Một nhà chế tạo tên là Frolov, một người đàn ông da ngăm đẹp trai với bộ râu tròn và ánh mắt mượt mà như nhung, cùng Almer, luật sư của anh ta, một người lớn tuổi có chiếc đầu to xù xì, đang uống rượu trong một căn phòng riêng của một nhà hàng ở ngoại ô thành phố. Cả hai vừa từ một buổi vũ hội đến thẳng nhà hàng nên vẫn mặc áo đuôi tôm và đeo cà vạt trắng. Trừ họ và những người hầu bàn đứng ở cửa, trong phòng không một bóng người; theo lệnh của Frolov, không ai khác được phép vào.

Họ bắt đầu bằng việc uống một ly rượu vodka lớn và ăn hàu.

“Ngon tuyệt!” Almer nói. “Chính tôi là người mang món hàu vào danh mục khai vị thời thượng đấy, cậu bạn ạ. Rượu vodka đốt cháy và làm rát cổ họng cậu, và cậu có một cảm giác đê mê ngập tràn trong cổ khi nuốt một con hàu. Không phải thế sao?”

Một người hầu bàn bệ vệ với mép trên cạo sạch và đôi mai tóc điểm bạc đặt một chiếc thuyền sốt lên bàn.

“Anh đang dọn món gì thế?” Frolov hỏi.

“Sốt Provençale dùng kèm cá trích, thưa ngài. . . .”

“Gì chứ! Thế mà cũng gọi là cách dọn món à?” Frolov quát lên, thậm chí không thèm nhìn vào chiếc thuyền sốt. “Anh gọi thế là sốt ư? Đồ đần, anh chẳng biết cách phục vụ gì cả!”

Đôi mắt nhung của Frolov lóe lên giận dữ. Anh quấn một góc khăn bàn quanh ngón tay, giật nhẹ một cái, thế là đĩa, chân nến và chai lọ đồng loạt kêu lanh keng, va đập rồi đổ vỡ tung tóe xuống sàn nhà.

Những người hầu bàn, vốn đã quen với những tai nạn trong các quán rượu, chạy ù tới bàn và bắt đầu nhặt những mảnh vỡ với khuôn mặt nghiêm nghị và dửng dưng, giống như các bác sĩ trong một ca phẫu thuật.

“Cậu mới giỏi làm chủ tình hình làm sao!” Almer nói và cười lớn. “Nhưng mà . . . hãy dịch ra xa bàn một chút, kẻo cậu dẫm phải trứng cá muối đấy.”

“Gọi kỹ sư trưởng tới đây!” Frolov quát.

Đây là biệt danh được đặt cho một lão già cằn cỗi, sầu thảm, thực ra trước đây từng là kỹ sư và rất giàu có; lão đã nướng sạch cơ sản và đến cuối đời thì dạt vào một nhà hàng, nơi lão trông coi đám hầu bàn và ca sĩ, đồng thời thực hiện các công việc lặt vặt liên quan đến phái nữ. Khi xuất hiện theo tiếng gọi, lão cung kính nghiêng đầu sang một bên.

“Nghe đây, lão bạn già,” Frolov vừa nói vừa quay sang lão ta. “Sự lộn xộn này có nghĩa là gì? Sao đám các người phục vụ kỳ cục thế hả? Không biết là ta không thích điều đó hay sao? Quỷ tha ma bắt các người, ta sẽ bỏ không thèm đến đây nữa!”

“Xin ngài Alexey Semyonitch rộng lượng thứ lỗi!” lão kỹ sư vừa nói vừa đặt tay lên ngực. “Tôi sẽ chấn chỉnh lại ngay lập tức, và mọi mong muốn dù là nhỏ nhất của ngài sẽ được thực hiện một cách tốt nhất và nhanh chóng nhất.”

“Thôi được rồi, lui đi. . . .”

Lão kỹ sư cúi đầu, lùi lại trong tư thế vẫn khom lưng, rồi biến mất qua khung cửa với một tia chớp lóe lên lần cuối từ những viên kim cương giả trên ngực áo và ngón tay lão.

