Tin tức Paris lại nổ ra cách mạng truyền đến, cả châu Âu đều hoang mang. Đầu tiên là đảng cách mạng lật đổ vương triều Bonaparte, tiếp theo phái cấp tiến trong đảng cách mạng lại lật đổ chính phủ của đảng cách mạng, giờ thì không biết đảng nào lại đang lật đổ chính phủ của phái cấp tiến.

Nếu tính cả liên quân vương đảng cố thủ bên ngoài thành, nước Pháp đã hội tụ đủ mọi loại thế lực của thời đại này. Báo cáo tin tức đã khó khăn lắm rồi, đừng nói đến đám quần chúng hóng chuyện.

Dân thường coi như xem kịch vui, còn các chính khách thì bận tối mắt. Tình hình rối ren đến nước này, khoản bồi thường chiến phí năm nay chắc chắn không cần nghĩ tới nữa.

Dù chính phủ nào lên nắm quyền, trong một chốc một lát cũng không thể kiếm ra tiền. Trông cậy vào tiền bồi thường của Pháp, khoản trợ cấp cho quốc gia coi như tiêu tan.

Tại cung điện Vienna, Franz vừa đạt được thỏa thuận với Bỉ, giờ vừa mừng vừa lo. Chẳng còn cách nào, gần đây người đến vay tiền càng lúc càng nhiều.

Nếu là khoản vay thương mại thông thường, thì đơn giản, giới thiệu đến ngân hàng là xong. Chỉ cần trả nổi lãi suất, lại có đủ tài sản thế chấp, hệ thống tài chính của Đế quốc La Mã Thần thánh có thể giúp họ huy động vốn.

Từ sau khi Pháp bại trận, Paris suy sụp, trung tâm tài chính của châu Âu đại lục chuyển thành Vienna và Frankfurt, hai thành phố song hành.

Tài chính cũng cần gắn liền với chính trị. Sau khi chiến tranh ở châu Âu kết thúc, Anh và Áo đã tiến hành đàm phán bí mật về cục diện quốc tế và tái thiết sau chiến tranh.

Kết quả thì khỏi cần nói cũng biết, nhìn vào khung tổ chức của Liên minh châu Âu là rõ, nếu hai bên đạt thỏa thuận, Anh đã không đến nỗi bị loại ra khỏi liên minh.

Không nghi ngờ gì, đây là kết cục lưỡng bại câu thương. Bị gạt ra ngoài, quyền phát biểu của Anh trên lục địa châu Âu đã xuống đến mức thấp nhất trong gần hai trăm năm. Ngoài việc có ảnh hưởng nhất định đến các quốc gia hải dương, các nước lục địa giờ chẳng nể mặt họ.

Đế quốc La Mã Thần thánh giành được thắng lợi về chính trị, nhưng lại gặp đòn cảnh cáo về kinh tế. Không chỉ kế hoạch huy động vốn ở London phá sản, ngay cả đồng Thần Thuẫn cũng bị bán tháo, giá trị giảm mạnh năm điểm.

Chỉ bị đánh mà không đánh trả, không phải phong cách của Franz. Người Anh bán tháo Thần Thuẫn, chính phủ Vienna đáp trả bằng cách tấn công Bảng Anh.

Hai nước đều theo chế độ bản vị vàng, một cảnh tượng thú vị đã diễn ra. Một bên cầm Thần Thuẫn đổi vàng từ Đế quốc La Mã chở về đảo Anh, bên kia lại cầm Bảng Anh đổi vàng từ Anh chở về Đế quốc La Mã.

Hai bên đều là nước lớn dự trữ vàng, cứ qua lại giày vò nhiều lần, đám quần chúng hóng chuyện cũng hoa mắt chóng mặt, cuối cùng thì bên nào cũng chẳng làm gì được bên nào.

Dĩ nhiên, đó là bề ngoài, trên thực tế chính phủ Vienna vẫn chịu thiệt. Kế hoạch huy động vốn thất bại, lại phải ổn định giá trị đồng Thần Thuẫn, chính phủ chỉ có thể thắt lưng buộc bụng chi tiêu.

Bị ảnh hưởng này, tiến độ tái thiết các khu vực Lorraine, Alsace đều bị ảnh hưởng. Lão đại còn khó khăn, bọn đàn em càng khổ sở hơn.

