Đoàn tàu chở khách vừa rời ga Bologoe, điểm giao trên tuyến đường sắt Petersburg-Moscow.

Trong một toa hút thuốc hạng hai, năm hành khách đang ngồi gà gật, chìm khuất trong ánh chiều chập choạng của toa tàu. Họ vừa dùng bữa xong, và giờ đây, đang thoải mái cuộn mình trên ghế, cố chìm vào giấc ngủ. Không gian tĩnh lặng.

Cánh cửa mở ra và bước vào là một bóng người cao gầy thẳng đơ như cột đình, đội chiếc mũ phớt màu gừng cùng chiếc áo khoác lịch sự, trông kỳ lạ như một nhà báo trong truyện Jules Verne hay trên sân khấu hài kịch.

Bóng người đứng sững ở giữa toa một hồi lâu, thở hồng hộc, nheo mắt dò xét những hàng ghế.

– Không, lại nhầm rồi! – hắn lầm bầm. – Quái quỷ thật! Thật là bực mình! Không, lại nhầm chỗ rồi!

Một hành khách ngước nhìn dáng người đó rồi reo lên vui sướng:

– Ivan Alexyevitch! Gió nào đưa anh đến đây thế? Lại là anh sao?

Quý ông cứng đờ như cột đình giật mình, ngẩn người nhìn vị hành khách, rồi nhận ra liền vỗ tay sung sướng.

– Ồ! Pyotr Petrovitch! – hắn nói. – Bao nhiêu mùa hè, bao nhiêu mùa đông rồi nhỉ! Tớ không biết là cậu cũng đi trên chuyến tàu này đấy.

– Dạo này thế nào rồi?

– Tớ vẫn ổn; chỉ có điều, anh bạn ạ, tớ đi lạc mất toa của mình và hoài công tìm mãi không ra. Đúng là cái đồ ngốc! Đáng đánh đòn lắm!

Quý ông thẳng đơ lảo đảo một chút rồi khúc khích cười.

– Những chuyện kỳ quặc cứ hay xảy ra thế đấy! – hắn tiếp tục. – Tớ bước xuống ngay sau tiếng chuông thứ hai để mua một ly brandy. Đương nhiên là mua được rồi. Ồ, tớ nghĩ, đằng nào chặng đường đến ga kế tiếp còn xa, làm thêm ly nữa chắc cũng chẳng sao. Trong lúc tớ còn đang chần chừ suy nghĩ rồi uống thì chuông thứ ba vang lên... Tớ cắm cổ chạy như điên và nhảy lên toa đầu tiên. Tớ đúng là một thằng ngốc! Đúng là đồ con gà mái!

– Trông anh có vẻ phấn chấn lắm nhỉ, – Pyotr Petrovitch nhận xét. – Lại đây ngồi đi! Chỗ ngồi rộng rãi và luôn chào đón.

– Không, không... Tớ phải đi tìm toa của mình đây. Tạm biệt nhé!

– Cẩn thận không lại ngã xuống khe giữa hai toa tàu trong bóng tối bây giờ! Ngồi xuống đi, chừng nào tàu tới ga, cậu hẵng đi tìm toa của mình. Ngồi xuống đi!

Ivan Alexyevitch thở dài rồi ngập ngừng ngồi xuống đối diện với Pyotr Petrovitch. Trông hắn rõ ràng đang rất phấn khích, cựa quậy như thể đang ngồi trên đống lửa.

– Anh đang đi đâu thế? – Pyotr Petrovitch hỏi.

– Tôi ư? Đi vào chốn vô định. Đầu óc tôi rối tung lên đến mức chính tôi cũng chẳng biết mình đang đi đâu nữa. Số phận đưa đẩy tôi đến đâu thì đi đến đó. Ha-ha! Anh bạn quý mến của tôi ơi, cậu đã bao giờ thấy một tên ngốc hạnh phúc chưa? Chưa á? Nào, vậy thì hãy nhìn mà xem. Cậu đang diện kiến một kẻ hạnh phúc nhất trần đời đấy! Đúng vậy! Cậu không thấy điều gì đó toát ra từ khuôn mặt tôi sao?

– À, nhìn thì thấy cậu có vẻ hơi... hơi ngà ngà say một tí.