Chiếc bàn được dọn lại. Almer uống rượu vang đỏ và ngon lành thưởng thức một loại thịt gia cầm nào đó ăn kèm nấm truffle, đồng thời gọi thêm một đĩa lẩu cá lốt nấu sốt vang và một con cá tầm với chiếc đuôi ngậm trong miệng. Frolov chỉ uống vodka và không ăn gì ngoài bánh mì. Anh dùng hai bàn tay xoa mạnh lên mặt, cau mày và rõ ràng là đang rất bực bội. Cả hai im lặng. Không gian tĩnh lặng đến ngột ngạt. Hai bóng đèn điện gắn chụp mờ nhấp nháy và phát ra tiếng xèo xèo như thể chúng đang hờn dỗi. Những cô gái Digan đi ngang qua cửa, khẽ ngân nga.

“Uống vào mà chẳng thấy vui hơn chút nào,” Frolov nói. “Càng nốc nhiều vào bụng, tôi lại càng tỉnh táo ra. Người ta uống vodka vào thì tưng bừng phấn khởi, còn tôi thì chỉ thấy giận dữ, những suy nghĩ ghê tởm và chứng mất ngủ. Tại sao vậy hả ông bạn, sao con người ta không phát minh ra một thứ niềm vui nào khác ngoài sự say sưa và truỵ lạc chứ? Thật là kinh khủng!”

“Cậu nên cho gọi mấy cô gái Digan vào đi.”

“Mặc kệ chúng nó!”

Khuôn mặt của một mụ già người Digan ló ra ở ô cửa từ ngoài hành lang.

“Alexey Semyonitch, mấy đứa Digan đang đòi trà với brandy,” mụ già nói. “Chúng tôi gọi được chứ ạ?”

“Được,” Frolov đáp. “Cậu biết đấy, chúng được chủ nhà hàng cắt phế trăm phần trăm khi gạ gẫm khách mua đồ khoản đãi. Thời buổi này, ngay cả khi ai đó mời bạn uống vodka, bạn cũng chẳng thể tin nổi. Con người ta bây giờ đều hèn hạ, đê tiện và hư hỏng cả. Lấy đám hầu bàn này làm ví dụ nhé. Trông mặt mũi bọn chúng thì giống như giáo sư, đầu tóc bạc phơ; chúng kiếm được hai trăm rúp một tháng, có nhà riêng và cho con gái đi học trường trung học, thế mà cậu cứ việc chửi mắng và ra oai với chúng bao nhiêu tùy thích. Chỉ vì một đồng rúp, lão kỹ sư kia sẵn sàng nuốt chửng cả hũ mù tạt rồi gáy o o như gà trống. Nói danh dự đấy, nếu có tên nào dám nổi giận, tôi sẽ thưởng ngay cho hắn một nghìn rúp.”

“Cậu bị làm sao thế?” Almer ngạc nhiên nhìn anh hỏi. “Nỗi u sầu này từ đâu ra vậy? Mặt cậu đỏ phừng phừng, trông chẳng khác nào một con dã thú. . . . Cậu bị cái gì thế?”

“Thật kinh khủng. Có một chuyện cứ ám ảnh mãi trong đầu tôi không sao dứt ra được. Cứ như thể nó bị đóng đinh ở trỏng và chẳng chịu đi ra đâu cả.”

Một lão già tròn vo, béo múp míp, trọc lóc, mặc chiếc áo khoác ngắn kiểu thủy thủ và chiếc áo lê màu hoa tử đằng, tay xách đàn ghi-ta, bước vào phòng. Lão làm bộ mặt ngớ ngẩn, ngẩng cao đầu và giơ tay chào kiểu nhà binh.

“A, cái đồ ăn bám đây rồi!” Frolov nói, “để tôi giới thiệu với anh nhé, lão ta đã làm giàu bằng cách ục ục như lợn đấy. Lại đây nào!” Anh rót vodka, rượu vang và brandy vào một cái ly, rắc thêm muối và tiêu vào, khuấy đều lên rồi đưa cho kẻ ăn bám. Lão ta ngửa cổ nốc cạn một hơi và chép miệng khoái chí.