Dĩ nhiên, không phải là không có cách nào huy động vốn. Chính phủ Anh dù không ưa gì thiên hạ, nhưng các tập đoàn tài chính Anh vẫn rất hoan nghênh các "thần tài". Chỉ có điều lãi suất cao hơn bình thường rất nhiều.

Không cần biết các quốc gia khác có chấp nhận hay không, chính phủ Vienna thà thắt lưng buộc bụng, cũng không đi vay lãi suất cao của người Anh.

Cuộc sống khó khăn chỉ là tạm thời. Tư bản trục lợi, không ai muốn bỏ qua miếng bánh lớn tái thiết châu Âu. Dù chính phủ Anh không ủng hộ, cũng không ngăn được quyết tâm kiếm tiền của nhà tư bản.

Nhất là dòng vốn ban đầu chảy từ châu Âu vào thị trường London, lại bắt đầu chảy ngược về đại lục châu Âu, qua hai thị trường chứng khoán lớn Vienna và Frankfurt, rồi tiến vào các dự án tái thiết sau chiến tranh.

Tiền thì có, nhưng không phải ai cũng vay được. Theo một nghĩa nào đó, trên thị trường tư bản, quốc gia cũng như cá nhân, đều là "kẻ mạnh càng mạnh, người yếu càng yếu".

Quốc gia càng giàu, càng dễ vay tiền; quốc gia càng nghèo, càng khó kiếm được vốn.

Chính phủ Vienna giàu có dĩ nhiên là khách hàng ưu tú của thị trường tư bản, còn các nước nghèo rớt mồng tơi như Bỉ, Sardinia, Luca, Toscana thì bi kịch, uy tín không đủ, lại không có tài sản thế chấp, việc huy động vốn lâm vào khốn cảnh.

Một, hai nước thì Franz sẵn lòng thể hiện khí khái đại ca, nhưng giờ cả lũ ùa nhau đến vay tiền, Franz thấy nhức đầu.

Thực tế, đây không phải là lần đầu tiên các quốc gia này vay tiền. Từ khi chiến tranh phản Pháp bắt đầu, đám tiểu đệ này về cơ bản đều do chính phủ Vienna bỏ tiền nuôi.

Không tính thì không biết, tính ra thì giật mình. Đám nước nhỏ bé này nước nào cũng nợ đến triệu triệu, với tình hình kinh tế của họ, việc trả nợ phải đợi đến thế kỷ sau!

Nếu chỉ có thế này, cũng không phải là không thể chấp nhận. Đổi lại được lợi ích chính trị, thời gian thu hồi vốn dài hơn một chút cũng không phải là vấn đề lớn.

Mấu chốt là phương hướng phát triển kinh tế, tái thiết sau chiến tranh không phải chỉ có tiền là đủ. Bỉ tuy thiệt hại nặng nề, nhưng nền tảng công nghiệp vẫn còn, chỉ cần có vốn là có thể phục hồi nhanh chóng.

Còn mấy cái bang quốc Italy thì bi kịch thật sự, muốn tài nguyên không có tài nguyên, muốn công nghiệp không có công nghiệp, kể cả phát triển nông nghiệp cũng bị cạnh tranh đến te tua, mấu chốt nhất là đất đai có hạn, không nuôi nổi dân số đông như vậy.

Trước kia khi còn "hợp tác" với Pháp, ngoài một số ngành thủ công nghiệp nhỏ, họ chủ yếu đóng vai trò thị trường tiêu thụ hàng hóa và cung cấp lao động.

Khi Đế quốc Pháp sụp đổ, chuỗi cung ứng yếu ớt này cũng sụp đổ theo. Đế quốc La Mã Thần thánh chỉ cần thị trường tiêu thụ hàng hóa, lại không cần đám lao động này.

Dù giá rẻ đến đâu cũng vô dụng, giờ phát triển kinh tế còn chưa đến mức đó, số lượng công việc có thể tạo ra trong xã hội có hạn, đưa đám người này vào, chẳng khác nào tự rước phiền phức vào mình.