– Chắc lúc này trông tôi ngu ngốc lắm nhỉ. Chà! Tiếc là không có cái gương, tôi rất muốn ngắm lại cái bộ dạng của mình lúc này đấy. Anh bạn ạ, tôi cảm thấy mình đang biến thành một thằng ngốc thật rồi, thề có danh dự đấy. Ha-ha! Cậu có tin nổi không, tôi đang đi hưởng tuần trăng mật đấy. Tôi có phải là đồ con gà mái không cơ chứ?

– Cậu á? Ý cậu là cậu đã lấy vợ rồi à?

– Hôm nay đấy, anh bạn trẻ ạ. Chúng tôi chuồn đi ngay sau đám cưới.

Những lời chúc mừng và các câu hỏi quen thuộc nối tiếp nhau. – Quả là cậu được đấy! – Pyotr Petrovitch cười lớn. – Thảo nào mà diện đồ bảnh bao thế.

– Đúng vậy thật... Để cho có không khí, tôi thậm chí còn xức cả nước hoa nữa. Tôi đang ngập chìm trong sự phù phiếm đây! Không lo âu, không suy nghĩ, chẳng có gì ngoài một thứ cảm giác bồng bềnh... quỷ tha ma bắt mới biết nên gọi là gì... sự hoan hỉ hay đại loại thế nhỉ? Chưa bao giờ trong đời tôi cảm thấy tuyệt vời đến thế!

Ivan Alexyevitch nhắm mắt lại và lắc lư đầu.

– Tôi hạnh phúc đến phát rồ lên được, – hắn nói. – Cứ thử nghĩ mà xem; chỉ lát nữa thôi là tôi sẽ về đến toa của mình. Ngồi đó, trên chiếc ghế cạnh cửa sổ là một sinh linh có thể nói là đã hiến dâng trọn vẹn cõi lòng cho bạn. Một cô nàng tóc vàng nhỏ nhắn với chiếc điều xinh xinh... những ngón tay nhỏ xíu... Cục cưng của tôi! Thiên thần của tôi! Cục vàng của tôi! Con rệp phá hoại tâm hồn tôi! Cả bàn chân nhỏ xíu của em ấy nữa! lạy Chúa! Một bàn chân nhỏ nhắn chẳng giống những chiếc giầy thô kệch của chúng ta chút nào, mà nó nhỏ xíu, tựa như tiên giễu, mang ý nghĩa biểu trưng ấy. Tôi chỉ muốn cầm lấy và nuốt chửng cái bàn chân nhỏ bé đó thôi! Ồ, nhưng các cậu thì hiểu sao được! Các cậu là những kẻ theo chủ nghĩa duy vật, tất nhiên rồi, các cậu sẽ bắt đầu phân tích ngay lập tức hết chuyện nọ đến chuyện kia. Các cậu đúng là những gã độc thân lạnh lùng! Đến khi lấy vợ rồi, các cậu sẽ lại nhớ đến tôi cho mà xem. "Không biết giờ này Ivan Alexyevitch đang ở đâu nhỉ?" – các cậu sẽ nói thế đấy. Đúng vậy; và chỉ lát nữa thôi là tôi sẽ về đến toa của mình. Em ấy đang chờ tôi ở đó với bao niềm sốt ruột... trong niềm hân hoan mong chờ sự xuất hiện của tôi. Em ấy sẽ nở nụ cười để đón chào tôi. Tôi ngồi xuống bên cạnh và nâng cằm em bằng hai ngón tay.

Ivan Alexyevitch lắc lư đầu và cười khúc khích đầy sung sướng.

– Rồi tôi ngả đầu lên vai em và vòng tay ôm lấy vòng eo nhỏ nhắn. Xung quanh tĩnh mịch, các cậu biết đấy... ánh chiều mờ ảo thơ mộng. Vào khoảnh khắc ấy, tôi có thể ôm trọn cả thế gian vào lòng. Pyotr Petrovitch, cho phép tôi ôm cậu một cái nào!

– Rất hân hạnh, rất hân hạnh. – Hai người bạn ôm chầm lấy nhau trong tiếng cười rộ lên đồng thanh của các hành khách. Và chú rể hạnh phúc tiếp tục:

– Và để cho trọn bộ cái sự ngốc nghếch này, hay như mấy nhà tiểu thuyết hay nói, để hoàn thiện trọn vẹn ảo ảnh, người ta ghé vào quán giải khát và nốc liền hai ba ly. Rồi trong đầu và trong tim bạn sẽ xuất hiện một thứ cảm giác tuyệt vời hơn cả những gì bạn đọc được trong truyện cổ tích. Tôi chỉ là một kẻ tầm thường chẳng có mấy tên tuổi, nhưng tôi lại cảm thấy mình thật vô biên: tôi ôm trọn cả thế gian!

