NATALYA MIHALOVNA, một phụ nữ trẻ đã kết hôn vừa mới từ Yalta trở về vào buổi sáng, đang dùng bữa tối và tuôn ra một tràng huyên thuyên không dứt để kể cho chồng nghe về tất cả những nét quyến rũ của xứ Crimea. Người chồng, vô cùng thích thú, trìu mến nhìn gương mặt đang hào hứng của vợ, lắng nghe và thỉnh thoảng lại đặt câu hỏi.

– Nhưng người ta bảo sinh hoạt ở đó đắt đỏ lắm phải không em? – anh hỏi, nhân một nhịp dừng.

– Ơ hay, anh muốn em nói sao nhỉ? Theo ý em thì cái trò bàn tán chuyện đắt đỏ ấy bị phóng đại lên thôi, mình ạ. Con ngợp không đáng sợ như người ta vẽ đâu. Ví dụ như Yulia Petrovna và em, bọn em thuê được những căn phòng rất đàng hoàng và thoải mái với giá hai mươi rúp một ngày đấy. Mọi thứ đều tùy thuộc vào việc mình biết xoay sở ra sao thôi, anh yêu ạ. Tất nhiên là nếu anh muốn leo lên núi... chẳng hạn như đỉnh Aie-Petri... nếu anh thuê ngựa, thuê hướng dẫn viên, thì đương nhiên chi phí phải đội lên rồi. Kinh khủng lắm chứ lại! Thế nhưng, Vassitchka này, núi non ở ngoài đó kìa! Hãy tưởng tượng những ngọn núi cao ngất trời, cao hơn nhà thờ phải đến cả ngàn lần... Trên đỉnh—sương mù, sương mù, sương mù... Dưới chân—đá tảng khổng lồ, đá, đá... Và thông... Ôi, em không dám nghĩ đến nữa!

– Nhân tiện, anh có đọc về mấy tay hướng dẫn viên người Tatar ở trển, trong một tờ tạp chí nào đó hồi em còn vắng nhà... toàn những chuyện gớm ghiếc! Nói cho anh nghe xem chúng có gì thực sự bất thường không?

Natalya Mihalovna làm điệu bộ chê bai nhỏ và lắc đầu.

– Chỉ là mấy tên Tatar bình thường, có gì đặc biệt đâu... – cô nói – dẫu rằng thực ra em chỉ thoáng thấy chúng từ đằng xa. Người ta chỉ cho em thấy chúng, nhưng em chẳng để ý mấy. Anh biết đấy, anh yêu ạ, em từ xưa vốn đã có thành kiến với tất cả mấy tên Circassia, Hy Lạp... người Moor rồi!

– Người ta đồn tụi nó là những tay Don Juan đáng sợ đấy.

– Biết đâu được! Có những sinh vật không biết xấu hổ dám...

Natalya Mihalovna bỗng chồm dậy khỏi ghế, như thể cô vừa nhớ ra điều gì khủng khiếp; trong nửa phút, cô trân trân nhìn chồng với đôi mắt đầy hoảng sợ và nói, nhấn mạnh từng tiếng:

– Vassitchka này, em bảo nhé, phụ nữ trên đời này vô lạo làm sao! Ôi, sao mà vô đạo đức thế chứ! Mà lại không phải hạng lao động hay dân thường gì đâu nhé, toàn là các phu nhân quý tộc, những kẻ luôn tự hào về phong cách thượng lưu của mình! Thật là kinh khủng, em không thể tin nổi vào mắt mình nữa! Em sẽ nhớ mãi chuyện này cho đến hết đời! Không thể tưởng tượng nổi có lúc con người ta lại tự buông thả bản thân đến mức... ái chà, Vassitchka, em không muốn nói ra đâu! Lấy cô bạn đồng hành Yulia Petrovna của em ra làm ví dụ nhé... Một người chồng tốt như thế, hai đứa con... cô ta giao du trong tầng suất tử tế, lúc nào cũng ra vẻ thánh thiện—vậy mà bỗng dưng, anh có tin nổi không... Chỉ có điều, mình ạ, chuyện này tất nhiên là entre nous [giữa chúng ta] nhé. Anh hứa danh dự là sẽ không hé răng với một ai chứ?