Lựa chọn duy nhất của họ là tận dụng lao động giá rẻ, phát triển các ngành thâm dụng lao động, không đòi hỏi kỹ thuật cao, từ đó kéo theo phát triển kinh tế trong nước.

Vấn đề là Franz biết điều đó là vô dụng, phải để những người thống trị các quốc gia đó tự hiểu, mới có thể kết hợp với tình hình thực tế của bản thân, đưa ra chính sách phát triển kinh tế hợp lý.

Vậy mà, trên đời này nhiều nhất là những kẻ thiếu tự nhận thức. Bảy bang quốc Italy, chẳng có nước nào đi đúng hướng cả.

Toàn những kẻ nói như rồng leo, làm như mèo mửa, tự cho là thông minh hơn người, đua nhau theo trào lưu thời đại, vừa lên đã chơi điện khí, động cơ đốt trong, những thứ công nghệ cao, ngay cả máy bay, tàu chiến, những dự án hàng đầu cũng có kẻ dám lập hạng mục.

Thôi được rồi, đây là "lỗi" của Franz. Chính phủ Vienna từ lâu đã coi cường quốc khoa học kỹ thuật là quốc sách, giờ đã trở thành nhận thức chung của xã hội, kéo theo cả bọn đàn em cũng bị ảnh hưởng.

Không thể nói là sai, vấn đề là phát triển khoa học kỹ thuật cũng cần nền tảng công nghiệp. Cơ sở không có, vừa lên đã đòi "leo đỉnh", thì chỉ có ngã chết.

Khó khăn lắm mới vay được tiền, lại bị đám "nói hay làm dở" này phung phí hết. Còn chính phủ Vienna cố ý loại bỏ năng lực sản xuất lạc hậu, kẻ nhanh chân nhảy ra tiếp nhận lại là Bỉ, nước có nền tảng công nghiệp tốt nhất.

Đàn em không đáng lo, lão đại tự nhiên phải nhức đầu. Tiền ai chẳng phải mồ hôi nước mắt, cứ theo kiểu giày vò này của họ, không có vài tỷ thì đừng hòng thấy thành quả.

Có nhiều tiền như vậy, giữ lại phát triển bản thân không tốt sao? Ai dở hơi mới cho mượn để ném xuống sông xuống biển.

Lời thật thì khó nghe, lại không nhất định có hiệu quả. Franz không cho rằng mình nhắc nhở vài câu là có thể đánh thức đám "thiếu hiểu biết xã hội" này, khuyên mọi người quay về chính đạo, chuyện phí công vô ích này, dĩ nhiên anh sẽ không làm.

...

Franz: "Nếu chúng ta từ chối cung cấp tiền vay cho họ, sẽ tạo thành ảnh hưởng lớn đến mức nào?"

Ngoại giao đại thần Wesenberg: "Ảnh hưởng về ngoại giao không lớn, nội chiến ở Pháp sắp kết thúc, cục diện châu Âu về cơ bản coi như ổn định, chút sóng gió không ảnh hưởng đến cục diện quốc tế.

Tình hình hiện tại của các nước như Isaac, Luca, Modena, Parma, Toscana, Giáo hoàng quốc, Hai Sicili, việc từ chối cấp tiền vay cho họ cũng là hợp tình hợp lý."

Không ai quy định lão đại nhất định phải nuôi tiểu đệ. Chính phủ Vienna vừa không lấy đi cái gì từ các quốc gia đó, ngược lại còn giúp họ giành được độc lập, lại cung cấp khoản viện trợ lớn, đã làm quá đủ rồi.

Nếu ai cảm thấy không đủ, muốn được voi đòi tiên, thì cứ hỏi xem Đế quốc Panzerfaust có đồng ý hay không.

Muốn "nhảy phản", cứ hỏi trước xem có quốc gia nào dám nhận lấy họ không. Cục diện châu Âu hiện giờ rất rõ ràng, đó là Đế quốc La Mã Thần thánh một nhà độc quyền, muốn đưa tay vào thì phải chuẩn bị tinh thần bị chặt đứt móng vuốt.

Kinh tế đại thần Reinhard: "Vấn đề về kinh tế rất lớn. Thực tế, cung cầu của thị trường chủ nghĩa tư bản từ lâu đã xuất hiện vấn đề, chỉ có điều chiến tranh ở châu Âu đã trì hoãn nguy cơ.

