Bố, mẹ và dì Nadya không có nhà. Họ đã đi dự tiệc rửa tội tại nhà viên sĩ quan già hay cưỡi con ngựa xám nhỏ. Trong lúc chờ đợi họ về, Grisha, Anya, Alyosha, Sonya và con trai người đầu bếp là Andrey đang ngồi quanh chiếc bàn ở phòng ăn để chơi lô tô. Thú thật là đã đến giờ đi ngủ rồi, nhưng làm sao có thể chợp mắt được khi chưa nghe mẹ kể xem đứa bé trông thế nào trong lễ rửa tội và nhà đó đãi món gì ăn tối? Chiếc bàn được thắp sáng bằng ngọn đèn treo rải rác những con số, vỏ hạt dẻ, mẩu giấy vụn và những mảnh thủy tinh nhỏ. Trước mặt mỗi người chơi đặt hai tấm thẻ cùng một đống mảnh thủy tinh dùng để che các con số. Ở giữa bàn là một chiếc đĩa trắng đựng năm đồng xu kopeck. Bên cạnh chiếc đĩa ấy là một quả táo ăn dở, một chiếc kéo và một cái đĩa đựng vỏ hạt dẻ theo lời dặn. Bọn trẻ đang chơi ăn tiền. Tiền cược là một đồng kopeck. Quy định là ai gian lận sẽ bị đuổi ra ngoài ngay lập tức. Trong phòng ăn không có ai ngoài những người chơi, còn vú nuôi Agafya Ivanovna thì ở trong bếp đang chỉ cho đầu bếp cách cắt rập, trong khi người anh cả là Vasya, học sinh năm thứ năm, đang nằm dài trên chiếc ghế bọc ở phòng khách trong tâm trạng chán ngắt.

Chúng chơi rất hăng say. Vẻ phấn khích tột độ hiện rõ trên khuôn mặt Grisha. Thằng bé lên chín, đầu hú trụi đến mức lộ cả da đầu, má phúng phính và đôi môi dày như môi người da đen. Nó đã học lớp dự bị nên được xem là lớn và thông minh nhất. Nó chơi hoàn toàn vì tiền. Nếu trong đĩa không có những đồng kopeck ấy, chắc nó đã đi ngủ từ đời thuở nào. Đôi mắt nâu của nó láo liên một cách đầy bất an và ghen tị trên những tấm thẻ của người chơi khác. Nỗi sợ không thắng được, lòng đố kỵ cùng những tính toán tài chính ngập tràn trong cái đầu hú trụi khiến nó không thể ngồi yên và tập trung tư tưởng. Nó cựa quậy như thể đang ngồi trên đống lửa. Khi thắng cược, nó vồ lấy tiền một cách tham lam rồi nhét ngay vào túi. Con bé Anya, em gái nó, lên tám, cằm nhọn và đôi mắt sáng thông minh, cũng sợ có kẻ khác thắng cuộc. Nó lúc đỏ bừng, lúc tái xanh và chăm chú quan sát những người chơi khác. Tiền kopeck chẳng làm nó bận tâm. Thắng cuộc trong trò chơi này đối với nó là vấn đề danh dự. Đứa em gái thứ hai, Sonya, con bé sáu tuổi tóc xoăn tít với làn da chỉ thấy ở những đứa trẻ vô cùng khỏe mạnh, búp bê đắt tiền và trên những hộp bánh kẹo, chơi lô tô đơn thuần vì niềm vui của bản thân trò chơi. Khuôn mặt nó tràn ngập vẻ hạnh phúc ngập tràn. Bất cứ ai thắng, nó cũng cười và vỗ tay tán thưởng. Alyosha, một cục tròn vo phúng phính, thở hồng hộc qua đường mũi và trợn tròn mắt nhìn mấy tấm thẻ. Nó chẳng bận tâm đến lòng tham hay sự hiếu thắng. Miễn là không bị đuổi khỏi phòng hay bắt đi ngủ, nó đã thấy biết ơn lắm rồi. Trông nó có vẻ điềm tĩnh nhưng thực chất lại khá ranh mãnh. Nó có mặt ở đó không phải vì trò lô tô, mà vì những màn xung đột chắc chắn sẽ nổ ra trong lúc chơi. Nó vô cùng thích thú khi ai đó đánh người khác hoặc gọi nhau bằng những biệt danh cay nghiệt. Lẽ ra nó phải chạy đi chơi đâu từ lâu rồi, nhưng nó nhất định không rời khỏi bàn dù chỉ một phút vì sợ người ta ăn cắp đờ-mi hoặc mấy đồng kopeck của mình. Do chỉ biết đếm các số tròn chục và đơn vị cơ bản, Anya đành phải che các con số hộ nó. Người chơi thứ năm, con trai đầu bếp tên Andrey, một cậu bé da ngăm đen, trông ốm yếu mặc áo bông thắt ngực đeo cây thánh giá bằng đồng, đứng bất động, đờ đẫn nhìn các con số. Cậu ta chẳng màng đến việc thắng thua hay thành tích của người khác, bởi tâm trí đã bị cuốn hoàn toàn vào bài toán số học của trò chơi cùng lý thuyết chẳng mấy phức tạp của nó: "Trên đời này có bao nhiêu con số nhỉ," cậu ta thầm nghĩ, "và sao chúng lại không bị lẫn lộn vào nhau chứ?"