– Lại còn thế nữa! Đương nhiên là anh không nói rồi.

– Hứa chắc chưa đấy? Nhớ lấy nhé! Em tin tưởng anh đấy...

Người phụ nữ đặt chiếc nĩa xuống, làm vẻ đầy bí ẩn và thì thầm:

– Hãy tưởng tượng thế này nhé... Yulia Petrovna đó đã cưỡi ngựa lên núi... Hôm đó thời tiết thật tuyệt vời! Cô ta cưỡi ngựa đi trước với hướng dẫn viên của mình, còn em đi thụt lùi lại phía sau một chút. Bọn em vừa đi được chừng hai, ba dặm, thì bỗng nhiên, anh cứ nghĩ mà xem, Vassitchka, Yulia thét lên và ôm lấy ngực. Tên người Tatar của cô ta phải vòng tay ôm lấy eo nếu không cô ta đã ngã ngựa rồi... Em liền cưỡi ngựa tiến lại gần cùng hướng dẫn viên của mình... “Có chuyện gì thế? Chuyện gì xảy ra vậy?” “Ôi,” cô ta kêu lên, “tôi sắp chết mất! Tôi cảm thấy ngất xỉu! Tôi không đi nổi nữa đâu.” Anh hãy tưởng tượng xem em hoảng hốt thế nào! “Vậy chúng ta quay về nhé,” em nói. “Không, Natalie,” cô ta bảo, “tôi không thể quay về được! Tôi sẽ chết vì đau mất nếu đi thêm bước nữa! Tôi bị chuột rút rồi.” Và cô ta van xin Suleiman của em lẫn em hãy quay lại thị trấn để lấy cho cô ta loại thuốc nhỏ mà cô ta vẫn hay dùng vẫn thường hiệu nghiệm.

– Khoan đã... Anh chưa hiểu lắm đâu nhé – người chồng lẩm bẩm, gãi trán. – Mới nãy em vừa bảo rằng em chỉ nhìn thấy mấy tên Tatar đó từ đằng xa cơ mà, thế mà giờ em lại kể về một tên Suleiman nào đó.

– Kia kìa, anh lại bắt bẻ nữa rồi – cô vợ bĩu môi, chẳng hề bối rối chút nào. – Em không tài nào chịu nổi tính đa nghi! Em chịu chết không thể ngửi được! Thật là ngốc nghếch, ngốc nghếch hết chỗ nói!

– Anh có bắt bẻ gì đâu, nhưng mà... sao lại nói những chuyện không đúng sự thật làm gì? Nếu em có cưỡi ngựa đi lại với bọn Tatar thì cứ cho là vậy đi, ơn trời cho em, nhưng mà... sao lại phải quanh co chối cãi cơ chứ?

– Hừm!... anh mới là kẻ kỳ cục ấy! – cô vợ kêu lên, tỏ vẻ bất bình. – Anh ta lại đi ghen tuông với Suleiman cơ đấy! Cứ như là người ta có thể leo lên núi mà không cần hướng dẫn viên không bằng ấy! Em thách anh làm được đấy! Nếu anh không biết đường đi nước bước ngoài đó, nếu anh chẳng hiểu gì cả, tốt nhất là anh nên ngậm miệng lại đi! Phải, ngậm miệng lại. Ở trển mà không có hướng dẫn viên thì anh chẳng bước nổi một bước đâu.

– Xem ra là vậy nhỉ!