Sự phồn vinh của thị trường hiện tại chỉ là bong bóng khổng lồ được xây dựng trên lợi nhuận chiến tranh, bất kỳ vấn đề nào xảy ra, cũng có thể khiến bong bóng bị vỡ.

Không có tiền vay chống đỡ, kinh tế vùng Italy sẽ nhanh chóng sụp đổ. Rất có thể trở thành mồi lửa kích nổ cuộc khủng hoảng kinh tế đang hình thành."

Không ai dự đoán được khủng hoảng kinh tế, điều đó là không thể. Thực tế, mỗi khi khủng hoảng kinh tế bùng nổ, đều có triệu chứng, tín hiệu xuất hiện. Những người biết chuyện phản ứng đầu tiên không phải là phát ra cảnh báo trước, mà là nhanh chân rút lui.

Thực tế, phát ra cảnh báo trước cũng vô dụng. Thị trường luôn cần "hiệp sĩ đổ vỏ", bong bóng tan biến nhất định sẽ chôn vùi một đám lớn người, điều có thể thay đổi không phải là ai bị chôn vùi.

Khủng hoảng sau đại chiến vốn là quy luật tự nhiên của kinh tế. Hiện tại chưa bùng nổ khủng hoảng lớn, chủ yếu là do kinh tế của Đế quốc La Mã Thần thánh chống đỡ.

Vậy mà, sự chống đỡ này cũng có nguy hiểm. Giống như khối u độc trên người, để càng lâu, tổn thương càng lớn.

Không còn cách nào, một số việc nhất định phải "chết khiêng". Vừa mới trở thành bá chủ châu Âu, chính phủ Vienna cũng cần thời gian củng cố vị thế.

Vừa vặn lại bùng nổ một trận "ám chiến" với người Anh, nếu lúc này khủng hoảng kinh tế bùng nổ, uy phong bá chủ mà Đế quốc La Mã Thần thánh khó khăn lắm mới có được, sẽ tan thành mây khói.

Có lẽ cảm nhận được nguy hiểm, chính phủ Gladstone muốn "rút lui toàn thân", không muốn kích nổ nguy cơ trong những ngày cuối nhiệm kỳ, thử dò xét một đợt rồi quả quyết thu tay lại.

Do dự một lát, Franz chậm rãi nói: "Thôi vậy! Sớm muộn gì cũng sẽ đến bước này, không cần thiết phải cố chống.

Nói với chính phủ các nước, nếu muốn nhận được tiền vay, hãy đưa ra một kế hoạch phát triển kinh tế hoàn thiện để thuyết phục ngân hàng, chúng ta không có khả năng tiếp tục bảo đảm cho họ."

Thẳng thắn mà nói, Franz là người không hề mong muốn khủng hoảng kinh tế bùng nổ. Là nền kinh tế lớn nhất toàn cầu, Đế quốc La Mã Thần thánh một mình chiếm gần một nửa quy mô kinh tế của thế giới tư bản.

Một khi khủng hoảng kinh tế bùng nổ, Đế quốc La Mã Thần thánh chắc chắn chịu tổn thất nặng nề nhất. Ngược lại, mấy nước nông nghiệp phong kiến lạc hậu, bị ảnh hưởng tương đối ít hơn.

Nhưng không còn cách nào, việc dùng sức mạnh của chính phủ để trì hoãn nguy cơ bùng nổ, cũng có giới hạn nhất định. Cũng không ai biết khối u ác tính này sẽ bị kích nổ lúc nào, thay vì chờ người khác kích nổ, chi bằng mình chủ động đâm thủng, vẫn có thể nắm giữ quyền chủ động nhất định.

Về phần chuyển hướng nguy cơ, dĩ nhiên là phải làm. Vấn đề là lúc này không giống ngày xưa, quy mô kinh tế của Đế quốc La Mã Thần thánh quá lớn, dù có chuyển hướng, cũng không ai "đỡ" được.

Là di chứng kéo dài của chiến tranh châu Âu, lẽ ra nó phải bùng nổ ngay từ khi chiến tranh vừa kết thúc. Có thể kéo dài đến bây giờ, đã là vô cùng khó khăn.

