Lizaveta Ivanovna vẫn ngồi trong phòng, người mang nguyên bộ váy dạ hội, chìm đắm trong những dòng suy nghĩ miên man. Vừa về đến nhà, cô đã vội vã từ chối sự giúp đỡ của cô hầu phòng – người đang miễn cưỡng tiến lại để cởi váy giúp cô – với lời rằng cô sẽ tự lo lấy, rồi với trái tim run rẩy, cô bước thẳng lên phòng riêng, trong lòng vừa ngóng đợi sẽ gặp Hermann ở đó, lại vừa thầm cầu mong đừng thấy anh ta. Ngay cái nhìn đầu tiên, cô đã nhận ra anh không có ở đây, và cô thầm cảm ơn số phận đã ngăn anh không đến giữ cuộc hẹn. Cô cứ thế ngồi nguyên không thay đồ, bắt đầu ôn lại mọi sự việc đã cuốn cô đi xa đến thế chỉ trong một thời gian ngắn ngủi. Chưa đầy ba tuần kể từ lần đầu tiên cô nhìn thấy vị sĩ quan trẻ qua khung cửa sổ – vậy mà giờ đây, cô đã thư từ qua lại với anh, và anh đã thành công trong việc thuyết phục cô dành cho mình một cuộc gặp gỡ lúc nửa đêm! Cô chỉ biết tên anh qua chữ ký ở cuối những bức thư; cô chưa từng nói chuyện với anh, chưa từng nghe giọng nói của anh, và thậm chí chưa hề nghe ai nhắc đến tên anh cho đến tận tối nay. Thế nhưng, thật kỳ lạ, chính vào tối nay tại buổi vũ hội, Tomsky vì đang hờn dỗi nàng công chúa trẻ Pauline N—— (người vốn không chịu liếc mắt đưa tình với anh như mọi khi) nên muốn tìm cách trả đũa bằng cách ra điều dửng dưng: anh liền mời Lizaveta Ivanovna và khiêu vũ với cô một điệu mazurka kéo dài tưởng chừng vô tận. Suốt cả buổi, anh cứ trêu chọc cô về sự ưu ái mà cô dành cho các sĩ quan công binh; anh quả quyết rằng mình biết nhiều hơn cô tưởng, và có những lời trêu chọc hiểm đến mức vài lần Lizaveta đã nghĩ rằng bí mật của cô đã bị anh thấu tỏ.

– Anh biết những chuyện này từ ai thế? – cô vừa hỏi vừa mỉm cười.

– Từ bạn của một người rất quen thuộc với cô, – Tomsky đáp, – từ một người rất đỗi hào hoa.

– Thế người hào hoa ấy là ai?

– Tên anh ta là Hermann.

Lizaveta lặng thinh; nhưng tay chân cô bỗng chốc tê dại, mất hết cảm giác.

– Hắn ta, – Tomsky nói tiếp, – là một con người đậm chất lãng mạn. Hắn mang gương mặt nghiêng của một vị tướng Napoleon và tâm hồn của một tên Mephistopheles. Ta tin rằng trên lương tâm hắn ít nhất cũng có ba tội ác... Ơ kìa, sao trông cô tái mét thế?

– Tôi bị đau đầu... Thế còn Hermann ấy – hay bất cứ tên gì đi nữa – đã nói gì với anh?

– Hermann tỏ ra vô cùng bất mãn với người bạn của mình: hắn bảo rằng nếu ở địa vị người đó, hắn sẽ hành động hoàn toàn khác... Ta thậm chí còn cho rằng chính bản thân Hermann cũng đang mưu đồ gì với cô; ít nhất thì hắn cũng lắng nghe rất chăm chú mọi điều người bạn kia kể về cô.

– Vậy anh ta đã gặp tôi ở đâu cơ chứ?

– Ở nhà thờ chăng, hoặc trên bãi duyệt binh – Chúa mới biết được ở đâu. Cũng có thể là ngay trong phòng cô, khi cô đang ngủ, bởi chẳng có chuyện gì mà hắn—

Ba quý cô tiến đến chỗ anh với câu hỏi: “Oubli ou regret?” đã cắt ngang cuộc trò chuyện đang vô cùng hấp dẫn và gây tò mò đối với Lizaveta.

Nàng quý cô được Tomsky mời chính là công chúa Pauline. Chàng ta đã thành công trong việc làm hòa với nàng qua những vòng xoay dập dồn của điệu nhảy, để rồi sau đó đưa nàng về ghế ngồi. Khi trở lại chỗ cũ, Tomsky chẳng còn nhớ gì đến Hermann hay Lizaveta nữa. Cô rất khao khát được tiếp tục cuộc trò chuyện bị bỏ dở, nhưng điệu mazurka đã chấm dứt, và chẳng bao lâu sau, bà Bá tước già cũng cáo lui.

Những lời của Tomsky vốn chẳng qua chỉ là thứ chuyện phiếm xã giao thông thường trong các buổi tiệc khiêu vũ, thế nhưng chúng lại cắm sâu vào tâm can của thiếu nữ mộng mơ. Bức chân dung do Tomsky phác họa hoàn toàn trùng khớp với hình tượng mà cô tự vẽ ra trong tâm trí, và nhờ có những tiểu thuyết lãng mạn đọc gần đây, vẻ ngoài bình thường của người ngưỡng mộ bỗng được khoác lên mình những nét tính cách vừa khiến cô hoảng sợ, vừa kích thích trí tưởng tượng của cô đến tột cùng. Lúc này, cô đang ngồi với hai tay trần vắt chéo ngực, đầu vẫn cài hoa và gục xuống bờ ngực để trần. Bất chợt, cánh cửa bật mở và Hermann bước vào. Cô giật mình run rẩy.