Tất cả lần lượt gọi to các con số, trừ Sonya và Alyosha. Để phá vỡ sự đơn điệu, theo thời gian, chúng đã nghĩ ra vô số từ đồng nghĩa và biệt danh hài hước. Chẳng hạn, số bảy được gọi là "cào rác", số mười một là "những thanh củi", số bảy mươi bảy là "Semyon Semyonitch", số chín mươi là "ông nội", cứ thế tiếp tục. Trò chơi diễn ra vô cùng náo nhiệt.

– Ba mươi hai! – Grisha hét lên, rút những ống gỗ nhỏ màu vàng ra khỏi chiếc mũ của bố. – Mười bảy! Cào rác! Hai mươi tám! Xếp chúng cho thẳng hàng nào. . .

Anya nhận ra Andrey đã để xổng mất số hai mươi tám. Vào lúc khác, chắc chắn con bé đã nhắc cậu ta, nhưng giờ đây, khi lòng tự tôn của nó đang nằm gọn trong chiếc đĩa đựng mấy đồng kopeck, nó vô cùng đắc ý.

– Hai mươi ba! – Grisha tiếp tục. – Semyon Semyonitch! Chín!

– Con bọ hung, con bọ hung kìa! – Sonya kêu lên, chỉ tay vào một con bọ đang bò ngang qua mặt bàn. – Ái chà!

– Đừng giết nó, – Alyosha cất giọng trầm ồ ồ nói, – biết đâu nó có con nhỏ. . .

Sonya dõi theo con bọ đen bằng ánh mắt tò mò và tưởng tượng về bầy con của nó: chắc chúng phải nhỏ xíu đến nhường nào!

– Bốn mươi ba! Một! – Grisha tiếp tục, bất mãn khi nghĩ đến việc Anya đã có tới hai số bốn. – Sáu!

– Ù rồi! Em ù rồi! – Sonya kêu lên, đảo mắt điệu đà và khúc khích cười.

Nét mặt của những người chơi bỗng chốc dài ra.

– Phải kiểm tra lại cho chắc đã! – Grisha nói, liếc Sonya đầy căm hận.

Dùng quyền lực của một đứa lớn tuổi và thông minh nhất, Grisha tự đứng ra phân xử. Ý nó muốn sao thì mọi người làm vậy. Ván bài của Sonya được tính toán lại một cách chậm rãi, tỉ mỉ, và ngậm ngùi thay cho các bạn chơi, hóa ra con bé không hề gian lận. Ván mới lại bắt đầu.

– Hôm qua em tận mắt thấy cơ đấy! – Anya nói, như thể đang lẩm bẩm một mình. – Hắn Filipp Filippitch làm sao mà lộn ngược mi mắt lại được, trông mắt đỏ ngầu và đáng sợ như yêu tinh ấy.

– Tớ cũng thấy rồi, – Grisha nói. – Tám! Còn một cậu ở trường tớ còn cử động được cả tai cơ. Hai mươi bảy!

