Tác giả: M.Y. Saltykov [N.Shchedrin]

Ngày xửa ngày xưa, có hai vị quan chức nọ. Cả hai đều nông cạn rỗng tuếch, để rồi một ngày nọ, họ bỗng dưng thấy mình được đưa đến một hoang đảo như thể đang ngồi trên chiếc thảm bay thần kỳ.

Họ đã trải qua toàn bộ cuộc đời mình trong một cơ quan nhà nước, nơi lưu trữ những hồ sơ giấy tờ; sinh ra ở đó, lớn lên ở đó, già đi ở đó, và hậu quả là chẳng có lấy chút hiểu biết mảy may nào về bất cứ thứ gì nằm ngoài cánh cổng cơ quan; còn những từ duy nhất họ biết là: “Với niềm kính trọng cao sâu nhất, tôi xin kính cẩn cúi chào ngài.”

Nhưng cơ quan ấy đã bị giải thể, và vì sự phục vụ của hai vị quan chức chẳng còn cần đến nữa, họ được ban cho sự tự do. Thế là hai vị quan chức về hưu dọn đến phố Podyacheskaya ở St. Petersburg. Mỗi người có nhà riêng, đầu bếp riêng và tiền lương hưu của mình.

Tỉnh giấc trên hoang đảo, họ thấy mình đang nằm chung dưới một tấm chăn. Ban đầu, tất nhiên, họ không sao hiểu nổi chuyện gì đã xảy ra với mình, và họ nói chuyện cứ như thể chẳng có điều chi phi thường vừa diễn ra vậy.

“Tôi vừa có một giấc mơ thật kỳ lạ làm sao vào đêm qua, thưa ngài Khâm sai đại thần,” vị quan chức này nói. “Hình như tôi đang ở trên một hoang đảo thì phải.”

Vừa thốt xong những lời đó, ông ta liền chồm dậy khỏi giường. Vị quan chức kia cũng lập tức bật dậy.

“Lạy Chúa tôi, thế này là nghĩa lý gì! Chúng ta đang ở đâu thế này?” họ kinh ngạc kêu lên.

Họ sờ soạng khắp người nhau để chắc chắn rằng mình không còn đang mơ màng nữa, và cuối cùng phải ngậm ngùi thừa nhận thực tại phũ phàng.

Trước mặt họ là đại dương bao la, còn sau lưng là một mảnh đất nhỏ bé, vượt qua đó thì đại dương lại tiếp tục trải dài. Họ bắt đầu khóc — lần đầu tiên kể từ khi cơ quan của họ bị đóng cửa.

Họ nhìn nhau và nhận ra rằng mỗi người chẳng mặc gì ngoài chiếc áo ngủ trên người, với tấm huân chương lủng lẳng trước ngực.

“Lẽ ra giờ này chúng ta phải đang dùng cà phê rồi chứ nhỉ,” vị quan chức nọ nhận xét. Rồi ông ta lại sực nhớ đến hoàn cảnh kỳ quái của mình và một lần nữa bật khóc nức nở.

“Bây giờ chúng ta phải làm sao đây?” ông ta nghẹn ngào. “Cho dù chúng ta có lập một bản tóm tắt báo cáo đi chăng nữa, thì việc đó có ích gì cơ chứ?”

“Ngài biết việc này không, thưa ngài Khâm sai đại thần,” vị quan chức kia đáp, “ngài đi về phía đông còn tôi sẽ đi về phía tây. Đến chiều chúng ta sẽ lại gặp nhau ở đây và, biết đâu đấy, chúng ta sẽ tìm được thứ gì đó.”

Họ bắt đầu tìm cách xác định hướng nào là hướng đông và hướng nào là hướng tây. Họ sực nhớ rằng vị thủ trưởng cơ quan của họ từng bảo rằng: “Nếu các anh muốn biết hướng đông ở đâu, hãy quay mặt về hướng bắc, và hướng đông sẽ nằm ở bên tay phải của các anh.” Nhưng khi họ cố gắng tìm xem hướng bắc nằm ở đâu, họ quay sang phải rồi sang trái và nhìn ngó khắp mọi phía. Do đã trải qua cả cuộc đời trong phòng lưu trữ hồ sơ, mọi nỗ lực của họ đều trở thành công cốc.

