Dường như những lời của nhà hiền triết đã ứng nghiệm. Tận phía xa xa trên cao, một luồng ánh sáng xuyên qua màn sương mù dày đặc rồi biến mất giữa những dãy núi. Tiếp theo đó là luồng thứ hai và thứ ba. Nơi ấy, bên kia màn đêm, những linh thần rực rỡ dường như đang lơ lửng, và một sự huyền nhiệm lớn lao dường như sắp được hé lộ, tựa như hơi thở của sự sống đang thổi qua, tựa như một buổi lễ trọng thể đang diễn ra. Thế nhưng, mọi thứ vẫn còn vô cùng xa vời. Bóng tối càng lúc càng buông dày đặc; những đám mây mù cuồn cuộn thành từng khối, tách rời rồi đuổi theo nhau không dứt, chẳng ngừng.

Một thứ ánh sáng xanh từ ngọn đỉnh núi xa xăm chiếu rọi xuống một khe vực sâu thẳm; những mây mù dâng lên phủ kín cả bầu trời cho đến tận thiên đỉnh.

Những tia sáng dần khuất lùi ra xa mãi, như thể đang trốn chạy khỏi thung lũng đầy bóng tối và kinh hoàng này. Socrates đứng lặng ngắm theo chúng với vẻ buồn bã. Elpidias đầy sợ hãi ngước nhìn lên đỉnh núi.

"Socrates, hãy nhìn kìa! Anh thấy gì trên núi vậy?"

"Hỡi người bạn," nhà hiền triết đáp, "chúng ta hãy cùng suy xét hoàn cảnh của mình. Vì chúng ta đang chuyển động, chắc chắn chúng ta phải đi đến một nơi nào đó, và vì sự tồn tại trần thế này ắt phải có giới hạn, ta tin rằng giới hạn ấy nằm ở ngã rẽ của hai sự khởi đầu. Trong cuộc đấu tranh giữa ánh sáng và bóng tối, chúng ta chạm tay tới vương miện của những nỗ lực. Vì khả năng tư duy vẫn chưa bị tước đoạt khỏi chúng ta, ta tin rằng đó là ý muốn của đấng thần linh đã khai sinh ra năng lực suy nghĩ của chúng ta, rằng chính chúng ta phải tự mình tìm kiếm đích đến cho mọi nỗ lực. Do đó, hỡi Elpidias, chúng ta hãy hiên ngang bước đi để đón chào ánh bình minh đang trải rộng phía sau những tầng mây kia."

"Ôi, người bạn của tôi! Nếu đó là ánh bình minh, thì tôi thà rằng đêm dài lạnh lẽo cứ kéo dài mãi mãi còn hơn, bởi vì nó tĩnh lặng và bình yên biết bao. Anh không nghĩ rằng thời gian qua chúng ta đã trôi qua khá êm ả trong những cuộc trò chuyện đầy tính giáo huấn sao? Còn giờ đây, tâm hồn tôi đang run rẩy trước cơn bão táp sắp ập tới. Anh muốn nói gì thì nói, nhưng trước mặt chúng ta kia tuyệt đối không phải là những bóng ma thông thường của một đêm chết chóc."

Zeus giáng một luồng sấm sét xuống vực thẳm vô tận.

Ctesippus ngước nhìn lên đỉnh núi, và tâm hồn anh đông cứng lại vì sợ hãi. Những bóng hình vạm vỡ, tối tăm của các vị thần trên đỉnh Olympus đang quây tụ thành một vòng tròn trên núi. Một tia sáng cuối cùng lóe lên xuyên qua vùng mây mù rồiụ tắt ngấm như một ký ức mờ nhạt. Một cơn bão đang kéo đến, và thế lực của bóng tối một lần nữa chiếm thế thượng phong. Những bóng đen che kín bầu trời. Ở chính giữa, Ctesippus có thể nhận ra người con trai toàn năng của Cronos đang được bao quanh bởi một vầng hào quang. Những bóng hình u ám của các bậc thần linh tiền bối vây quanh ngẫu trong cơn thịnh nộ. Giống như những đàn chim tung cánh trong chạng vạng, giống như những lốc bụi cuốn đi bởi cuồng phong, giống như những chiếc lá mùa thu bị quật tả tơi bởi thần Boreas, vô số vị thần thứ yếu lơ lửng trong những tầng mây dài và chiếm kín không gian.

Khi những đám mây từ từ tan đi trên đỉnh núi và trút xuống nỗi kinh hoàng ảm đạm bao trùm lấy mặt đất, Ctesippus quỵ xuống gối. Về sau, anh thú nhận rằng trong khoảnh khắc kinh hoàng ấy, anh đã quên sạch mọi suy luận và kết luận của bậc thầy mình. Dũng khí của anh suy sụp; và sự hoảng loạn đã chiếm đoạt lấy tâm hồn anh.