“Lão đã quen uống thứ nước pha trộn nham nhở này nên uống rượu nguyên chất vào là lại phát nôn,” Frolov nói. “Nào, đồ ăn bám, ngồi xuống và hát đi.”

Lão già ngồi xuống, lướt những ngón tay mập mạp lên dây đàn và cất giọng hát:

Sau khi nốc cạn sâm-panh, Frolov đã chếnh choáng say. Anh đấm thình thịch xuống bàn và nói:

“Đúng thế, có một thứ cứ mắc kẹt trong đầu tôi đây này! Nó chẳng để cho tôi được yên dù chỉ một phút!”

“Thế quái nào chứ, chuyện gì cơ?”

“Tôi không thể nói cho anh biết được. Đó là một bí mật. Nó là chuyện riêng tư đến mức tôi chỉ có thể thổ lộ trong những lời cầu nguyện của mình mà thôi. Nhưng nếu anh thích . . . như một biểu hiện của tình bạn, giữa chúng ta với nhau thôi . . . chỉ là xin nhớ kỹ, đừng nói với ai, tuyệt đối không, không, không, . . . tôi sẽ nói cho anh nghe, nói ra sẽ nhẹ lòng hơn, nhưng vì Chúa . . . hãy nghe rồi quên nó đi nhé. . . .”

Frolov chồm người về phía Almer và thì thầm vào tai anh suốt một phút.

“Tôi căm ghét vợ tôi!” anh thốt lên.

Viên luật sư ngạc nhiên nhìn anh.

“Đúng, đúng thế, vợ tôi đấy, Marya Mihalovna,” Frolov lầm bầm, mặt đỏ bừng lên. “Tôi căm ghét cô ta thế thôi, chẳng có lý do gì sất.”

“Vì sao chứ?”

“Chính tôi cũng chẳng biết nữa! Chúng tôi mới kết hôn được hai năm. Như anh biết đấy, tôi lấy cô ấy vì tình yêu, thế mà giờ đây tôi lại căm ghét cô ấy như kẻ thù không đội trời chung, hệt như cái tên ăn bám ở đây vậy, xin lỗi vì phải nói trước mặt anh. Và chẳng có nguyên nhân gì cả, hoàn toàn không có một lý do nào hết! Khi cô ấy ngồi cạnh tôi, khi cô ấy ăn uống hay nói năng điều gì, toàn bộ tâm can tôi lại sôi sục lên, tôi suýt không kiềm chế nổi bản thân để mà thốt ra những lời thô lỗ với cô ấy. Thật là một cảm giác không sao tả xiết. Bỏ quách cô ta đi hoặc nói cho cô ta biết sự thật thì hoàn toàn là điều bất khả thi bởi vì như thế sẽ thành một vụ bê bối lớn, nhưng sống chung với cô ta thì đối với tôi còn tệ hơn cả địa ngục. Tôi không thể chịu nổi cảnh ở nhà! Tôi dành cả ngày để lo việc làm ăn và tụ tập ở các nhà hàng, còn ban đêm thì chìm đắm trong trác táng. Nào, ai có thể giải thích nổi mối hận thù này cơ chứ? Cô ấy đâu phải là một người phụ nữ tầm thường, trái lại còn xinh đẹp, thông minh và điềm đạm nữa.”

Lão già dậm chân xuống sàn và bắt đầu cất giọng hát:

“Tôi cùng viên đại úy dạo chơi, Và thì thầm bí mật chẳng ngơi.”

“Thú thật là tôi vẫn luôn nghĩ Marya Mihalovna không phải là người phù hợp với cậu chút nào,” Almer nói sau một thoáng im lặng, đoạn thở dài thườn thượt.