– Anh đã ở đâu thế? – cô cất giọng hỏi bằng một tiếng thì thầm đầy sợ hãi.

– Trong phòng ngủ của bà Bá tước già, – Hermann đáp: – Tôi vừa ở đó ra. Bà Bá tước đã chết rồi.

– Lạy Chúa tôi! Anh đang nói gì thế?

– Và tôi sợ rằng, – Hermann nói thêm, – chính tôi là nguyên nhân gây ra cái chết của bà.

Lizaveta ngước nhìn anh, và những lời của Tomsky bỗng vang vọng trong tâm hồn cô: “Hắn ta ít nhất cũng có ba tội ác trên lương tâm!” Hermann ngồi xuống cạnh cửa sổ gần cô và kể lại toàn bộ sự việc vừa xảy ra.

Lizaveta lắng nghe trong nỗi kinh hoàng. Hóa ra tất cả những bức thư tràn ngập đam mê ấy, những khát khao bỏng cháy ấy, sự theo đuổi táo bạo và ngoan cố ấy – tất cả vốn dĩ chẳng phải là tình yêu! Tiền bạc – đó mới chính là thứ linh hồn hắn khát khao hướng tới! Cô không thể thỏa mãn ham muốn của hắn và đem lại hạnh phúc cho hắn được! Tội nghiệp cô gái trẻ, hóa ra cô chỉ là một công cụ mù quáng cho tên cướp bóc, kẻ sát nhân đã cướp đi sinh mạng của người ân nhân già nua!... Cô bật khóc những giọt nước mắt đắng cay của sự ăn năn tột độ. Hermann lặng lẽ ngắm nhìn cô: trái tim hắn lúc này cũng đang giày vò bởi những cảm xúc mãnh liệt, thế nhưng dẫu là những giọt nước mắt của cô gái tội nghiệp, hay vẻ đẹp kiều diễm tuyệt vời được tôn lên bởi niềm đau thương, cũng chẳng thể tạo nổi chút rung động nào trong cõi lòng chai đá của hắn. Hắn chẳng hề cảm thấy cắn rứt lương tâm khi nghĩ đến người đàn bà lớn tuổi đã khuất. Duy chỉ có một điều làm hắn bão táp trong lòng: sự mất mát không thể bù đắp được của bí mật mà hắn từng hy vọng sẽ thu về một gia tài kếch xù.

– Anh là một con quái vật! – cuối cùng Lizaveta thốt lên.

– Tôi không muốn bà ấy chết, – Hermann đáp: – Khẩu súng của tôi đâu có nạp đạn.

Cả hai cùng chìm vào im lặng.

Trời bắt đầu hửng sáng. Lizaveta thổi tắt ngọn nến: một thứ ánh sáng nhợt nhạt tràn ngập căn phòng. Cô lau những giọt nước mắt còn vương trên mi rồi ngước nhìn Hermann: anh đang ngồi cạnh cửa sổ, hai tay khoanh trước ngực và vầng trán nhíu lại đầy vẻ dữ dội. Trong tư thế ấy, trông anh phảng phất một cách kỳ lạ hình bóng của vị tướng Napoleon. Sự tương đồng ấy khiến Lizaveta không khỏi bàng hoàng.

– Làm sao để đưa anh ra khỏi ngôi nhà này đây? – cuối cùng cô lên tiếng. – Tôi đã định dẫn anh qua lối cầu thang bí mật, nhưng đi đường đó thì bắt buộc phải băng qua phòng ngủ của bà Bá tước, mà tôi thì sợ lắm.

– Hãy chỉ cho tôi cách tìm chiếc cầu thang bí mật ấy – tôi sẽ tự đi một mình.

Lizaveta đứng dậy, lấy từ trong ngăn kéo ra một chiếc chìa khóa, trao cho Hermann và căn dặn anh những điều cần thiết. Hermann siết chặt bàn tay lạnh ngắt, rũ rượi của cô, đặt một nụ hôn lên mái đầu đang cúi gằm, rồi rời khỏi phòng.

Hắn bước xuống chiếc cầu thang xoắn ốc và một lần nữa đặt chân vào phòng ngủ của bà Bá tước. Thi hài người phụ nữ lớn tuổi vẫn ngồi đó như hóa đá; gương mặt bà biểu lộ một vẻ bình lặng sâu sắc. Hermann dừng lại trước thi thể, đăm đăm ngắm nhìn một hồi lâu như thể muốn tự thuyết phục bản thân trước hiện thực phũ phàng; cuối cùng hắn bước vào phòng nhỏ bên trong, rà tay tìm cánh cửa giấu sau tấm thảm thêu, rồi bắt đầu bước xuống chiếc cầu thang tối mò với muôn vàn cảm xúc kỳ lạ cuộn trào trong ngực. “Chính qua chiếc cầu thang này,” hắn thầm nghĩ, “có lẽ từ chính căn phòng này, và vào đúng giờ phút này của sáu mươi năm về trước, đã từng có một gã công tử hào hoa nào đó lướt đi trong bộ áo thêu viền, mái tóc chải kiểu *à l’oiseau royal*, tay ép chặt chiếc mũ tam giác vào lồng ngực – một gã đàn ông giờ đây đã mục rữa từ lâu trong nấm mồ, thế nhưng trái tim của người tình già của hắn thì mới chỉ ngừng đập vào ngày hôm nay thôi...”

Ở chân cầu thang, Hermann tìm thấy một cánh cửa, hắn dùng chìa khóa mở ra rồi bước qua một hành lang dẫn thẳng ra đường phố.