Việc bác sĩ đi lại ngắm nghía, ăn uống là thế, nhưng trong lòng ông lúc nào cũng trực chờ một cảm giác duy nhất: sự bực bội với Mihail Averyanitch. Ông ao ước được nghỉ ngơi, được rời xa người bạn của mình, được trốn đi đâu đó; trong khi người bạn lại nghĩ rằng nhiệm vụ của mình là không để bác sĩ rời nửa bước và phải mang lại cho ông càng nhiều sự tiêu khiển càng tốt. Khi chẳng còn gì để ngắm, hắn liền chuyện trò để giải khuây cho ông. Andrey Yefimitch chịu đựng điều đó suốt hai ngày, nhưng sang ngày thứ ba, ông thông báo với bạn rằng mình bị ốm và muốn ở nhà trọn ngày; người bạn liền đáp rằng nếu vậy hắn cũng sẽ ở lại—vì thực ra hắn cũng cần nghỉ ngơi, chân cẳng đã rã rời cả rồi. Andrey Yefimitch nằm sóng sượt trên ghế sô-pha, quay mặt vào thành ghế, nghiến răng nghiến lợi lắng nghe người bạn đang nhiệt tình quả quyết rằng sớm muộn gì nước Pháp cũng sẽ đánh tơi bời nước Đức, rằng ở Moscow có rất nhiều kẻ bất lương, và rằng không thể đánh giá phẩm chất của một con ngựa qua vẻ bề ngoài. Bác sĩ bắt đầu thấy ù tai và tim đập loạn nhịp, nhưng vì nể nang nên không sao mở lời xin bạn đi cho hoặc im lặng đi được. May sao, Mihail Averyanitch ngồi trong phòng khách mãi cũng thấy chán, và sau bữa trưa, hắn liền đi dạo.

Ngay khi vừa ở một mình, Andrey Yefimitch chìm đắm trong cảm giác nhẹ nhõm vô bờ. Thật dễ chịu làm sao khi được nằm bất động trên ghế sô-pha và biết rằng trong phòng chỉ có một mình! Hạnh phúc đích thực không thể có được nếu thiếu đi sự cô tịch. Thiên thần sa ngã có lẽ đã phản bội Chúa vì hắn khao khát sự cô tịch, thứ mà các thiên thần chẳng hề hay biết. Andrey Yefimitch muốn ngẫm nghĩ lại những gì mình đã thấy và nghe trong suốt mấy ngày qua, nhưng hình bóng Mihail Averyanitch cứ bám riết lấy tâm trí ông.

“Hừm, hắn đã nghỉ phép và cùng ta đi chuyến này vì tình bạn, vì sự hào phóng,” bác sĩ bực dọc nghĩ; “chẳng có gì tồi tệ hơn sự kèm cặp đầy hảo ý này cả. Ta cho rằng hắn là kẻ tốt bụng, hào phóng và hoạt bát, nhưng hắn quả là một kẻ tẻ nhạt. Một sự tẻ nhạt không tài nào chịu nổi. Cũng giống như có những kẻ mở miệng ra là nói điều khôn ngoan, tốt đẹp, nhưng người ta vẫn cảm thấy họ là những kẻ đầu óc tối tăm.”

Những ngày tiếp theo, Andrey Yefimitch cáo bệnh và kiên quyết không rời khỏi phòng khách sạn; ông nằm quay mặt vào thành ghế sô-pha, chịu đựng sự chán ngán đến cực điểm mỗi khi được bạn pha trò giải khuây, và chỉ thấy dễ thở khi bạn vắng nhà. Ông vừa giận chính mình vì đã nhận lời đi, vừa giận người bạn ngày càng trở nên lắm lời và xuồng xã; ông chẳng tài nào tập trung tư tưởng cho những suy ngẫm thâm trầm và cao cả được nữa.

“Đây chính là thứ đời thực mà Ivan Dmitritch từng nói đến,” ông nghĩ, vừa bực bội với sự nhỏ nhen của chính mình. “Dẫu sao thì cũng chẳng sao cả. . . Ta sẽ về nhà, và mọi chuyện sẽ lại đâu vào đấy như trước thôi. . .”

Ở Petersburg cũng vậy thôi; suốt cả ngày trời ông chẳng chịu rời khỏi phòng khách sạn, chỉ nằm dài trên ghế sô-pha và đứng dậy cốt để uống bia.

Mihail Averyanitch thì vô cùng sốt sắng muốn đến Warsaw.

“Cậu bạn thân mến ơi, tôi đến đó làm gì chứ?” Andrey Yefimitch cất giọng van nài. “Cậu cứ đi một mình và để tôi về nhà đi! Tôi cầu xin cậu đấy!”