Anh chỉ biết lắng nghe.

Hai giọng nói vang lên từ nơi vốn dĩ trước đó chỉ có sự tĩnh lặng: một là giọng nói đầy quyền uy và đe dọa của Thần Linh, và một là giọng nói yếu ớt của kẻ phàm trần bị gió cuốn từ sườn núi đến tận nơi Ctesippus đã bỏ lại Socrates.

"Ngươi," giọng nói từ các tầng mây cất lên như thế, "ngươi có phải là tên Socrates đầy phỉ báng, kẻ dám chống lại các vị thần trên trời dưới đất không? Xưa kia, chẳng có ai vui tươi và bất tử như chúng ta. Giờ đây, đã từ lâu chúng ta phải trải qua những ngày tháng trong bóng tối chính vì sự hoài nghi và lòng vô tín đã lan tràn trên mặt đất. Chưa bao giờ sương mù lại bao bọc chúng ta nặng nề đến thế kể từ khi giọng nói của ngươi vang lên ở Athens, thành phố mà chúng ta từng hết mực yêu thương. Tại sao ngươi không tuân theo những lời răn của cha ngươi, Sophroniscus? Người đàn ông tốt đó dẫu có tự cho phép mình vài lầm lỗi nhỏ, nhất là thời tuổi trẻ, nhưng để bù lại, chúng ta thường xuyên được thưởng thức hương thơm từ các lễ vật của ông ấy—"

"Hãy dừng lại, hỡi người con của Cronos, và giải đáp những hoài nghi cho tôi! Phải chăng tôi hiểu rằng ông thích sự đạo đức giả hèn nhát hơn là việc dấn thân tìm kiếm chân lý?"

Trước câu hỏi này, những vách đá rung chuyển bởi tiếng sét đinh tai nhịp nhàng. Hơi thở đầu tiên của cơn bão tan đi trong những hẻm núi xa xôi. Thế nhưng những ngọn núi vẫn run rẩy, bởi vì đấng ngự trị trên đó vẫn đang run rẩy. Và trong sự tĩnh lặng đầy lo âu của màn đêm, người ta chỉ có thể nghe thấy những tiếng thở dài từ chốn xa xăm.

Ngay tận đáy sâu của lòng đất, những tên Titan bị xiềng xích dường như đang rên siết dưới đòn giáng của người con trai Cronos.

"Ngươi đang ở đâu rồi, hỡi kẻ hay chất vấn ngạo mạn kia?" Giọng nói nhạo báng của vị thần Olympus bất ngờ vang lên.

"Tôi ở đây, hỡi người con của Cronos, vẫn ngay tại chốn này. Không gì ngoài câu trả lời của ông có thể lay chuyển tôi khỏi đây. Tôi đang chờ đợi."

Sấm sét gầm rú trong những tầng mây tự như một con thú hoang ngạc nhiên trước thái độ tiếp cận không sợ hãi của một kẻ thuần thú xứ Libya. Chỉ một lát sau, Giọng Nói ấy lại vang dội khắp không gian:

"Hỡi con trai của Sophroniscus! Vẫn chưa đủ sao khi ngươi gieo rắc quá nhiều sự hoài nghi trên trần gian để rồi mây mù từ những mối nghi ngờ của ngươi vươn tới tận đỉnh Olympus? Quả thật, có biết bao lần khi ngươi đang tranh biện ở những chốn chợ búa, trong các hàn lâm viện hay trên những lối đi dạo, ta cứ ngỡ như ngươi đã phá hủy sạch mọi bàn thờ trên mặt đất, và bụi bặm từ chúng đang bay ngược lên tới tận chỗ chúng ta trên ngọn núi này. Thậm chí điều đó vẫn chưa đủ! Ngay trước mặt ta đây mà ngươi vẫn nhất định không chịu thừa nhận uy quyền của các bậc bất tử—"

"Zeus, ngài đang nổi giận. Hãy nói cho tôi biết, ai đã ban cho tôi ‘Vị thần hộ mệnh’ (Daemon) vẫn luôn thì thầm với tâm hồn tôi suốt cuộc đời và thúc đẩy tôi đi tìm chân lý không mệt mỏi?"

Sự tĩnh lặng huyền bí ngự trị trong các tầng mây.