Andrey ngước nhìn Grisha, trầm ngâm suy nghĩ rồi nói:

– Tớ cũng cử động được tai đấy. . .

– Thế thì cử động thử xem nào.

Andrey bèn nháy mắt, múp môi và cử động các ngón tay, tưởng tượng rằng tai mình cũng đang động đậy theo. Ai nấy đều phì cười.

– Gã Filipp Filippitch đó thật đáng ghét, – Sonya thở dài. – Hôm qua hắn bước vào phòng trẻ nhà em, trong khi em chỉ mặc mỗi chiếc áo lót. . . Ôi, em thấy ngượng chết đi được!

– Ù rồi! – Grisha bất chợt hét lên, vồ lấy đống tiền trong đĩa. – Tớ ù rồi nhé! Cứ xem lại thoải mái đi nếu các cậu thích.

Con trai đầu bếp ngẩng đầu lên, mặt cắt không còn giọt máu.

– Thế thì tớ không chơi tiếp được nữa rồi, – cậu ta thì thào.

– Sao lại không?

– Vì. . . vì tớ hết tiền mất rồi.

– Không có tiền thì không được chơi, – Grisha phán.

Andrey lục lọi các túi áo thêm lần nữa cho chắc ăn. Chẳng tìm thấy gì ngoài dăm mụn bánh mì và một mẩu chì gọt dở, khóę miệng cậu ta trễ xuống và bắt đầu chớp chớp mắt đầy tội nghiệp. Cậu ta sắp oà khóc đến nơi rồi. . .

– Tớ đặt cược thay cho cậu nhé! – Sonya nói, không nỡ nhìn vẻ mặt đau khổ ấy. – Chỉ là nhớ phải trả lại tiền cho tớ sau đấy nhé.

Tiền được đặt xuống và ván chơi lại tiếp tục.

– Hình như có ai đang gióng chuông ở đâu thì phải, – Anya nói, mở trân trân đôi mắt to.

Tất cả dừng chơi, há hốc miệng nhìn ra cửa sổ tối mò. Bóng ngọn đèn hắt lên màn đêm u tối.

– Cậu tưởng tượng ra đấy thôi.

– Ban đêm người ta chỉ gióng chuông ở nghĩa trang thôi, – Andrey nói.

– Thế họ gióng chuông ở đấy làm gì?

– Để đề phòng kẻ trộm đột nhập vào nhà thờ. Bọn chúng sợ chuông lắm.

– Thế kẻ trộm đột nhập vào nhà thờ để làm gì? – Sonya hỏi.

– Ai mà chẳng biết để làm gì: để giết người canh gác chứ sao.

Một phút trôi qua trong im lặng. Chúng nhìn nhau, rùng mình rồi lại cắm cúi chơi tiếp. Lần này đến lượt Andrey thắng.

– Nó gian lận đấy, – Alyosha bỗng cất giọng ồ ồ chẳng đầu chẳng cuối.

– Xạo vừa thôi, tớ có gian lận đâu.

Andrey tái mặt, miệng giật giật rồi giáng cho Alyosha một bạt tai vào đầu! Alyosha trợn tròn mắt giận dữ, chồm dậy, một quỳ gối lên bàn và tát thẳng vào má Andrey! Mỗi đứa bồi thêm cho nhau cú thứ hai và cả hai cùng truên lên khóc. Sonya cảm thấy những cảnh tượng hãi hùng này quá sức chịu đựng nên cũng oà khóc theo, thế là phòng ăn vang lên những tiếng khóc tỉ tê đủ cung bậc. Nhưng chớ tưởng thế là hết trò chơi nhé. Chưa đầy năm phút sau, lũ trẻ đã lại cười nói vui vẻ với nhau. Khuôn mặt đứa nào đứa nấy nhoe nhuét nước mắt nhưng điều đó chẳng cản được nụ cười nở trên môi; còn Alyosha thì sung sướng tột độ vì vừa có một trận ẩu đả diễn ra!

Vasya, cậu học sinh lớp năm, bước vào phòng ăn. Trông cậu ta ngái ngủ và đầy vẻ vỡ mộng.

