Một ngôi làng quê chìm đắm trong bóng đêm tĩnh mịch. Tiếng chuông nhà thờ đổ điểm một giờ. Hai vị luật sư tên là Kozyavkin và Laev, cả hai đều đang rất hứng khởi và chân bước thấp chân cao, từ trong rừng bước ra và rẽ về phía những căn nhà tranh.

– Ơn Chúa, cuối cùng chúng ta cũng tới nơi, Kozyavkin vừa nói vừa thở dài một hơi thật sâu. Đi bộ bốn dặm từ nhà ga trong tình trạng thế này quả là một kỳ tích. Tớ mệt lử cả người rồi! Đã thế, xui xẻo làm sao, chẳng thấy bóng dáng chiếc xe ngựa nào.

– Petya, anh bạn thân mến ơi... Tớ không chịu nổi nữa... Tớ chết mất nếu không được ngả lưng trên giường trong năm phút nữa.

– Giường chiếu gì chứ! Đừng có mơ đấy, anh bạn trẻ ạ! Trước tiên chúng ta sẽ ăn tối và làm một ly rượu đỏ, rồi cậu muốn đi ngủ thế nào thì tùy. Verotchka và tớ sẽ đánh thức cậu dậy... Chà, anh bạn thân mến ơi, lấy vợ đúng là một điều tuyệt vời! Cậu thì hiểu sao được, cái đồ sắt đá vô tình này! Chỉ một lát nữa thôi là tớ về đến nhà, dẫu có rã rời và kiệt sức... Một người vợ hiền sẽ chào đón tớ, dâng lên ngụm trà cùng chút đồ ăn, và bù đắp cho những vất vả cùng tình yêu của tớ bằng cái nhìn trìu mến từ đôi mắt đen tròn đáng yêu, khiến tớ quên sạch mọi mệt nhọc, quên luôn cả chuyện trộm cắp, tòa án lẫn mấy vụ kháng án... Thật là tuyệt diệu!

– Phải—này, tớ có cảm giác đôi chân mình sắp rụng rời đến nơi rồi, đi đứng gì nổi nữa... Tớ khát khô cả cổ đây này...

– Nào, tới nhà chúng ta rồi đây.

Hai người bạn tiến lại gần một trong những ngôi làng và đứng sững lại dưới khung cửa sổ gần nhất.

– Căn nhà này thật xinh xắn, Kozyavkin nói. Ngày mai cậu sẽ thấy phong cảnh nhà tớ đẹp thế nào! Trong nhà không bật đèn kìa. Chắc Verotchka đã đi ngủ rồi; chắc cô ấy đợi lâu quá nên chán. Nàng đã lên giường, và thế nào cũng đang thấp thỏm lo lắng vì chẳng thấy tớ tăm hơi đâu. (Hắn dùng gậy gõ vào khung cửa sổ, và cửa bật mở.) Quả là một cô vợ gan dạ! Đi ngủ mà chẳng thèm cài then cửa gì cả. (Hắn cởi chiếc áo choàng cape ra rồi ném cả áo lẫn chiếc cặp tài liệu qua khung cửa sổ.) Nực nội quá! Nào chúng ta cùng cất tiếng hát khúc serenade để nàng phải phì cười nhé! (Hắn cất giọng hát.) Ánh trăng trôi bồng bềnh giữa bầu trời đêm... Gió nhẹ nhàng lay động... Lá xào xạc trên ngọn cây... Hát lên nào, hát lên, Alyosha! Verotchka ơi, bọn mình hát khúc Serenade của Schubert cho nàng nghe nhé? (Hắn hát.)

Tiếng hát của hắn bỗng bị cắt ngang bởi một cơn ho sặc sụa. – Hừm! Verotchka, bảo Aksinya ra mở cổng cho chúng mình mau!

(Một thoáng im lặng.)

– Verotchka! Đừng có lười biếng nữa, dậy đi em yêu ơi! (Hắn trèo lên một hòn đá rồi ngó vào cửa sổ.) Verotchka, cục cưng của anh; Verotchka, búp bê của anh... thiên thần nhỏ của anh, người vợ không ai sánh bằng, dậy bảo Aksinya mở cổng cho chúng tôi vào mau! Em tỉnh rồi chứ gì, biết thừa nhé. Vợ yêu ơi, tụi anh mệt mỏi rã rời lắm rồi, chẳng còn tâm trí đâu mà đùa giỡn nữa đâu. Tụi anh lết bộ suốt từ nhà ga về đấy! Em không nghe thấy gì à? Chết tiệt thật! (Hắn cố gắng trèo lên cửa sổ nhưng rồi ngã oạch xuống đất.) Trò đùa này với khách khứa là không đẹp đâu nha! Anh thấy em vẫn nghịch ngợm chẳng khác nào nữ sinh ngày nào, Vera ạ, lúc nào cũng lắm trò quỷ sứ!

