Trong những ngày buồn bã ấy, vị tướng Xenophon, một học trò của Socrates, đang hành quân cùng Đội quân Mười nghìn người của mình ở một xứ sở xa xôi giữa muôn vàn hiểm nguy, tìm kiếm con đường trở về quê hương yêu dấu.

Æschines, Crito, Critobulus, Phædo và Apollodorus lúc bấy giờ đang bận rộn chuẩn bị cho một tang lễ giản dị.

Plato đang chong đèn cúi đầu bên những trang da cừu; môn đệ xuất sắc nhất của triết gia đang mải miết ghi chép lại những hành động, lời nói và bài học đánh dấu hồi kết trong cuộc đời bậc hiền triết. Một tư tưởng không bao giờ bị mai một, và chân lý được phát hiện bởi một trí tuệ lớn sẽ soi đường cho các thế hệ tương lai tựa như ngọn đuốc trong đêm tối.

Vẫn còn một môn đệ khác của Socrates. Không lâu trước đó, Ctesippus bồng bột từng là một trong những thanh niên Athens phù phiếm và ham vui nhất. Cậu tôn sùng cái đẹp như vị thần duy nhất của mình, và từng cúi đầu trước Clinias như biểu tượng tuyệt mỹ nhất của cái đẹp ấy. Nhưng kể từ khi quen biết Socrates, mọi ham muốn khoái lạc và sự hời hợt đều tan biến khỏi tâm trí cậu. Cậu dửng dưng nhìn người khác thay thế vị trí của mình bên cạnh Clinias. Sự uyển chuyển trong tư tưởng và sự hòa điệu trong tâm hồn mà cậu tìm thấy ở Socrates dường như hấp dẫn gấp trăm lần so với thân hình duyên dáng và những đường nét hài hòa của Clinias. Với tất cả cường độ của một tâm tính giông bão, cậu bám lấy người đàn ông từng làm xáo trộn sự thanh thản trong tâm hồn trinh nguyên của mình—tâm hồn lần đầu tiên rộng mở trước những nỗi hoài nghi tựa như nụ sồi non hé nở trước những làn gió xuân tươi mát.

Giờ đây, khi người thầy đã qua đời, cậu không tài nào tìm thấy sự bình yên bên ngọn lửa gia đình, hay trong sự tĩnh mịch ngột ngạt của những con đường, lẫn giữa bạn bè và các đồng môn. Những vị thần hộ mệnh gia đình và các vị thần của nhân dân khiến cậu cảm thấy ghê tởm.

“Ta không biết,” cậu thốt lên, “rằng các ngươi có phải là những vị thần cao cả nhất mà qua bao thế hệ người ta đã dâng hương và tế lễ hay không; ta chỉ biết rằng vì các ngươi mà đám đông mù quáng đã dập tắt ngọn đuốc chân lý sáng ngời, và cũng vì các ngươi mà họ đã hy sinh người phàm vĩ đại và cao cả nhất!”

Ctesippus suýt có cảm giác như những con đường và khu chợ vẫn còn vang vọng tiếng gào thét của bản án bất công ấy. Và cậu nhớ lại cách mà người dân nơi đây từng hò hét đòi tử hình những vị tướng đã dẫn dắt họ đến chiến thắng chống lại quân Arginusae, cũng như việc một mình Socrates đã phản đối phán quyết tàn nhẫn của các thẩm phán cùng cơn thịnh nộ mù quáng của đám đông. Thế nhưng, khi chính Socrates cần một người bảo vệ, chẳng có lấy một ai đứng ra bênh vực ông với một sức mạnh tương xứng. Ctesippus tự trách bản thân và bạn bè, và vì thế cậu muốn tránh mặt tất cả mọi người—thậm chí cả chính mình, nếu có thể.

Chiều hôm ấy, cậu ra biển. Nhưng nỗi đau đớn trong lòng cậu lại càng trào dâng mãnh liệt hơn. Cậu có cảm giác như những nàng tiên cá con của thần Nereus đang bồng bềnh dạt dôi trên bờ, khóc thương cho cái chết của người Athens ưu tú nhất và sự ngu muội của thành phố điên cuồng. Những con sóng vỗ vào bờ đá với tiếng gầm gừ than khóc. Tiếng gầm vang của chúng nghe tựa như một khúc ca đưa tang.

Cậu quay lưng bước đi, rời khỏi bờ biển và cứ thế tiến xa hơn mà chẳng buồn nhìn đường. Cậu quên mất thời gian, không gian và cả cái tôi của bản thân, tâm trí ngập tràn nỗi buồn phiền nhức nhối về Socrates!

“Hôm qua thầy vẫn còn đây, hôm qua những lời lẽ ôn hòa của thầy vẫn có thể lắng nghe. Làm sao có thể xảy ra chuyện hôm nay thầy không còn nữa? Hỡi màn đêm, hỡi ngọn núi khổng lồ chìm trong sương mù, hỡi biển cả dạt dào mang nhịp sống của chính mình, hỡi những cơn gió bất định mang hơi thở của một thế giới vô tận trên đôi cánh, hỡi vòm trời đầy sao lốm đốm những đám mây bay—hãy đưa ta đi cùng, hãy hé lộ cho ta bí ẩn của cái chết này, nếu điều đó đã tỏ tường với các ngươi! Và nếu các ngươi không biết, thì xin hãy ban cho tâm sự vô minh của ta sự dửng dưng cao cả của chính các ngươi. Hãy cất khỏi ta những câu hỏi đầy đọa này. Ta không còn sức để mang chúng trong lồng ngực mà không có câu trả lời, thậm chí không có lấy một tia hy vọng về câu trả lời. Bởi vì ai sẽ là kẻ trả lời chúng, giờ đây khi đôi môi của Socrates đã khép lại trong sự im lặng vĩnh hằng, và màn đêm vĩnh cửu đã phủ lên đôi mi thầy?”

Ctesippus cứ thế cất tiếng kêu gào với biển cả, núi non và màn đêm u tối—màn đêm vẫn đang tuân theo quy luật bất biến của mình, lặng lẽ và vô hình trôi qua trên thế giới đang chìm vào giấc ngủ. Nhiều giờ trôi qua trước khi Ctesippus ngẩng đầu lên và nhận ra bước chân mình đã vô thức dẫn đến nơi nào. Một nỗi sợ hãi tối tăm bao trùm lấy tâm hồn khi cậu nhìn xung quanh.