Tiền của Yakov Ivanitch gửi ở ngân hàng thị trấn và được đầu tư vào các khoản thế chấp hạng hai; ông chỉ giữ lại một ít ở nhà, đúng bằng số tiền cần cho các chi phí thiết yếu. Bước vào nhà bếp, ông dò dẫm tìm hộp diêm, và trong lúc que diêm bén lửa lóe lên một thứ ánh sáng xanh mờ ảo, ông kịp nhận ra bóng dáng Matvey vẫn đang nằm trên sàn nhà gần chiếc bàn, nhưng giờ đây thi thể đã được phủ một tấm vải trắng, chẳng còn thấy gì ngoài đôi giày. Có tiếng dế kêu rả rích. Aglaia và Dashutka không có trong phòng, cả hai đang ngồi sau quầy hàng trong tiệm trà, lặng lẽ kéo sợi. Yakov Ivanitch cầm chiếc đèn nhỏ bước sang phòng mình, kéo từ dưới gầm giường ra chiếc hộp nhỏ đựng tiền. Lần này, trong hộp có bốn trăm hai mươi tờ bạc một rúp và số tiền bạc lẻ trị giá ba mươi lăm rúp; những tờ bạc mang một mùi nặng nề, khó chịu. Gom tất cả số tiền vào chiếc mũ, Yakov Ivanitch bước ra sân rồi đi qua cổng. Ông vừa đi vừa liếc nhìn sang hai bên, nhưng chẳng thấy bóng dáng người phục vụ đâu.

– Này! – Yakov gọi lớn.

Một bóng đen bước ra từ hàng rào chắn ở điểm giao cắt đường sắt và rụt rè tiến về phía ông.

– Sao cứ đi lại mãi thế? – Yakov bực bội lên tiếng khi nhận ra người phục vụ. – Đây này; chưa đủ năm trăm đâu... Nhà tôi hết sạch tiền rồi.

– Vâng... vô cùng biết ơn ông ạ – Sergey Nikanoritch lầm bầm, tham lam vơ lấy số tiền rồi nhét vội vào túi. Hắn run lẩy bẩy, và cái sự run rẩy ấy vẫn rõ mồn một dẫu trời tối đen. – Xin ông đừng lo, Yakov Ivanitch... Tôi việc gì phải nhiều lời chứ: tôi đến rồi đi, chuyện chỉ có thế thôi. Người ta vẫn bảo, tôi chẳng biết gì và cũng chẳng thể nói gì cả... – Và ngay lập tức, hắn thở dài lẩm bẩm thêm: – Cuộc đời khốn nạn!

Họ đứng lặng thinh suốt một phút, không dám nhìn nhau.

– Thế là mọi chuyện chỉ vì một chút chuyện vặt, trời mới biết thế nào mà lần... – gã phục vụ run rẩy nói. – Tôi đang ngồi tự đếm tiền thì bỗng nghe tiếng động... Tôi nhìn qua khe cửa, và chỉ vì dầu ăn chay mà ông... Giờ hắn đâu rồi?

– Đang nằm trong bếp ấy.

– Ông nên đem hắn đi đâu đó đi... Chần chừ gì nữa?

Yakov lầm lũi tiễn hắn ra ga, rồi quay về nhà cất vó ngựa để chở Matvey đi Limarovo. Ông đã quyết định đưa thi thể lão vào khu rừng Limarovo, bỏ lại bên vệ đường, rồi sau đó sẽ phao tin rằng Matvey đã đi Vedenyapino mà không trở về; khi ấy ai nấy sẽ đinh ninh rằng lão đã bị kẻ nào đó sát hại dọc đường. Ông thừa biết chẳng thể lừa nổi ai bằng cách này, nhưng việc được di chuyển, được làm một điều gì đó, được hành động còn đỡ dằn vặt hơn là ngồi yên một chỗ và chờ đợi. Ông gọi Dashutka, cùng cô khiêng Matvey ra ngoài. Aglaia ở lại dọn dẹp căn bếp.