– Hay là Vera Stepanovna đã ngủ say rồi, Laev lên tiếng.

– Ngủ sao nổi! Tớ cá là nàng đang muốn tớ làmùm lên để đánh thức cả khu xóm dậy đấy. Tớ bắt đầu thấy bực rồi đấy, Vera nhé! Ái chà, khỉ thật! Đẩy tớ lên một đoạn nào, Alyosha; tớ sẽ trèo vào trong. Cậu đúng là một cô bé hư hỏng, chẳng khác nào một nữ sinh chính hiệu... Nâng tớ lên cái nào.

Vừa thở hồng hộc, Laev vừa đẩy chân Kozyavkin lên, và hắn trèo qua khung cửa sổ rồi biến hút vào bóng tối bên trong.

– Vera! Chỉ một phút sau, Laev nghe thấy tiếng Kozyavkin gọi, em đang ở đâu thế?... Mẹ kiếp! Hừm! Tay tớ vừa vớ phải cái quái gì thế này! Hừm!

Có tiếng sột soạt, tiếng vỗ cánh phành phạch và tiếng gà cục tác hoảng loạn.

– Khối chuyện hay ho đây, Laev nghe thấy tiếng bạn mình. Vera, ở đâu ra lắm lũ gà thế này hả trời? Quỷ tha ma bắt, chúng nó nhiều vô kể! Lại còn cả một cái giỏ đựng gà tây nữa chứ... Nó mổ kìa, cái giống ác ôn này.

Hai con gà mái bay vọt qua cửa sổ, vừa quác lên lanh lảnh vừa đập cánh bay dọc con đường làng.

– Alyosha, chúng ta nhầm nhà rồi! Kozyavkin nói với giọng mếu máo. Ở đây có khối gà... Chắc tớ nhầm nhà rồi. Mấy con lợn tai cụp khốn kiếp, tụi mày cứ bu đầy ở đây làm gì thế hả!

– Thế thì mau trèo xuống đây đi. Cậu có nghe thấy không? Tớ khát khô cả cổ rồi đây này!

– Chút nữa thôi... Tớ đang tìm áo choàng với cặp tài liệu.

– Quẹt diêm đi.

– Diêm để trong áo choàng rồi... Đúng là cái đồ đần độn khi chui đầu vào cái xó này. Mấy căn nhà trông y hệt nhau; đến quỷ sứ trong tối trời cũng chẳng phân biệt nổi chúng với nhau ấy chứ. Ái, con gà tây mổ vào má tớ rồi, cái giống quái quỷ này!

– Mau ra ngoài đi kẻo người ta tưởng chúng mình đang ăn trộm gà đấy.

– Chút nữa thôi... Tớ chẳng tìm thấy áo choàng đâu cả... Ở đây toàn giẻ rách là giẻ rách, chẳng biết áo vứt góc nào nữa. Ném cho tớ que diêm coi.

– Tớ có diêm đâu.

– phen này thì kẹt cứng rồi, phải công nhận đấy! Giờ tính sao đây? Tớ không thể đi mà không có áo choàng với cặp tài liệu được. Tớ phải tìm cho ra chúng mới được.

– Tớ chẳng thể hiểu nổi tại sao có kẻ lại không nhận ra nổi nhà mình nữa, Laev bực bội nói. Cái đồ say xỉn... Biết trước vướng vào thể loại này thì tớ đã chẳng thèm đi cùng cậu. Giờ này chắc tớ đang ở nhà ngủ say như chết rồi, chứ đâu phải chịu cảnh khốn đốn thế này... Tớ mệt lử và khát khô cả cổ, đầu óc thì cứ quay cuồng hết cả lên đây này.

– Lát nữa thôi, lát nữa thôi... Cậu chưa chết được đâu.

Một con gà trống to tướng vừa gáy vừa bay vút qua đầu Laev. Laev thở dài sườn sượt, với vẻ mặt tuyệt vọng, anh ngồi phịch xuống một hòn đá. Cơn khát đang cháy cổ họng, mắt anh muốn sụp xuống, đầu gục về phía trước... Năm phút trôi qua, mười phút, hai mươi phút, và Kozyavkin vẫn đang loay hoay giữa bầy gà.

– Petya, cậu còn lâu không?