“Theo ý kiến của tôi, thưa ngài Khâm sai đại thần, cách tốt nhất là ngài đi về phía bên phải còn tôi sẽ đi về phía bên trái,” vị quan chức nọ lên tiếng — người không chỉ từng công tác ở phòng lưu trữ mà còn từng làm giáo viên dạy viết chữ tại Trường Dự bị, nhờ vậy mà thông minh hơn một chút.

Nói là làm. Vị quan chức nọ bước về phía bên phải. Ông ta bắt gặp những hàng cây trĩu quả đủ các loại. Ông ta rất muốn với tay hái một quả táo, nhưng chúng đều treo quá cao khiến ông buộc phải trèo lên cây. Ông chật vật trèo lên nhưng vô ích. Tất cả những gì ông làm được chỉ là làm rách chiếc áo ngủ của mình. Sau đó, ông tình cờ tìm thấy một con such. Dưới suối cá lội đặc kín.

“Thật tuyệt vời làm sao nếu chúng ta có tất cả số cá này ở phố Podyacheskaya!” ông ta thầm nghĩ, và nước miếng tứa ra đầy miệng. Rồi ông bước vào khu rừng và tìm thấy gà gô, gà rừng cùng thỏ.

“Lạy Chúa tôi, thực phẩm nhiều vô kể!” ông kêu lên. Cơn đói trong bụng ông đang dâng trào mãnh liệt.

Nhưng ông đành phải quay trở lại điểm hẹn với hai bàn tay trắng. Ông thấy vị quan chức kia đang chờ mình.

“Thế nào rồi, thưa ngài Khâm sai đại thần? Ngài có tìm được gì không?”

“Chẳng có gì ngoài một tờ báo Tờ Moscow Gazette số cũ, ngoài ra chẳng còn thứ gì khác.”

Hai vị quan chức lại nằm xuống để ngủ, nhưng chiếc bụng rỗng không cho phép họ được nghỉ ngơi. Giấc ngủ của họ một phần bị phá hỏng bởi ý nghĩ về việc ai đang là kẻ hưởng thụ khoản lương hưu của mình, phần khác bởi hồi ức về những trái cây, con cá, gà gô, gà rừng và thỏ mà họ đã nhìn thấy trong ngày.

“Thực phẩm của con người ở dạng nguyên thủy của nó biết bay, biết bơi và mọc trên cây. Ai mà ngờ được cơ chứ, thưa ngài Khâm sai đại thần?” vị quan chức nọ nói.

“Chắc chắn là vậy rồi,” vị quan chức kia hưởng ứng. “Tôi cũng phải thừa nhận rằng mình từng nghĩ những chiếc bánh mì ăn sáng cứ thế xuất hiện trên đời y như lúc chúng nằm trên bàn ăn vậy.”

“Từ đó có thể suy ra rằng nếu chúng ta muốn ăn thịt gà lôi, trước tiên chúng ta phải bắt lấy nó, giết thịt, vặt lông và quay nó lên. Nhưng làm thế nào để làm được điều đó đây?”

“Vâng, làm thế nào để làm được điều đó đây?” vị quan chức kia lặp lại.

Họ chìm vào im lặng và lại cố gắng chìm vào giấc ngủ, nhưng cơn đói cồn cào đã xua đuổi giấc ngủ đi mất. Trước mắt họ hiện lên lúc nhúc những đàn gà lôi và vịt, những bầy heo con, và trông món nào cũng thật mọng nước, được chế biến vô cùng hấp dẫn và trang trí tuyệt ngon với ô-liu, nụ bạch hoa cùng dưa muối.

“Tôi tin là lúc này mình có thể nuốt chửng cả đôi bốt của chính mình,” vị quan chức nọ nói.

