi được nửa đường, người hầu mang quà và lời nhắn gặp đứa con trai nhỏ của mình. Thấy thức ăn trong giỏ, đứa trẻ nài nỉ cha cho một ít. Người cha dại dột làm theo. Sau đó, anh ta gặp chàng thanh niên, trao phần quà còn lại và chuyển lời nhắn.

"Cho tôi gửi lời chào salam đến chủ nhà của anh," chàng thanh niên đáp, "và nói với cô ấy rằng trăng mới mọc, tôi chỉ tìm thấy mười một tháng trong năm, và biển hồ thì còn lâu mới đầy."

Không hiểu ý nghĩa của những từ này, người gia nhân lặp lại y nguyên từng từ như anh ta đã nghe cho chủ nhà; và thế là hành vi trộm cắp của anh ta bị phát giác, khiến anh ta bị trừng phạt nặng nề. Một lúc sau, chàng thanh niên bước vào cùng ông lão nông dân. Chàng được tiếp đón nồng hậu và được đối xử chu đáo như thể con trai của một bậc quyền quý, dẫu cho người chủ nhà khiêm tốn chẳng hề biết gì về gia thế của chàng. Cuối cùng, chàng kể cho họ nghe tất cả—về tiếng cười của con cá, án tử hình đang treo trên đầu cha mình, và sự lưu vong của bản thân—rồi xin họ lời khuyên xem nên làm gì.

"Tiếng cười của con cá," cô gái nói, "vốn là nguyên do của mọi tai hoạ này, ám chỉ rằng trong hoàng cung đang có một gã đàn ông cải trang để mưu sát nhà vua."

"Mừng quá, mừng quá rồi!" Con trai quan đại thần reo lên. "Vẫn còn kịp thời gian để tôi trở về cứu cha mình khỏi cái chết nhục nhã và bất công, đồng thời giải cứu nhà vua khỏi hiểm họa."

Hôm sau, chàng vội vã trở về quê nhà, đưa theo cả cô con gái của ông nông dân. Ngay khi arrival, chàng chạy xông vào cung điện và báo cho cha mình biết những gì đã nghe được. Vị quan đại thần tội nghiệp, lúc này đã gần như kiệt sức vì sự hãi cái chết cận kề, lập tức được đưa đến trước mặt nhà vua để thuật lại tin tức mà con trai ông vừa mang về.

"Không đời nào!" Nhà vua nói.

"Nhưng đúng là như vậy đấy, tâu Bệ hạ," quan đại thần đáp; "và để chứng minh sự thật của những gì thần nghe được, thần xin Bệ hạ hãy triệu tập tất cả thị nữ trong cung điện và lệnh cho họ nhảy qua một cái hố đào sẵn. Chúng ta sẽ sớm tìm ra liệu có gã đàn ông nào ở đó hay không."

Nhà vua cho đào một cái hố và ra lệnh cho tất cả thị nữ trong cung phải nhảy qua. Tất cả đều thử, nhưng chỉ có duy nhất một người nhảy qua được. Và người đó chính là một kẻ đàn ông!!

Nhờ vậy, hoàng hậu đã giải tỏa được thắc mắc, còn vị quan đại thần trung thành thì cứu được mạng sống.

Về sau, ngay khi có thể, con trai quan đại thần đã kết duyên cùng cô con gái của ông lão nông dân; và đó là một cuộc hôn nhân vô cùng hạnh phúc.