Lúc Yakov và Dashutka quay về, họ bị chắn lại ở điểm giao cắt đường sắt vì thanh chắn đã hạ xuống. Một đoàn tàu chở hàng dài đang ì ạch chạy qua, được kéo bởi hai đầu máy thở hồng hộc, phun từng luồng lửa đỏ rực ra khỏi ống khói.

Đầu máy đi đầu rít lên một tiếng chói tai ngay tại chỗ chắn tàu trước sự chứng kiến của nhà ga.

– Nó còi kìa... – Dashutka nói.

Cuối cùng đoàn tàu cũng chạy qua, và người gác gian thong thả nâng thanh chắn lên.

– Ông Yakov Ivanitch đấy ư? Tôi không nhận ra ông, thế này thì sắp phát tài rồi nhé.

Và rồi khi về đến nhà, họ buộc phải đi ngủ.

Aglaia và Dashutka ngả lưng nằm cạnh nhau trên chiếc giường trải tạm ở tiệm trà, còn Yakov thì nằm dài trên quầy hàng. Cả ba chẳng ai cầu nguyện cũng chẳng thắp đèn trước bàn thờ thánh trước khi chợp mắt. Cả ba thức trắng cho đến tận sáng hôm sau mà không thốt ra một lời nào, và họ cứ ngỡ suốt cả đêm có ai đó đang đi lại ở căn gác trống phía trên.

Hai ngày sau, một thanh tra cảnh sát cùng thẩm phán án lệnh từ thị trấn kéo đến tiến hành lục soát, trước tiên là phòng của Matvey và sau đó là toàn bộ quán trọ. Họ thẩm vấn Yakov trước tiên, và ông khai rằng hôm thứ Hai Matvey đã đi Vedenyapino để xưng tội, và chắc hẳn lão đã bị những thợ xẻ đang làm việc trên tuyến đường sắt sát hại.

Và khi vị thẩm phán hỏi vặn lại rằng tại sao người ta tìm thấy thi thể Matvey ở ngoài đường, trong khi chiếc mũ của lão lại nằm ở nhà – chẳng lẽ lão lại đi Vedenyapino mà không đội mũ sao? – và tại sao quanh thi thể trên nền tuyết dọc đường lại chẳng có lấy một giọt máu, dù đầu lão đã bị búa bổ vỡ nát còn mặt và ngực thì đẫm máu đen quánh, thì Yakov bối rối, mất bình tĩnh và lắp bắp đáp:

– Tôi không biết.

Và đúng điều mà Yakov hằng sợ hãi đã xảy ra: cảnh sát viên xuất hiện, viên sĩ quan cảnh sát huyện thì thản nhiên hút thuốc trong phòng cầu nguyện, còn Aglaia lao vào chửi bới và thô lỗ với cả thanh tra cảnh sát; rồi sau đó, khi Yakov và Aglaia bị dẫn ra sân, đám đông nông dân tụ tập nghẽn cả cổng và réo lên: “Chúng đang bắt lũ người sùng đạo kìa!”, và hình như ai nấy đều hân hoan vui mừng.

Tại buổi thẩm vấn, viên cảnh sát khẳng định chắc nịch rằng Yakov và Aglaia đã giết Matvey để độc chiếm tài sản, rằng bản thân Matvey cũng có tiền riêng, và nếu lúc lục soát không tìm thấy thì rõ ràng Yakov và Aglaia đã cuỗm mất rồi. Dashutka cũng được đem ra hỏi cung. Cô khai rằng bác Matvey và thím Aglaia ngày nào cũng cãi vã và suýt đánh nhau vì tiền, hơn nữa bác Matvey rất giàu, giàu đến mức từng cho một người nào đó – “người tình” của lão – tới chín trăm rúp.