– Thật là chướng tai gai mắt! – cậu ta thầm nghĩ khi thấy Grisha thọc tay vào túi làm mấy đồng kopeck kêu lanh keng. – Sao người ta lại có thể cho trẻ con tiền tiêu vặt cơ chứ? Lại còn cho chúng chơi trò chơi may rủi nữa chứ? Phải công nhận là cách giáo dục hay ho thật đấy! Thật không chịu nổi!

Nhưng trò chơi của lũ trẻ có sức cám dỗ lớn đến mức cậu ta cũng nổi thèm muốn được nhập cuộc để thử vận may.

– Chờ chút để anh cùng xí một chân nhé, – cậu ta nói.

– Đặt một kopeck đi đã chứ!

– Chờ một lát, – cậu ta vừa nói vừa quờ quạng khắp các túi. – Anh không có đồng kopeck nào, nhưng đây có một rúp. Anh đặt một rúp.

– Không, không, không. . . Anh phải đặt kopeck cơ.

– Mấy đứa ngốc này. Dù sao một rúp cũng có giá trị hơn kopeck chứ bộ, – cậu học sinh giải thích. – Ai thắng thì thối lại tiền thừa cho anh là được chứ gì.

– Không chịu đâu! Ra kia chơi đi!

Cậu học sinh lớp năm nhún vai, đi thẳng xuống bếp để đổi tiền lẻ chỗ đám gia nhân. Hóa ra dưới bếp chẳng kiếm nổi một đồng kopeck nào.

– Thế thì mấy đứa đổi tiền cho anh đi, – cậu ta nài nỉ khi quay lại từ phòng bếp. – Anh trả thêm tiền đổi cho. Chịu không nào? Nào, đổi cho anh mười kopeck lấy một rúp đi.

Grisha nghi ngờ nhìn Vasya, tự hỏi không biết đây có phải trò lừa đảo hay bịp bợm nào không.

– Không đổi đâu, – nó nói, tay vẫn giữ chặt túi quần.

Vasya bắt đầu nổi cáu, mắng mỏ chúng là đồ đần độn với đầu đất.

– Để em đặt cược thay cho anh Vasya nhé! – Sonya nói. – Anh ngồi xuống đi.

Cậu ta ngồi xuống, bày hai lá bài trước mặt. Anya bắt đầu đếm số.

– Tớ làm rơi mất một kopeck rồi! – Grisha đột ngột thông báo với giọng hốt hoảng. – Đợi đã nào!

Nó cầm lấy ngọn đèn, bò lom khom xuống gầm bàn để tìm đồng xu. Chúng quờ quạng vớ phải nào vỏ hạt dẻ nào đủ thứ dơ bẩn, cụng đầu vào nhau rầm rầm mà vẫn chẳng thấy đồng kopeck đâu. Chúng lại mò mẫm tìm tiếp, cứ tìm mãi cho đến khi Vasya giật lấy ngọn đèn khỏi tay Grisha và đặt trả lên vị trí cũ. Grisha vẫn tiếp tục mò mẫm trong bóng tối. Nhưng cuối cùng thì đồng kopeck cũng được tìm thấy. Mọi người ngồi lại vào bàn và định chơi tiếp.

– Sonya ngủ gật mất rồi! – Alyosha thông báo.

Sonya với mái đầu xoăn gục mặt lên tay, đang chìm vào giấc ngủ ngon lành, ngọt ngào và yên bình như thể đã ngủ được cả tiếng đồng hồ rồi. Con bé ngủ thiếp đi lúc nào không hay trong lúc đám trẻ mải tìm đồng kopeck.

– Nào, ra giường của mẹ nằm đi em! – Anya nói, đỡ con bé đứng dậy khỏi bàn. – Đi nào!

Tất cả lũ lượt kéo theo, và năm phút sau, chiếc giường của mẹ trông mới kỳ cục làm sao. Sonya đang ngủ say. Alyosha ngáy khò khò ngay bên cạnh. Đầu gác ngược chân nhau là Grisha và Anya. Cả con trai đầu bếp Andrey cũng kịpúc vào rúc rỉ nằm ké một góc bên cạnh chúng. Ngay sát đó là những đồng kopeck vừa mất đi quyền lực cho đến tận ván bài sau. Chúc ngủ ngon!