“Ý anh là cô ấy có học thức quá cao ư? . . . Chính tôi đã giật giải huy chương vàng ở trường thương mại đấy, tôi đã đến Paris ba lần rồi. Dĩ nhiên tôi không thông minh bằng anh, nhưng tôi cũng chẳng ngu ngốc hơn vợ mình là mấy. Không đâu anh bạn ạ, học thức không phải là chỗ ngứa đâu. Để tôi kể cho anh nghe mọi rắc rối bắt đầu từ đâu nhé. Nó bắt đầu từ việc tôi chợt tưởng tượng ra rằng cô ấy lấy tôi không phải vì tình yêu, mà vì tiền của tôi. Ý nghĩ đó cứ bám rễ trong đầu tôi. Tôi đã làm đủ mọi cách có thể nghĩ ra, nhưng cái ý nghĩ chết tiệt ấy cứ bám dính lấy không buông! Và tệ hại hơn là vợ tôi lại đâm ra nghiện ngập sự xa hoa. Từ cảnh nghèo hèn bước vào đống tiền như núi, cô ấy bắt đầu vung tay quá trán tung tiền ra mọi hướng. Cô ấy hoàn toàn phát cuồng lên, đến mức say mê tiêu sạch hai mươi nghìn mỗi tháng. Mà tôi lại là một kẻ hay hoài nghi. Tôi chẳng tin tưởng ai cả, lúc nào cũng nghi ngờ tất cả mọi người. Và anh càng đối xử tử tế với tôi bao nhiêu, thì sự dằn vặt trong tôi lại càng lớn bấy nhiêu. Tôi cứ có linh cảm rằng người ta đang nịnh hót mình vì tiền. Tôi chẳng tin một ai! Tôi là một kẻ khó tính, anh bạn ạ, vô cùng khó tính!”

Frolov nốc cạn ly rượu trong một hơi rồi nói tiếp.

“Nhưng tất cả mấy thứ đó chỉ là nhảm nhí,” anh nói. “Lẽ ra người ta không bao giờ nên nhắc đến chúng. Thật ngốc nghếch. Tôi đang say xỉn và ba hoa chích choè, còn bây giờ thì anh đang nhìn tôi bằng con mắt của một kẻ hành nghề luật — chắc là đang hả hê vì biết được bí mật của người khác đây mà. Thôi nào! . . . Hãy dẹp câu chuyện này sang một bên đi. Uống đi! Này anh bạn,” anh nói khi gọi một người hầu bàn, “Mustafa có đây không? Gọi nó vào đây!”

Chẳng mấy chốc, một cậu thiếu niên người Tatar bước vào phòng, tuổi chừng mười hai, mặc áo đuôi tôm và đeo găng tay trắng.

“Lại đây!” Frolov bảo cậu ta. “Hãy giải thích cho chúng tôi nghe sự việc thế này xem nào: đã có thời các người là người Tatar đã chinh phục chúng tôi và bắt chúng tôi cống nạp, thế mà giờ đây các người lại phục vụ chúng tôi như những tên hầu bàn và đi bán áo choàng tắm. Cậu giải thích sự thay đổi đó thế nào đây?”

Mustafa nhướng mày lên và cất chất giọng lanh lảnh, ngân nga theo điệu hát: “Sự đổi thay của định mệnh!”

Almer nhìn khuôn mặt nghiêm nghị của cậu ta rồi phá lên cười nắc nẻ.

“Thôi, thưởng cho nó một rúp đi!” Frolov nói. “Nó đang phất lên nhờ sự đổi thay của định mệnh đấy. Nó chỉ được giữ lại đây vì đúng hai từ đó thôi. Uống đi, Mustafa! Cậu sẽ trở thành một tên đểu cáng cỡ bự cho mà xem! Ý tôi là thật khủng khiếp khi có biết bao nhiêu kẻ ăn bám giống như loại các người cứ ve vãn xung quanh những kẻ giàu có. Số lượng của những tên cướp và kẻ cướp hòa bình này nhiều đến mức không thể nào đếm xuể! Hay là chúng ta gọi mấy cô gái Digan vào nhỉ? Hả? Gọi mấy cô Digan vào đây mau!”

Bọn Digan, những kẻ đã đứng vất vưởng mệt mỏi ở hành lang từ lâu, ào vào phòng với những tiếng hò reo inh ỏi, và một cuộc truy hoan cuồng loạn bắt đầu.