“Găng tay cũng không tệ đâu, nhất là khi chúng đã khá mềm mại,” vị quan chức kia đáp.

Hai vị quan chức trân trân nhìn nhau đắm đuối. Trong ánh mắt họ ánh lên một thứ ngọn lửa đầy điềm gở, hàm răng họ va vào nhau lập cập và một tiếng rên rỉ trầm đục phát ra từ lồng ngực. Họ chậm rãi bò về phía đối phương và đột nhiên lao vào nhau trong một cơn cuồng nộ đáng sợ. Tiếng hét và tiếng rên rỉ vang lên, những mảnh vải rách tả tơi bay tứ tung, và vị quan chức từng là giáo viên viết chữ đã cắn đứt tấm huân chương của đồng nghiệp rồi nuốt chửng nó. Tuy nhiên, cảnh tượng máu me đã kéo cả hai bừng tỉnh khỏi cơn mê sộ.

“Chúa phù hộ chúng ta!” họ đồng thanh kêu lên. “Chúng ta chắc chắn không có ý định ăn thịt lẫn nhau chứ. Sao chúng ta lại có thể rơi vào bước đường cùng thế này cơ chứ? Thế lực tà ác nào đang đùa giỡn với chúng ta vậy?”

“Bằng mọi giá chúng ta phải trò chuyện để giải khuây, nếu không thì sẽ có án mạng và cái chết mất thôi,” vị quan chức nọ nói.

“Ngài nói trước đi,” người kia đáp.

“Ngài có giải thích được tại sao mặt trời lại mọc trước rồi mới lặn không? Tại sao lại không phải là ngược lại nhỉ?”

“Ngài buồn cười thật đấy, thưa ngài Khâm sai đại thần? Ngài thức dậy trước, rồi ngài đến công sở làm việc ở đó, và đến đêm thì ngài đi ngủ.”

“Nhưng tại sao người ta lại không thể giả định theo chiều ngược lại, nghĩa là người ta đi ngủ, nhìn thấy đủ mọi thể loại hình ảnh trong mơ, rồi mới thức dậy?”

“Ờ thì, đúng vậy, chắc chắn rồi. Nhưng khi tôi còn là một quan chức, tôi luôn suy nghĩ theo cách này: ‘Bây giờ là lúc rạng sáng, rồi trời sẽ sáng hẳn, tiếp đến là giờ ăn tối, và cuối cùng sẽ là lúc đi ngủ.’”

Từ “ăn tối” gợi nhắc lại sự việc xảy ra trong ngày, và ý nghĩ đó khiến cả hai vị quan chức trở nên ủ rũ, khiến cuộc trò chuyện đành phải ngắt quãng.

“Một bác sĩ từng nói với tôi rằng con người ta có thể duy trì sự sống trong một thời gian dài nhờ vào dịch cơ thể của chính mình,” vị quan chức nọ lại cất lời.

“Điều đó có nghĩa là gì?”

“Khá là đơn giản. Ngài thấy đấy, dịch của chính cơ thể sẽ sinh ra các chất dịch khác, và chúng lần lượt sinh ra những chất dịch khác nữa, cứ thế cho đến khi tất cả các chất dịch cạn kiệt hoàn toàn.”

“Và điều gì sẽ xảy ra sau đó?”

“Thì khi đó thức ăn phải được nạp vào cơ thể trở lại.”

“Quỷ tha ma bắt!”

Cho dù hai vị quan chức có chọn chủ đề gì đi chăng nữa, câu chuyện cuối cùng vẫn cứ quay trở lại chủ đề ăn uống; điều đó chỉ làm cho cơn đói của họ ngày càng tăng thêm. Thế là họ quyết định từ bỏ việc nói chuyện hoàn toàn, và sực nhớ tới tờ báo Moscow Gazette mà một người trong số họ đã tìm thấy, họ nhặt nó lên và bắt đầu đọc một cách ngấu nghiến.