Đêm hội bài diễn ra tại căn hộ của Narumov thuộc trung đoàn Kỵ binh Cận vệ. Đêm mùa đông dài dằng dặc trôi qua lúc nào không hay, mãi đến năm giờ sáng mọi người mới ngồi vào bàn ăn tối. Những ai thắng cuộc thì ăn uống ngon lành; số còn lại ngồi thừ người, thẫn thờ nhìn những chiếc đĩa trống không. Tuy nhiên, khi rượu sâm-panh được mang lên, không khí bỗng trở nên sống động hơn và tất cả đều hào hứng tham gia trò chuyện.

— Thế anh ra sao, Surin? — Chủ nhà lên tiếng hỏi.

— Ờ, tôi lại thua như mọi khi. Phải thú nhận là tôi cực kỳ xui xẻo: tôi chơi bài mirandole, lúc nào cũng giữ được bình tĩnh, chẳng bao giờ để điều gì làm cho mất kiên nhẫn, vậy mà rốt cuộc vẫn cứ thua!

— Thế mà anh không một lần mủi lòng đặt cược vào ô đỏ sao?... Sự kiên định của anh thật khiến tôi phải kinh ngạc.

— Thế các anh nghĩ sao về Hermann? — Một trong số các vị khách vừa nói vừa chỉ tay về phía một sĩ quan công binh trẻ tuổi: — Cậu ta chưa từng cầm một lá bài nào trong đời, chưa bao giờ đặt cược lấy một xu, thế mà lại ngồi lì ở đây đến tận năm giờ sáng chỉ để xem chúng ta chơi.

— Trò chơi này hấp dẫn tôi lắm chứ, — Hermann đáp: — nhưng tôi không có thói quen hy sinh những nhu cầu thiết yếu với hy vọng vơ vét lấy những thứ thừa thãi.

— Hermann là người Đức: cậu ta biết tiết kiệm — chỉ vậy thôi! — Tomsky nhận xét. — Nhưng nếu có một người mà tôi tài nào hiểu nổi, thì đó chính là bà nội tôi, Nữ bá tước Anna Fedotovna.

— Sao lại thế? — Các vị khách tò mò hỏi.

— Tôi không thể hiểu nổi, — Tomsky tiếp lời, — tại sao bà nội tôi lại chẳng bao giờ chịu đánh bài phè-rô.

— Một cụ già tám mươi tuổi không chơi bài thì có gì là lạ? — Narumov nói.

— Thế thì anh không biết lý do rồi nhỉ?

— Không, thật đấy; tôi chẳng có chút manh mối nào.

— Ồ! Vậy thì hãy nghe đây. Khoảng sáu mươi năm trước, bà tôi đến Paris và đã gây ra một tiếng vang lớn. Người ta đổ xô đi cốt để được thoáng nhìn thấy “Nữ thần vệ nữ xứ Muscovy”. Richelieu từng theo đuổi bà, và bà tôi vẫn đinh ninh rằng vì sự lạnh lùng của bà mà ông ta suýt thì tự sát. Thời đó các quý bà thường hay chơi bài phè-rô. Có lần tại cung điện, bà đã thua Công tước xứ Orleans một khoản tiền khổng lồ. Về đến nhà, bà bèn gỡ miếng mút trang điểm trên mặt, cởi bộ khung váy phồng, thông báo cho ông nội tôi biết về khoản tiền thua bạc, rồi ra lệnh cho ông phải trả nợ thay. Người ông quá cố của tôi, theo như tôi nhớ, cũng chỉ giống như một tay quản gia trong nhà bà. Ông sợ bà như sợ cọp; nhưng khi nghe tin về món nợ lớn đến vậy, ông suýt phát điên; ông cộng lại các khoản tiền mà bà đã thua, chỉ cho bà thấy rằng chỉ trong vòng sáu tháng mà bà đã ném qua cửa sổ tới nửa triệu franc, rằng dinh cơ của họ ở Moskva hay Saratov đều chẳng nằm ở Paris, và cuối cùng ông từ thẳng thừng việc trả nợ. Bà nội tôi liền giáng cho ông một cái tát trời giáng và đêm đó tự vào phòng ngủ riêng để tỏ thái độ bất mãn. Ngày hôm sau, bà cho gọi chồng lên, thầm mong hình phạt gia đình ấy đã khiến ông phải suy nghĩ lại, nhưng ngặt nỗi ông vẫn cứng rắn chẳng lay chuyển. Lần đầu tiên trong đời, bà chịu ngồi xuống phân tích và giải thích phải qu trái với ông, nghĩ rằng có thể thuyết phục ông bằng cách chỉ ra rằng nợ nấy có khác nhau, và giữa một vị hoàng thân với một tay thợ đóng xe có sự khác biệt một trời một vực. Thế nhưng mọi nỗ lực đều dã tràng xe cát, ông tôi vẫn cứ trơ như đá. Song sự việc không dừng lại ở đó. Bà tôi lúc bấy giờ chẳng biết phải xoay sở thế nào. Ít lâu trước đó, bà từng có dịp làm quen với một nhân vật vô cùng kỳ lạ. Chắc các anh đã từng nghe danh Bá tước St. Germain, người mà người ta thêu dệt biết bao giai thoại kỳ bí về ông. Các anh hẳn biết ông tự nhận mình là người Do Thái lưu lạc, là kẻ tìm ra thứ nước trường sinh bất tử, hòn đá triết gia, vân vân và vân vân. Có kẻ cười trừ xem ông là một tên bịp bợm; nhưng Casanova trong hồi ký của mình lại bảo ông là một điệp viên. Dù sự thật thế nào đi nữa, St. Germain, bất chấp vẻ huyền bí bao quanh, vẫn là một con người cực kỳ quyến rũ và rất được săn đón trong các tầng lớp thượng lưu xã hội. Ngay cả tận bây giờ, bà tôi vẫn giữ những ký ức đầy trìu mến về ông và sẽ nổi giận đùng đùng nếu nghe ai đó nói lời bất kính với ông. Bà tôi biết rằng St. Germain đang nắm giữ những khoản tiền lớn. Bà quyết định tìm đến ông cứu viện, bèn viết một bức thư giục ông đến gặp ngay lập tức. Lão già kỳ quặc ấy liền tắp lự có mặt và thấy bà đang chìm đắm trong nỗi buồn đau tuyệt vọng. Bà tô vẽ cho ông thấy cái sự bạo tàn của người chồng dưới sắc thái đen tối nhất, rồi kết luận rằng mọi hy vọng duy nhất của bà giờ đây đều đặt trọn vào tình bạn và sự rộng lượng của ông.