“Không đời nào,” Mihail Averyanitch quả quyết. “Đó là một thành phố tuyệt vời.”

Andrey Yefimitch vốn không đủ ý chí để bảo vệ lập trường của mình, đành miễn cưỡng đi Warsaw. Tới nơi, ông cũng chẳng bước chân ra khỏi phòng khách sạn, cứ nằm dài trên ghế sô-pha, giận lây cả bản thân, người bạn và đám bồi bàn cứ khăng khăng không chịu hiểu tiếng Nga; trong khi đó, Mihail Averyanitch với cơ thể khỏe mạnh, cường tráng và tinh thần phấn chấn như thường lệ, cứ đi khắp thành phố từ sáng đến tối mịt để tìm kiếm những người quen cũ. Có mấy đêm hắn chẳng về nhà. Sau một đêm lang thang ở chốn ăn chơi nào đó, hắn trở về phòng từ sáng sớm trong trạng thái kích động cực độ, mặt đỏ bừng và tóc tai bù xù. Hắn đi đi lại lại trong phòng một hồi lâu, miệng lẩm bẩm điều gì đó, rồi khựng lại và thốt lên:

“Danh dự là trên hết.”

Đi qua đi lại thêm lúc nữa, hắn ôm trán bằng cả hai tay và cất giọng bi thảm: “Đúng vậy, danh dự là trên hết! Nguyền rủa cái khoảnh khắc mà ý nghĩ đặt chân đến cái thành phố Ba-by-lôn này lại xẹt qua đầu ta! Bạn hiền của tôi ơi,” hắn nói thêm, quay sang hướng bác sĩ, “cậu có khinh bỉ tôi cũng được, tôi đã chơi bài và thua sạch; hãy cho tôi vay năm trăm rúp đi!”

Andrey Yefimitch đếm đủ năm trăm rúp đưa cho bạn mà không nói một lời. Hắn ta, mặt vẫn còn đỏ lựng vì xấu hổ và giận dữ, lắp bắp thốt ra vài lời thề thốt vô nghĩa, đội mũ lên rồi bước ra ngoài. Hai tiếng sau trở về, hắn phịch xuống ghế bành, thở dài thườn thượt và bảo:

“Danh dự của tôi đã được cứu vớt. Đi thôi, bạn tôi ơi; tôi chẳng thiết ở lại cái thành phố chết tiệt này thêm một khắc nào nữa. Lũ khốn! Bọn gián điệp Áo!”

Khi hai người trở về thị trấn của mình thì đã là tháng Mười một, tuyết dày phủ kín các con phố. Bác sĩ Hobotov đã tiếp quản chức vụ của Andrey Yefimitch; anh ta vẫn sống ở khu nhà cũ, chỉ chờ Andrey Yefimitch đến dọn đi để nhường lại căn hộ trong bệnh viện. Người đàn bà thô kệch mà anh ta gọi là vợ nấu ăn đã dọn đến ở một trong các dãy nhà phụ.

Những vụ bê bối mới về bệnh viện đang lan truyền khắp thị trấn. Người ta đồn rằng mụ đàn bà thô kệch đã cãi nhau với viên quản lý, và rằng gã này đã phải bò rạp dưới chân mụ để cầu xin tha thứ. Ngay ngày đầu tiên đặt chân về nhà, Andrey Yefimitch đã phải lo đi tìm chỗ ở.

“Bạn tôi ơi,” viên chánh án bưu điện ngập ngừng hỏi, “thứ lỗi cho tôi vì câu hỏi có phần đường đột này: hiện anh đang có những khoản tài chính nào trong tay?”

Andrey Yefimitch lặng lẽ đếm số tiền của mình rồi đáp: “Tám mươi sáu rúp.”

“Ý tôi không phải thế,” Mihail Averyanitch bối rối thốt lên vì hiểu lầm; “ý tôi là, anh lấy gì mà sống?”

“Tôi bảo rồi đấy, tám mươi sáu rúp. . . Tôi chẳng còn gì khác nữa.”

Mihail Averyanitch vẫn luôn coi bác sĩ là một người đáng kính, nhưng hắn vẫn lờ mờ đoán rằng thể nào ông cũng tích lũy được khối tài sản ít nhất là hai mươi nghìn. Giờ đây, khi biết rằng Andrey Yefimitch đã trắng tay, rằng chẳng còn nguồn sống nào trong tay, không hiểu sao hắn bỗng trào nước mắt và ôm chầm lấy người bạn của mình.