– Xin anh đừng có cái vẻ cười cợt ngớ ngẩn ấy nhé! Em không phải là một con Yulia nào đó đâu... Em không bênh vực cô ta nhưng mà... Mặc dù em không ra vẻ thánh thiện, nhưng em không bao giờ để bản thân trượt dài đến mức độ đó. Tên Suleiman của em chưa bao giờ vượt quá giới hạn cả... Không đời nào! Tên Mametkul thì cứ kè kè ngồi lì ở phòng Yulia suốt cả ngày, thế nhưng ở phòng em, cứ hễ điểm mười một giờ là: “Suleiman, hành quân! Biến đi cho tao!” Và cậu nhóc người Tatar ngốc nghếch của em sẽ cút ngay. Em bắt cậu ta phải răm rắp nghe theo quy củ đấy, anh xã ạ! Cứ hễ cậu ta dám càu nhàu chuyện tiền nong hay bất cứ thứ gì, em sẽ bảo: “Sao hả? Gì-thế? Gì-thế-hả-a?” Và thế là tim cậu ta rớt ra ngoài lồng ngực ngay tức khắc... Ha-ha-ha! Đôi mắt cậu ta ấy nhé, Vassitchka, đen nhánh, đen sì như than hòn, cái bộ mặt người Tatar trông mới ngộ nghĩnh làm sao, vừa buồn cười lại vừa ngốc nghếch! Em đã trị cậu ta vào khuôn phép đấy, chuẩn chưa nào!

– Anh có thể tưởng tượng được... – người chồng lẩm bẩm, vừa vo những mẩu bánh mì thành viên.

– Thế là ngốc lắm đấy, Vassitchka! Em biết trong đầu anh đang nghĩ gì mà! Em biết anh đang suy tính điều gì... Nhưng em đoan chắc với anh là ngay cả khi bọn em đi thám hiểm đi nữa, em chưa bao giờ để hắn vượt quá giới hạn. Chẳng hạn như, nếu bọn em cưỡi ngựa đi lên núi hay ra thác nước U-Chan-Su, em luôn bảo hắn rằng: “Suleiman, đi sát đằng sau vào! Có nghe thấy không!” Và cậu ta lúc nào cũng ngoan ngoãn đi phía sau, tội nghiệp... Ngay cả khi bọn em... ngay cả trong những khoảnh khắc kịch tính nhất, em cũng sẽ nói với cậu ta rằng: “Dẫu sao thì ngươi cũng đừng quên mình chỉ là một tên Tatar, còn ta là vợ của một vị quan cố vấn dân sự!” Ha-ha...

Người phụ nữ bật cười, rồi nhanh chóng nhìn xung quanh với vẻ mặt đầy lo lắng, đoạn thì thầm:

– Nhưng còn Yulia! Ôi, cái cô Yulia ấy! Em hoàn toàn hiểu được, Vassitchka ạ, chẳng có lý do gì mà người ta lại không thể tìm chút niềm vui, chút thư giãn sau sự tẻ nhạt của cuộc sống khuôn thước ngoài xã hội cả! Chuyện đó hoàn toàn bình thường, cứ thoải mái vui chơi hết mình đi—chẳng ai trách cứ gì anh đâu, nhưng mà mang một việc ra làm trò nghiêm túc, rồi gây gổ làm mình làm mẩy... không, anh muốn nói gì thì nói, em không tài nào hiểu nổi chuyện đó! Anh thử nghĩ mà xem, cô ta lại nổi ghen cơ chứ! Có ngốc nghếch không cơ chứ? Có một hôm, Mametkul, cái grande passion [niềm đam mê lớn] của cô ta, đến tìm cô ta... lúc ấy cô ta không có nhà... Thế là em liền mời hắn vào phòng mình... rồi trò chuyện hết chuyện nọ đến chuyện kia... bọn chúng cực kỳ buồn cười, anh biết đấy! Buổi tối trôi qua lúc nào mà bọn em chẳng hay... Bỗng nhiên Yulia xông xòe lao vào... Cô ta nhào tới chỗ em và Mametkul—làm một trận cuồng phong náo loạn thế đấy... xí! Em không thể nào hiểu nổi thể loại người như thế, Vassitchka ạ.

Vassitchka hắng giọng, cau mày và đi qua đi lại trong phòng.

– Anh phải công nhận là em đã có một chuyến đi chơi rất vui vẻ đấy – anh càu nhàu với một nụ cười nhạt nhẽo đầy khinh miệt.

– Sao mà ngu-ngốc thế không biết! – Natalya Mihalovna bực bội kêu lên. – Em biết anh đang nghĩ gì trong đầu rồi đấy! Lúc nào anh cũng có những suy nghĩ thật là kinh tởm! Em không thèm kể cho anh nghe nữa đâu! Không, nhất định là không!

Cô vợ bĩu môi và im bặt, chẳng thèm nói thêm lời nào nữa.