Dashutka bị bỏ lại một mình trong quán trọ. Chẳng còn ai lai vãng đến uống trà hay mua rượu nữa, thời gian của cô cứ thế trôi qua giữa việc dọn dẹp các phòng, uống rượu mật ong và ăn bánh mì cuộn; nhưng chỉ vài ngày sau, cảnh sát lấy lời khai của người gác chắn tàu, và người này cho biết vào tối muộn ngày thứ Hai, ông ta đã thấy Yakov và Dashutka đánh xe trở về từ Limarovo. Dashutka cũng bị bắt giam, áp giải về thị trấn và tống vào ngục. Chẳng mấy chốc, qua lời khai của Aglaia, người ta vỡ lẽ ra rằng Sergey Nikanoritch cũng có nhúng tay vào vụ án mạng. Một cuộc lục soát được tiến hành tại phòng hắn, và tiền đã được tìm thấy ở một nơi vô cùng kỳ lạ: giấu trong đôi ủng nỉ đặt dưới lò sưởi, toàn là tiền lẻ với ba trăm tờ một rúp. Hắn thề thẩu rằng đó là tiền do tự tay hắn kiếm được, và rằng suốt một năm qua hắn chẳng hề bén mảng tới quán trọ; nhưng các nhân chứng lại đứng lên vạch trần rằng hắn vốn nghèo túng, dạo này đang cực kỳ khát tiền, và ngày nào hắn cũng sang quán trọ để vay tiền Matvey; đồng thời viên cảnh sát cũng tường thuật lại việc vào chính ngày xảy ra án mạng, hắn đã tự mình hai lần đến quán trọ cùng với gã phục vụ để giúp tên này hỏi vay tiền. Ngay lúc ấy, người ta chợt nhớ ra rằng vào tối thứ Hai, Sergey Nikanoritch đã không túc trực để đón chuyến tàu chở khách như thường lệ mà lẻn đi đâu mất. Thế là hắn cũng bị tóm cổ và tống giam về thị trấn.

Phiên tòa xét xử diễn ra mười một tháng sau đó.

Yakov Ivanitch trông già đi trông thấy, gầy xọp hẳn đi và nói năng lí nhí như một kẻ bệnh hoạn. Ông thấy mình thật yếu đuối, đáng thương, thấp kém hơn bất kỳ ai, và có cảm giác như tâm hồn ông cũng hệt như thể xác, đã bị tàn lụi và già cỗi đi bởi những dằn vặt của lương tâm cùng những giấc mơ và ảo ảnh cứ đeo bám ông suốt những tháng ngày trong tù. Khi vỡ lẽ ra rằng ông không hề đến nhà thờ, chánh án liền hỏi:

– Ông là kẻ tha giáo à?

– Tôi không biết – ông đáp.

Lúc này ông chẳng còn chút tín ngưỡng nào nữa; ông chẳng biết gì và cũng chẳng hiểu gì cả; đức tin xưa cũ giờ đây trở nên đáng ghét đối với ông, chẳng khác nào bóng tối và sự ngu muội. Aglaia thì chẳng hề suy sụp chút nào, mụ ta vẫn tiếp tục chì chiết người chết, đổ vạ cho lão là nguồn cơn mọi bất hạnh của họ. Sergey Nikanoritch đã mọc râu quai nón thay cho bộ mai cạo nhẵn nhụi ngày trước. Tại tòa, mặt hắn đỏ lựng, mồ hôi nhễ nhại, rõ ràng là đang vô cùng xấu hổ vì chiếc áo khoác tù nhân xám xịt và vì phải ngồi chung một ghế với những gã nông dân thấp hèn. Hắn tự biện hộ một cách vụng về, và để chứng minh rằng suốt một năm trời mình không hề đặt chân đến quán trọ, hắn đã đôi co với tất cả các nhân chứng khiến đám đông khán giả được một phen cười chế nhạo. Dashutka thì phì nhiêu ra trông thấy trong tù. Ra tòa, cô chẳng hiểu nổi những câu hỏi được đặt ra cho mình, chỉ lẩm bẩm rằng hồi sát hại bác Matvey cô sợ phát khiếp lên được, nhưng sau đó thì chẳng thèm bận tâm nữa.

Cả bốn kẻ đều bị kết tội giết người vì động cơ vụ lợi. Yakov Ivanitch bị kết án hai mươi năm tù khổ sai; Aglaia mười ba năm rưỡi; Sergey Nikanoritch mười năm; Dashutka sáu năm.