Các hành khách, khi nhìn vị tân lang đang ngà ngà say và ngập tràn hạnh phúc, dường như bị lây nhiễm sự vui vẻ của hắn và không còn cảm thấy buồn ngủ nữa. Thay vì chỉ có một người nghe, Ivan Alexyevitch giờ đây đã có cả một khán giả gồm năm người. Hắn ngọ nguậy, phun nước bọt tung tóe, khua chân múa tay và huyên thuyên không ngừng nghỉ. Hắn cười và tất cả bọn họ đều cười.

– Các ông, các ông ơi, đừng suy nghĩ nhiều thế làm gì! Mẹ kiếp mấy cái trò phân tích ấy đi! Muốn uống thì cứ uống, cần gì phải triết lý xem nó có hại hay không... Mẹ kiếp mấy thứ triết lý với tâm lý học ấy đi!

Người nhân viên gác tàu đi ngang qua toa.

– Anh bạn quý mến ơi, – chú rể quay sang nói với anh ta, – khi nào anh đi qua toa số 209, hãy chú ý tìm một quý cô đội mũ xám gắn con chim trắng và nhắn với cô ấy là tôi đang ở đây nhé!

– Vâng, thưa ông. Chỉ có điều trên tàu này làm gì có toa nào số 209; chỉ có toa 219 thôi!

– Ờ, thế thì 219! Sao cũng được. Thế thì hãy nhắn với vị quý cô ấy rằng chồng cô ấy vẫn bình an vô sự!

Ivan Alexyevitch đột nhiên ôm lấy đầu và rên rỉ:

– Chồng... Quý cô... Tất cả chỉ trong chớp mắt! Chồng... Ha-ha! Ta đúng là một con cún con đáng ăn đòn, vậy mà giờ lại đã là chồng người ta rồi! Chà, đồ ngốc! Nhưng hãy nghĩ đến em ấy xem nào... Hôm qua em ấy hãy còn là một cô bé tẹo, một con bé hạt tiêu... Thật không thể tin nổi!

– Thời buổi này quả thực thấy lạ lẫm khi bắt gặp một người hạnh phúc, – một hành khách nhận xét; – cũng hiếm hoi chẳng khác gì thấy một con voi trắng.

– Vâng, thế thì tại ai nào? – Ivan Alexyevitch nói, duỗi thẳng đôi chân dài và chìa ra những đôi giày có phần mũi nhọn hoắt. – Nếu các anh không hạnh phúc thì đó là lỗi tại các anh chứ còn ai vào đây nữa! Nào, chứ các anh tưởng là do cái gì khác phắt à? Con người chính là kẻ kiến tạo hạnh phúc cho chính mình. Nếu các anh muốn hạnh phúc thì các anh sẽ được hạnh phúc, đằng này các anh lại chẳng muốn! Các anh cứ ngoan cố quay lưng lại với hạnh phúc đấy chứ.

– Ơ hay, lạ thật đấy! Cậu giải thích thế nào ra được cơ chứ?

– Đơn giản lắm. Tự nhiên đã sắp đặt rằng đến một độ tuổi nhất định trong đời, con người phải biết yêu đương. Khi thời điểm đó đến, các anh phải yêu cho ra ngô ra khoai, đằng này các anh cứ phớt lờ những quy luật của tự nhiên, cứ ngồi đấy chờ đợi cái quái gì không biết. Hơn thế nữa, luật pháp đã quy định rõ ràng là con người bình thường thì phải bước chân vào hôn nhân. Chẳng có hạnh phúc nào vẹn tròn nếu thiếu đi hôn nhân cả. Khi khoảnh khắc thuận lợi đã đến, hãy cưới vợ ngay đi. Chẳng có ích gì khi cứ chần chừ do dự mãi... Thế nhưng các anh lại chẳng chịu cưới, cứ ngồi ì ra đó mà chờ đợi cái gì thế không biết! Rồi Kinh Thánh cũng đã dạy chúng ta rằng "rượu làm cho lòng người sung sướng"... Nếu các anh cảm thấy hạnh phúc và còn muốn hạnh phúc hơn nữa, thì cứ hiên ngang bước vào quán giải khát mà làm một ly. Điều quan trọng nhất là đừng có tỏ ra quá khôn rỏi, cứ đi theo lối mòn quen thuộc ấy! Lối mòn quen thuộc chính là một điều tuyệt vời!