— St. Germain trầm ngâm suy nghĩ.

— “Tôi có thể ứng trước cho bà số tiền bà cần,” — ông ta nói; — “nhưng tôi biết bà sẽ chẳng thể nào yên lòng nổi cho đến khi trả hết nợ cho tôi, và tôi thì không muốn mang thêm phiền phức đến cho bà. Dù vậy, vẫn có một cách khác để tháo gỡ khó khăn này cho bà: bà có thể thắng lại số tiền đó.”

— “Nhưng thưa Bá tước thân mến,” — bà tôi đáp, — “tôi đã nói là tôi chẳng còn lại một xu nào nữa cơ mà.”

— “Tiền nong không phải là vấn đề,” — St. Germain đáp: — “xin bà vui lòng lắng nghe tôi đây.”

— Rồi ông hé lộ cho bà một bí mật, mà mỗi chúng ta ở đây sẵn sàng đánh đổi rất nhiều thứ để có được...

Các sĩ quan trẻ lắng nghe với sự tập trung cao độ hơn hẳn. Tomsky châm tẩu thuốc, rít vài hơi rồi tiếp tục câu chuyện:

— Tối hôm ấy, bà tôi đến Versailles để tham dự buổi chơi jeu de la reine. Công tước xứ Orleans làm cái; bà tôi liền khéo léo tìm cách thoái thác chuyện chưa thanh toán nợ nần bằng cách bịa ra dăm câu chuyện nhỏ, rồi bắt đầu bước vào bàn chơi đối đầu với ông ta. Bà chọn ba lá bài và đánh liên tiếp từng lá một: cả ba lá đều thắng sonika, [Thuật ngữ chỉ một lá bài thắng hoặc thua trong thời gian nhanh nhất có thể.] và bà tôi đã vớt vát lại từng xu từng cắc mà bà từng thua sạch.

— Toàn là may rủi thuần tuý! — Một vị khách lên tiếng.

— Chuyện bị đặt! — Hermann nhận xét.

— Biết đâu đó là những lá bài đánh dấu thì sao! — Người thứ ba phỏng đoán.

— Tôi không nghĩ vậy, — Tomsky nghiêm túc đáp.

— Gì chứ! — Narumov nói. — Anh có một người bà biết rõ cách chọn ra ba lá bài may mắn liên tiếp, thế mà anh chưa từng moi được bí quyết ấy từ bà ư?

— Khỉ thật, đấy mới là điều đáng nói chứ! — Tomsky đáp: — Bà có tới bốn người con trai, trong đó có cha tôi; cả bốn người đều là những con bạc khát nước, vậy mà chẳng ai trong số họ được bà hé lộ cho một nửa lời về bí quyết ấy, mặc dù điều đó chẳng hề tồi chút nào đối với họ hay với chính tôi. Tuy nhiên, đây là những gì tôi nghe được từ người cậu của mình, Bá tước Ivan Ilyich, và cậu đã lấy danh dự ra để đảm bảo với tôi rằng đó là sự thật. Cố Chaplitzky — chính là kẻ từng chết trong cảnh bần hàn sau khi nướng sạch cả gia tài triệu phú — thuở trẻ đã từng thua khoảng ba mươi nghìn rúp... hình như là vào tay Zorich, nếu tôi nhớ không nhầm. Hắn ta khi ấy tuyệt vọng cùng cực. Bà nội tôi, vốn dĩ luôn cực kỳ nghiêm khắc trước thói tiêu xài hoang phí của đám thanh niên, vậy mà lại động lòng trắc ẩn trước hoàn cảnh của Chaplitzky. Bà đưa cho hắn ba lá bài, dặn hắn đánh lần lượt từng lá một, đồng thời bắt hắn phải thề độc rằng sẽ không bao giờ bén mảng đến sòng bài chừng nào hắn còn sống. Chaplitzky liền tìm đến đối thủ vừa thắng hắn để bắt đầu ván bài mới. Ngay ở lá bài đầu tiên, hắn đặt cược năm mươi nghìn rúp và thắng sonika; hắn nhân đôi tiền cược và lại thắng tiếp, cứ thế cho đến cuối cùng, nhờ áp dụng đúng chiến thuật đó, hắn đã thắng lại được số tiền lớn hơn nhiều so với những gì đã mất...

— Thôi, đã đến lúc đi ngủ rồi: cũng đã mười lăm phút nữa là đến sáu giờ rồi đây.

Quả thực trời lúc ấy đã bắt đầu hừng sáng; các chàng trai cạn sạch ly rượu của mình rồi chào tạm biệt nhau.