– Sắp xong rồi. Tớ tìm thấy cặp rồi, nhưng lại vừa đánh rơi mất tiêu.

Laev gục đầu lên hai bàn tay, nhắm nghiền mắt lại. Tiếng gà cục tác mỗi lúc một thêm inh ỏi. Mấy "cư dân" của căn nhà trống không cứ bay vọt qua cửa sổ rồi lượn lờ thành vòng tròn, trong tưởng tượng của anh, chúng giống như những con cú mèo đang bay lượn trên đầu. Tai anh ù đi vì tiếng gà kêu quác quác, nỗi sợ hãi trùm lên tâm trí anh.

– Cái đồ khốn! Anh ta nghĩ bụng. Hắn mời mình đến chơi, hứa hẹn rượu ngon bánh ngọt, thế mà lại bắt mình đi bộ từ nhà ga rồi bắt nghe lũ gà này kêu điếc cả tai...

Giữa lúc đang bực bội tột cùng, cái cằm của anh tụt hẳn vào cổ áo, anh gục đầu lên chiếc cặp tài liệu và dần lịm đi. Sự mệt mỏi đã chiến thắng và anh bắt đầu thiu thiu ngủ.

– Tớ tìm thấy cặp rồi! Anh nghe thấy tiếng Kozyavkin reo lên đắc thắng. Tớ sẽ tìm thấy áo choàng ngay đây rồi chúng ta chuồn thôi!

Rồi trong cơn mơ màng, anh nghe thấy tiếng chó sủa. Đầu tiên là một con sủa, tiếp đến con thứ hai, rồi con thứ ba... Và tiếng chó sủa hòa quyện với tiếng gà cục tác tạo thành một thứ âm thanh hỗn độn như chốn hoang dã. Ai đó tiến lại gần Laev và hỏi anh điều gì đó. Rồi anh nghe thấy tiếng ai đó trèo qua đầu mình vào khung cửa sổ, tiếp theo là tiếng gõ cửa và tiếng la hét... Một người phụ nữ đeo tạp dề đỏ tay cầm đèn lồng đứng cạnh anh và hỏi anh một câu gì đó.

– Các người không có quyền nói thế nhé, anh nghe thấy giọng Kozyavkin vang lên. Tôi là một luật sư, cử nhân luật hẳn hoi—Kozyavkin đây—danh thiếp của tôi đây.

– Tôi cần danh thiếp của anh làm cái quái gì? một giọng trầm khàn lên tiếng. Các anh đã làm hoảng loạn hết đống gà của tôi, làm vỡ tung hết cả trứng rồi! Nhìn xem các anh đã gây ra chuyện gì kìa. Mấy con gà tây con đáng lẽ ra phải nở trong hôm nay hoặc ngày mai, thế mà các anh đã dẫm nát chúng rồi. Đưa danh thiếp cho tôi thì có tích sự gì hả ông tướng?

– Các người dám cản trở tôi à! Không! Tôi không thèm nghe!

– Khát nước quá, Laev nghĩ bụng, cố gắng mở to mắt, và anh cảm thấy có ai đó đang trèo từ cửa sổ qua đầu mình xuống đất.

– Tên tôi là Kozyavkin! Tôi có một ngôi nhà ở đây. Ai mà chẳng biết tôi.

– Bọn tôi chẳng quen biết cái hãng Kozyavkin nào sất.

– Các người nói gì thế hả? Đi gọi lý trưởng ra đây. Lão ấy biết tôi.

– Đừng có mà làm già ở đây, hiến binh sẽ đến ngay bây giờ cho mà xem... Khách du lịch ở đây bọn tôi lạ gì ai đâu, nhưng đời thủa nhà ai tôi chưa từng thấy mặt anh bao giờ.

– Tôi có một căn nhà ở Rottendale suốt năm năm nay rồi.

– Ái chà chà! Thế anh tưởng đây là Rottendale chắc? Đây là Sicklystead cơ mà, còn Rottendale nằm tít phía bên phải kia, qua cả nhà máy diêm cơ. Cách đây tận ba dặm lận.

– Ôi chao Chúa tôi! Thế hóa ra tôi rẽ nhầm đường rồi sao!

Tiếng la hét của đàn ông và tiếng gà lẫn lộn với tiếng chó sủa, và tiếng của Kozyavkin át đi cả mớ âm thanh hỗn độn đó:

– Các người im ngay! Tôi sẽ đền. Tôi cho các người biết tay phải đối phó với ai nhé!

Dần dần những tiếng cãi vã nhỏ dần rồi tắt hẳn. Laev cảm thấy vai mình đang bị ai đó lay mạnh...