Dù chính phủ nhiều lần can thiệp hành chính vào kinh tế, nhưng nguy cơ vẫn là nguy cơ, sẽ không tan thành mây khói chỉ bằng mấy đạo sắc lệnh hành chính. Tóm lại, quả đắng này Franz nhất định phải nuốt vào.

Điểm khác biệt duy nhất là lần này không chỉ đơn thuần là dư thừa sản lượng, mà là sự phát triển không cân đối giữa các ngành. Chủ yếu là do ảnh hưởng của chiến tranh, các ngành liên quan đến công nghiệp quân sự phát triển quá mức.

Thị trường tự do "đào thải" chính là khủng hoảng kinh tế, người thông minh đã sớm kiếm đủ rồi, rút lui khỏi các lĩnh vực liên quan. Bây giờ còn lại mấy "hiệp sĩ đổ vỏ" vẫn mơ mộng phát tài, ai nấy đều ảo tưởng nội chiến ở Pháp hoặc chiến tranh Nhật-Tây sẽ lan rộng.

Có phát tài hay không thì không biết, nhưng chiến tranh thì không thể lan rộng. Dù là London, hay Vienna, cũng chưa chuẩn bị sẵn sàng cho chiến tranh.

Chiến tranh đâu phải trò trẻ con, trừ phi bị dồn đến chân tường, bằng không không có nắm chắc nhất định, ai lại dại dột đi khai chiến với một nước lớn?

Anh và Áo không trực tiếp trở mặt, cuộc chiến tranh ủy nhiệm dù đánh thế nào, quy mô cũng không thể lớn. Có thể giúp "dọn dẹp" hàng tồn kho cũng đã rất khó khăn rồi, muốn làm giàu từ chiến tranh thì về nhà tắm rửa đi ngủ đi!

...

Ngoại giao đại thần Wesenberg: "Bệ hạ, chiến tranh Nhật-Tây tuy vẫn đang nóng bỏng, nhưng theo tình hình hiện tại, hy vọng chiến thắng của người Tây Ban Nha đã rất mong manh.

Theo tài liệu từ Tổng đốc Nam Dương gửi về, từ khi chiến tranh bùng nổ đến nay, quân viễn chinh Tây Ban Nha đã tử trận 27.000 người, trong đó có 3.400 lính hải quân; còn quân Nhật tử trận 39.000 người, trong đó quan binh hải quân tử trận 5.700 người.

Tỷ lệ trao đổi của người Tây Ban Nha có lợi thế hơn, nhưng lợi thế này không rõ rệt. Người Nhật có địa lợi, tốc độ bổ sung quân đội của họ nhanh hơn nhiều.

Nếu trên chiến trường không có biến chuyển lớn, cứ tiếp tục hao tổn như vậy, việc Tây Ban Nha thất bại chỉ là vấn đề thời gian."

Tỷ lệ trao đổi có lợi thế, không phải vì quân đội Tây Ban Nha giỏi đánh hơn, chủ yếu là do chênh lệch về vũ khí trang bị. Nếu nói chênh lệch kỹ thuật giữa hai bên trên tàu chiến là mười năm, thì chênh lệch về vũ khí trang bị lục quân là cả một thời đại.

Có thể lấy vũ khí trang bị lạc hậu cả một thời đại, đánh ra chiến tích gần như 1.4:1, Franz có chút nghi ngờ người Nhật có "hack" hay không.

Người Tây Ban Nha cũng đã làm "bài tập", Liên minh châu Âu từ sớm đã áp dụng lệnh cấm vận vật liệu với Nhật Bản, dù có người buôn lậu tuồn vũ khí vào tay quân Nhật, số lượng cũng không quá nhiều.

Điểm này Franz có quyền lên tiếng, hải quân Đế quốc La Mã Thần thánh thường xuyên tuần tra trên các tuyến đường biển huyết mạch như kênh đào Suez, eo biển Malacca, thuyền buôn lậu vũ khí giữa đường đã "lạnh ngắt" gần hết.

Kể cả có thể lấy được trang bị từ người Anh, nhưng năm nay "vua" trang bị lục quân vẫn phải là Đế quốc La Mã Thần thánh, tiếp theo là Pháp, trang bị của tôm tép thực sự chẳng ra gì.