"Chẳng phải là các ngươi sao? Ngươi im lặng ư? Vậy thì ta sẽ tự mình tìm hiểu vấn đề này. Hoặc là sự khởi đầu thiêng liêng ấy bắt nguồn từ ngươi, hoặc từ một ai khác. Nếu từ ngươi, ta xin mang nó dâng lên làm lễ vật. Ta dâng cho ngươi quả ngọt của cuộc đời ta, ngọn lửa từ tia sáng do chính tay ngươi nhóm lên! Hãy nhìn xem, hỡi người con của Cronos, ta đã gìn giữ món quà của ngài; trong sâu thẳm trái tim ta đã nảy mầm hạt giống mà ngài đã gieo. Đó chính là ngọn lửa trong tâm hồn ta. Nó đã bùng cháy trong những bước ngoặt khi chính tay ta tự đứt đứt đoạn tơ lòng. Tại sao ngài lại không chịu đón nhận? Phải chăng ngài muốn ta coi ngài là một bậc thầy kém cỏi, người vì tuổi già mà không nhận ra rằng chính học trò của mình vẫn đang ngoan ngoãn tuân theo những mệnh lệnh của ông? Ngươi là ai mà dám ra lệnh cho ta bóp nghẹt ngọn lửa đã soi sáng toàn bộ cuộc đời ta, kể từ khoảnh khắc nó được chạm tới bởi tia sáng đầu tiên của tư duy linh thiêng? Mặt trời không hề nói với những vì sao rằng: ‘Hãy tắt đi để ta mọc lên.’ Mặt trời mọc và ánh sáng yếu ớt của các vì sao bị lu mờ bởi ánh dương rực rỡ hơn bội phần. Ban ngày không nói với ngọn đuốc rằng: ‘Hãy tắt đi; ngươi đang cản trở ta.’ Ban ngày ló dạng, ngọn đuốc tỏa khói chứ chẳng còn chiếu sáng nữa. Đấng thần linh mà ta đang kiếm tìm không phải là kẻ sợ hãi sự hoài nghi như ngươi. Đấng thần linh ấy tựa như ban ngày, tựa như mặt trời, và tỏa sáng mà không cần phải dập tắt những ánh sáng khác. Vị thần mà ta tìm kiếm là vị thần sẽ nói với ta rằng: ‘Hỡi kẻ lữ hành, hãy giao ngọn đuốc của ngươi cho ta, ngươi không cần đến nó nữa, bởi ta chính là nguồn cội của mọi ánh sáng. Hỡi kẻ đi tìm chân lý, hãy đặt món quà nhỏ bé là sự hoài nghi của ngươi lên bàn thờ ta, bởi trong ta có lời giải đáp cho nó.’ Nếu ngài chính là vị thần ấy, hãy lắng nghe những câu hỏi của ta. Chẳng ai giết đứa con ruột thịt của chính mình, và những mối hoài nghi của ta chính là một nhánh của tinh thần vĩnh cửu mang tên chân lý."

Xung quanh, những tia chớp từ thiên đường xé rách màn mây đen, và từ trong cơn bão đang gầm thét, giọng nói uy quyền lại vang lên:

"Những mối hoài nghi của ngươi hướng về đâu, hỡi kẻ hiền triết ngạo mạn, kẻ dám từ bỏ sự khiêm nhường - món trang sức đẹp đẽ nhất của các nhân đức trần thế? Ngươi đã từ bỏ mái nhà thân thiện của sự đơn thuần dễ tin để đi lang thang trong hoang mạc của sự hoài nghi. Ngươi đã tận mắt chứng kiến không gian chết chóc nơi các vị thần hằng sống đã rời bỏ. Liệu ngươi có dám băng qua nó, hỡi con sâu mọt nhỏ nhoi đang bò trườn trong đống bụi bặm phỉ báng các vị thần một cách đáng thương hại của ngươi không? Liệu ngươi có thể thổi sự sống vào thế giới này? Liệu ngươi có thể thấu hiểu đấng thần linh vô danh mà ngươi thậm chí chẳng dám cất lời cầu nguyện? Hỡi kẻ bới phân khốn khổ, vấy bẩn bởi nhọ nồi của những đền thờ đổ nát, liệu ngươi có phải là kiến trúc sư sẽ xây nên ngôi đền mới chăng? Dựa vào điều gì mà ngươi nuôi hy vọng, hỡi kẻ chối bỏ các vị thần cũ nhưng lại chẳng có vị thần mới nào để thay thế chỗ của họ? Đêm vĩnh cửu của những hoài nghi không lời giải, hoang mạc chết chóc tước đi tinh thần sự sống — đó chính là thế giới của ngươi, hỡi con sâu mọt đáng thương, kẻ đã gặm nhấm niềm tin hằng sống vốn là nơi trú ẩn cho những trái tim thuần phu, kẻ đã biến thế giới thành một cõi hỗn mang chết chóc. Thế thì giờ đây, ngươi đang ở đâu, hỡi bậc hiền triết ngạo mạn, nhỏ nhoi?"