– Cậu bảo con người là kẻ kiến tạo hạnh phúc cho chính mình cơ mà. Làm thế quái nào mà hắn có thể kiến tạo được khi mà chỉ cần một cơn đau răng hay một bà mẹ vợ cay nghiệt thôi cũng đủ thổi bay hạnh phúc của hắn tan thành mây khói rồi? Mọi thứ đều phụ thuộc vào vận may rủi cả đấy chứ. Nếu lúc này mà chúng ta gặp tai nạn thì cậu sẽ phải đổi giọng ngay cho mà xem.

– Nhảm nhí và vớ vẩn! – vị tân lang cãi lại. – Tai nạn đường sắt thì mỗi năm chỉ xảy ra có một lần. Tôi chẳng sợ tai nạn đâu, vì chẳng có lý do gì để nó xảy ra cả. Tai nạn chỉ là những trường hợp ngoại lệ thôi! Mặc thây chúng nó đi! Tôi chẳng muốn bàn đến mấy chuyện đó làm gì! Ồ, hình như chúng ta sắp dừng lại ở một ga nào đó rồi thì phải.

– Thế bây giờ cậu đang đi đâu thế? – Pyotr Petrovitch hỏi. – Đi Moscow hay đi đâu đó xa hơn về phía nam?

– Ơ hay, lạy Chúa tôi! Sao tôi lại có thể đi xuống phía nam được khi mà tôi đang trên đường đi về phía bắc cơ chứ?

– Nhưng Moscow có nằm ở phía bắc đâu.

– Tôi biết chứ, nhưng chúng ta đang trên đường về Petersburg cơ mà, – Ivan Alexyevitch nói.

– Chúng ta đang đi Moscow cơ mà, lạy Chúa tôi cứu độ chúng con!

– Đi Moscow á? Ý cậu là sao cơ? – vị tân lang kinh ngạc hỏi.

– Lạ thật đấy... Cậu mua vé đi ga nào thế?

– Đi Petersburg.

– Nếu vậy thì tôi xin chúc mừng cậu. Cậu đã lên nhầm tàu rồi.

Một phút im lặng trôi qua. Chú rể đứng phắt dậy và ngẩn người nhìn quanh những người có mặt.

– Đúng thế, đúng thế, – Pyotr Petrovitch giải thích. – Chắc là cậu đã nhảy nhầm lên chuyến tàu ngược chiều ở ga Bologoe rồi... Sau cốc brandy đó, cậu đã vô tình lên được chuyến tàu chạy hướng Nam.

Ivan Alexyevitch tái mặt, ôm lấy đầu và bắt đầu đi lại cước bộ dồn dập trong toa tàu.

– Chà, cái đồ ngốc nghếch này! – hắn phẫn nộ thốt lên. – Đồ khốn nạn! Quỷ tha ma bắt ta đi! Giờ thì ta phải làm sao đây? Trời ạ, vợ ta đang ở trên chuyến tàu kia cơ mà! Em ấy đang ở một mình nơi đó, đang ngóng chờ ta, đang ruột gan rối bời vì lo lắng. Chà, ta đúng là một thằng hề lố lăng!

Chú rể ngã gục xuống ghế và quằn quại như thể vừa có ai dẫm phải vết chai chân của mình.

– Tôi đúng là một kẻ bấ-bất hạnh! – hắn rên rỉ. – Tôi phải làm gì bây giờ, tôi phải làm gì đây?

– Thôi nào, bình tĩnh lại đi! – những hành khách cố gắng an ủi hắn. – Không sao đâu... Cậu phải đánh điện cho vợ và tìm cách đổi sang chuyến tốc hành đi Petersburg. Bằng cách đó cậu sẽ bắt kịp cô ấy thôi.

– Tốc hành đi Petersburg ư! – vị tân lang, kẻ tự nhận là kiến tạo hạnh phúc cho đời mình, oà khóc. – Thế thì tôi lấy tiền đâu ra để mua vé tàu tốc hành đi Petersburg chứ? Toàn bộ tiền bạc của tôi vợ giữ hết rồi.

Các hành khách, vừa cười vừa thì thầm bàn tán với nhau, đã quyên góp tiền để cung cấp cho người đàn ông hạnh phúc có đủ tài chính lên đường.