“Uống đi!” Frolov hét to vào mặt chúng. “Uống đi! Hậu duệ của Pharaoh! Hát lên! A-a-ah!”

“Vào mùa đông . . . ô-ô-ho! . . . chiếc xe trượt tuyết đang bay lượn . . . ”

Bọn Digan hát, huýt sáo, nhảy múa. Trong cơn cuồng loạn đôi khi bao trùm lấy những kẻ giàu có ngập ngụa trong nhung lụa và thuộc tuýp “phóng khoáng”, Frolov bắt đầu làm trò hề. Anh gọi đồ ăn và sâm-panh cho đám Digan, đập vỡ chụp đèn điện, ném chai lọ vào những bức tranh và gương soi, và làm tất cả những điều đó dường như chẳng lấy làm thích thú gì cho cam, mặt cau mày và quát tháo đầy bực bội, bày tỏ sự khinh miệt với đám đông, với vẻ mặt hằn học hiện rõ trong từng ánh mắt và cử chỉ. Anh bắt lão kỹ sư hát đơn ca, bắt dàn hợp xướng giọng trầm uống thứ hỗn hợp gồm rượu vang, vodka và dầu ăn.

Đến sáu giờ, họ mang hóa đơn đến cho anh.

“Chín trăm hai mươi lăm rúp bốn mươi kopeck,” Almer nói và nhún vai. “Tiền gì thế này? Không được, chờ đã, chúng ta phải xem xét lại cho ra ngô ra khoai mới được!”

“Thôi đi!” Frolov lầm bầm, rút ví ra. “Thôi nào! . . . cứ để chúng móc túi tôi đi. Tôi giàu là để cho người ta bốc lột chứ để làm gì! . . . Làm sao mà thiếu được lũ ăn bám cơ chứ! . . . Anh là luật sư của tôi. Mỗi năm anh bỏ túi sáu nghìn rúp từ tôi thì vì cái quái gì chứ? Nhưng mà xin lỗi nhé . . . tôi chẳng biết mình đang nói gì nữa rồi.”

Trên đường về nhà cùng với Almer, Frolov lầm bầm:

“Về đến nhà đối với tôi là một cực hình! Đúng thế! . . . Chẳng có nổi một con người bằng xương bằng thịt nào để tôi có thể dốc bầu tâm sự. . . . Toàn là lũ cướp . . . phản bội . . . . Ồ, sao tôi lại đi kể bí mật của mình cho anh nghe cơ chứ? Ừ . . . tại sao nhỉ? Nói cho tôi nghe tại sao đi?”

Ngay trước cửa nhà mình, anh chồm người về phía Almer và trong cơn say loạng choạng, đặt một nụ hôn lên môi anh, theo cái thói quen cũ của người Mát-xcơ-va là hôn hít bừa bãi trong mọi hoàn cảnh.

“Tạm biệt nhé . . . tôi là một kẻ khó tính, đáng ghét,” anh nói. “Một cuộc đời khốn nạn, say sưa, trơ trẽn. Anh là một người có học thức, thông minh, thế mà anh chỉ đứng cười trừ và uống rượu với tôi . . . chẳng có ai cứu vớt nổi các người đâu. . . . Nhưng giá mà anh là bạn của tôi, giá mà anh là một người trung thực, thì thực ra anh phải nói thẳng vào mặt tôi rằng: ‘Đồ khốn, tên đáng ghét kia! Đồ bò sát!’”

“Thôi nào, thôi nào,” Almer lầm bầm, “về đi ngủ đi.”

“Chẳng có ai giúp nổi anh đâu; hy vọng duy nhất là khi tôi về quê vào mùa hè, tôi có thể đi ra cánh đồng rồi một cơn giông ập đến và sét đánh chết tươi tôi ngay tại chỗ. . . . Tạm biệt.”

Frolov hôn Almer thêm lần nữa và vừa lầm bầm vừa chìm vào giấc ngủ trên từng bước đi, bắt đầu lết lên cầu thang với sự dìu dắt của hai tên gia nhân.