Chẳng còn nghe thấy gì ngoài tiếng bão táp dữ dội gầm rú khắp không gian. Rồi tiếng sấm thưa dần rồi tắt hẳn, gió thu mình lại, và những trận mưa như trút nước tuôn chảy qua màn đêm, tựa như những dòng lệ tuôn rơi không dứt đang đe dọa nuốt chửng trái đời và nhấn chìm nó trong trận hồng thủy của nỗi đau buồn không bao giờ nguôi ngoai.

Ctesippus có cảm giác như người thầy đã bị khuất phục, và giọng nói đầy chất vấn, không bao giờ chịu khuất phục và bất khuất ấy đã bị dập tắt vĩnh viễn. Thế nhưng chỉ vài khoảnh khắc sau, nó lại cất lên từ đúng vị trí cũ.

"Những lời của ngài, hỡi người con của Cronos, đã đánh trúng đích hơn cả những tia sét của ngài. Những tư tưởng mà ngài ném vào tâm hồn đang hoảng sợ của tôi đã ám ảnh tôi rất nhiều lần, và có lúc tôi tưởng như trái tim mình sắp vỡ vụn dưới sức nặng của nỗi thống khổ không thể chịu đựng nổi ấy. Phải, tôi đã từ bỏ mái nhà thân thiện của sự đơn thuần dễ tin. Phải, tôi đã nhìn thấy những không gian nơi các vị thần hằng sống đã rời đi, chìm đắm trong màn đêm của sự hoài nghi vĩnh cửu. Nhưng tôi bước đi không chút sợ hãi, bởi vì ‘Vị thần hộ mệnh’ của tôi đã thắp sáng con đường, khởi đầu thiêng liêng của mọi sự sống. Chúng ta hãy cùng xem xét vấn đề này. Chẳng phải những lễ vật trầm hương vẫn được đốt trên bàn thờ ngài nhân danh Đấng ban sự sống đó sao? Ngài đang đánh cắp những thứ thuộc về kẻ khác! Không phải ngài, mà chính Đấng kia mới là người được phụng sự bởi sự đơn thuần dễ tin ấy. Phải, ngài nói đúng, tôi không phải là một kiến trúc sư. Tôi không phải là kẻ xây dựng ngôi đền mới. Tôi không được ban cho sứ mệnh nâng cao từ mặt đất lên thiên đàng cấu trúc huy hoàng của đức tin mai hậu. Tôi chỉ là kẻ bới phân, bị vấy bẩn bởi nhọ nồi của sự hủy diệt. Nhưng lương tâm mách bảo tôi, hỡi người con của Cronos, rằng công việc của một kẻ bới phân cũng là điều cần thiết cho ngôi đền trong tương lai. Khi thời điểm đến để tòa lâu đài kiêu hãnh và uy nghi đứng vững trên vùng đất đã được thanh tẩy, và để vị thần hằng sống của niềm tin mới dựng ngai vàng của mình lên đó, tôi - kẻ bới phân khiêm nhường - sẽ bước đến bên ngài và nói rằng: ‘Đây là tôi, kẻ đã không ngừng bò trườn trong đống bụi bặm của sự chối bỏ. Khi bị bao vây bởi sương mù và khói than, tôi chẳng có thời gian để ngước mắt khỏi mặt đất; tâm trí tôi chỉ có một hình dung mơ hồ về công trình trong tương lai. Liệu ngài có ruồng bỏ tôi, hỡi Đấng công chính, Công Minh, Chân Thật và Cao Cả?’”

Sự tĩnh lặng và kinh ngạc ngự trị khắp không gian. Rồi Socrates cất cao giọng, tiếp lời:

"Tia nắng rọi xuống vũng nước nhơ nhớp, và làn hơi nước nhẹ nhàng, bỏ lại thứ bùn lầy nặng trĩu phía sau, bay lên trời cao với mặt trời, tan hòa và biến mất vào cõi không trung. Bằng tia nắng của mình, ngài đã chạm đến tâm hồn đẫm bụi trần của tôi và nó vươn lên hướng về ngài, Hỡi Đấng Vô Danh mà tên gọi là điều huyền nhiệm! Tôi tìm kiếm ngài, bởi vì ngài là Chân Lý; tôi phấn đấu vươn tới ngài, bởi vì ngài là Công Lý; tôi yêu mến ngài, bởi vì ngài là Tình Yêu; tôi hy sinh vì ngài, bởi vì ngài là Nguồn Cội của Sự Sống. Liệu ngài có ruồng bỏ tôi, hỡi Đấng Vô Danh? Những mối hoài nghi dằn vặt, cuộc tìm kiếm chân lý thiết tha, cuộc đời đầy gian khó, cái chết tự nguyện của tôi — xin hãy đón nhận chúng như một lễ vật không giọt máu, như một lời cầu nguyện, như một tiếng thở dài! Xin hãy hấp thụ chúng như cõi vô tận hấp thụ những làn sương đang bốc hơi! Xin hãy đón lấy chúng, hỡi Đấng mà tên gọi tôi còn chưa biết, xin chớ để những bóng ma của màn đêm tôi đã đi qua cản trở con đường đến với ngài, đến với ánh sáng vĩnh cửu! Hãy tránh ra, hỡi những bóng hình làm lu mờ ánh bình minh! Tôi nói cho các ngài hay, hỡi các vị thần của dân tộc tôi, các ngài thật bất công, và nơi nào không có công lý thì nơi đó chẳng thể có chân lý, mà chỉ có những bóng ma, những tạo vật của một giấc mơ. Đến kết luận này chính là tôi, Socrates, người từng mưu cầu thấu tỏ vạn vật. Hãy trỗi dậy, hỡi những làn sương chết chóc, ta đang bước đi trên con đường hướng về Ngài, Đấng mà ta đã kiếm tìm suốt cả cuộc đời!"

Sấm lại gầm lên một tiếng — một tiếng nổ ngắn, đột ngột, như thể tấm khiên aegis vừa tuột khỏi bàn tay suy yếu của vị thần sấm. Những âm thanh giận dữ của bão táp run rẩy phát ra từ các dãy núi, vang lên âm u trong các hẻm núi rồi lịm dần trong những kẽ đá. Thay vào đó là những âm thanh kỳ diệu khác vang lên.

Khi Ctesippus ngẩng đầu lên trong sự kinh ngạc, một cảnh tượng hiện ra trước mắt mà chưa từng có đôi mắt phàm trần nào từng thấy.

Màn đêm biến mất. Những đám mây tan đi, và các hình bóng thần linh trôi nổi trên bầu trời xanh thẳm như những dải hoa văn vàng trên viền chiếc áo lễ hội. Những dáng hình anh hùng lấp lánh trên những đỉnh đá và khe vực xa xôi, và Elpidias - kẻ với thân hình nhỏ bé đang đứng ở rìa một khe nứt trên vách đá - giơ đôi tay hướng về phía họ, tựa như đang khẩn cầu các vị thần đang khuất bóng hãy giải đáp cho số phận của mình.

Một đỉnh núi giờ đây hiện lên rõ mồn một trên màn sương mù huyền bí, tỏa sáng rực rỡ như một ngọn đuốc trên những thung lũng xanh thẫm. Người con của Cronos, vị thần sấm sét, không còn ngự trị trên đỉnh núi ấy nữa, và các vị thần Olympus khác cũng đã biến mất.

Socrates đứng một mình trong ánh nắng rực rỡ dưới vòm trời cao.

Ctesippus cảm nhận rõ mồn một nhịp đập của một sự sống huyền bí đang chuyển động khắp vạn vật, đánh thức cả ngọn cỏ non bé nhỏ nhất.

Một làn gió dường như đang lay động bầu không khí ngát hương, một giọng nói dường như đang ngân vang trong sự hòa hợp tuyệt diệu, một bước chân vô hình dường như đang vang lên — bước chân của Ánh Bình Minh rực rỡ!

Và trên đỉnh núi được chiếu sáng, một người đàn ông vẫn đang đứng đó, dang rộng đôi tay trong sự ngây ngất câm lặng, bị cuốn hút bởi một xung lực mạnh mẽ.

Chỉ một khoảnh khắc, rồi tất cả tan biến, và ánh sáng của một ngày bình thường chiếu rọi lên tâm hồn đang bừng tỉnh của Ctesippus. Nó tựa như một buổi chốn hoàng hôn ảm đạm sau màn khải huyền của tự nhiên vừa thổi vào anh hơi thở của một sự sống chưa từng được biết đến.

Trong sự tĩnh lặng sâu thẳm, các môn đệ của nhà hiền triết lắng nghe bản tường thuật kỳ diệu của Ctesippus. Plato phá vỡ sự im lặng.

"Chúng ta hãy cùng suy xét về giấc mơ ấy và ý nghĩa của nó," ông nói.

"Hãy cùng suy xét về nó," những người khác hưởng ứng.