"Không hiểu đám ồn ào và chạy ngược chạy xuôi trên lầu kia là vì cái gì nhỉ," cha tôi buột miệng, sau một tiếng rưỡi im lặng, ngài quay sang chú Toby của tôi,——người mà, bạn phải biết đấy, đang ngồi phía đối diện lò sưởi, phì phèo chiếc tẩu quen thuộc suốt thời gian đó, lặng lẽ chiêm ngưỡng chiếc quần chẽn nhung đen mới tinh ngài đang mặc:——"Họ đang làm cái trò gì thế nhỉ, anh bạn?" cha tôi nói,——"chúng ta gần như chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng ồn."

"Tôi nghĩ..." chú Toby đáp, lấy tẩu ra khỏi miệng, gõ đầu tẩu hai ba lần vào móng tay cái bên trái khi bắt đầu câu nói,——"Tôi nghĩ..." ngài nói:——Nhưng để hiểu đúng tâm tư của chú Toby về vấn đề này, trước hết bạn cần thấu hiểu đôi chút về tính cách của ngài, mà tôi sẽ phác thảo ngay đây, rồi cuộc đối thoại giữa ngài và cha tôi sẽ diễn ra suôn sẻ hơn nhiều.

Xin hỏi ai là người đầu tiên nhận xét rằng "khí hậu của chúng ta có sự bất định lớn"?—tôi viết vội quá nên chẳng nhớ nổi hay có thời gian tra cứu. Dù là ai thì đó cũng là một quan sát xác đáng. Nhưng hệ quả rút ra từ đó, rằng "chính điều này đã tạo ra vô vàn những nhân vật kỳ quặc và thất thường;”——đó không phải ý của ông ta; nó được người khác phát hiện ra, ít nhất một thế kỷ rưỡi sau đó. Rồi lại còn ý này nữa: chính kho tàng nguyên liệu thô dồi dào này là nguyên nhân đích thực và tự nhiên khiến cho các vở Hài kịch của chúng ta hay hơn hẳn của Pháp, hay bất cứ vở nào khác từng hoặc có thể được viết trên Lục địa:——phát hiện đó chỉ được khẳng định hoàn toàn vào khoảng giữa triều đại Vua William,——khi đại thi hào Dryden, trong lúc viết một trong những bài tựa dài dằng dặc của mình, (nếu tôi không nhầm) đã rất may mắn tình cờ vớ được nó. Quả thật, về cuối thời Nữ hoàng Anne, ngài Addison vĩ đại bắt đầu tán đồng quan điểm này và giải thích rõ hơn cho thiên hạ trong một hai bài tạp luận Spectator của mình;—nhưng phát hiện đó không phải của ông. Và cuối cùng, điểm thứ tư: sự thất thường kỳ lạ của khí hậu chúng ta, tạo nên những tính cách thất thường không kém,——lại phần nào đó bù đắp cho chúng ta, bằng cách mang lại đôi điều vui vẻ khi thời tiết không cho phép ta ra khỏi nhà,——đó là quan sát của chính tôi;—được tôi nảy ra vào đúng ngày mưa gió này, ngày 26 tháng 3 năm 1759, giữa chín và mười giờ sáng.

Thế đấy—thế đấy, những đồng nghiệp cùng cày xới trên cánh đồng tri thức đang chín rộ trước mắt chúng ta; chính bằng những bước tiến nhỏ nhặt của sự tích lũy ngẫu nhiên, mà tri thức của chúng ta về vật lý, siêu hình, sinh lý, tranh luận, hàng hải, toán học, bí ẩn, kỹ thuật, tiểu sử, lãng mạn, hóa học, và sản khoa, cùng năm mươi nhánh khác (phần lớn chúng cũng kết thúc bằng hậu tố "ical" như thế này), đã dần dần bò ngược lên đỉnh cao của sự hoàn mỹ trong suốt hai thế kỷ qua và hơn thế nữa, một đỉnh cao mà nếu nhìn vào những bước tiến trong bảy năm qua, chúng ta hẳn không còn cách bao xa.

Khi điều đó xảy ra, người ta hy vọng nó sẽ đặt dấu chấm hết cho mọi loại sách vở;—sự thiếu hụt mọi loại sách vở sẽ đặt dấu chấm hết cho mọi loại đọc;—và theo thời gian, như chiến tranh sinh ra nghèo đói; nghèo đói sinh ra hòa bình,——tất yếu sẽ đặt dấu chấm hết cho mọi loại tri thức,——và rồi——chúng ta sẽ phải bắt đầu lại từ đầu; hay nói cách khác, quay lại đúng nơi ta xuất phát.

——Hạnh phúc thay! Thời đại hạnh phúc gấp ba lần! Tôi chỉ ước kỷ nguyên tôi được sinh ra, cũng như phương thức và cách thức của nó, đã được thay đổi đôi chút,——hoặc giá mà có thể hoãn lại, dù cha hay mẹ tôi có thấy tiện hay không, thêm khoảng hai mươi hay hai mươi lăm năm nữa, khi một con người trong thế giới văn chương có thể có chút cơ hội tỏa sáng.

Nhưng tôi quên mất chú Toby, người mà từ nãy đến giờ chúng ta cứ để yên trong khi chú gõ tàn thuốc ra khỏi chiếc tẩu của mình.

Tính tình của ngài thuộc loại đặc biệt, thứ làm rạng danh bầu không khí của chúng ta; và tôi đã chẳng ngần ngại xếp ngài vào hàng ngũ những tạo vật thượng hạng nhất của nó, nếu như không có quá nhiều nét tương đồng gia đình xuất hiện, cho thấy ngài thừa hưởng tính cách độc đáo đó từ dòng máu nhiều hơn là từ gió, nước, hay bất kỳ sự biến đổi hoặc kết hợp nào của chúng: Và do đó, tôi thường tự hỏi, dù tôi tin cha tôi có lý do riêng khi quan sát thấy vài dấu hiệu lập dị ở tôi lúc còn nhỏ,——tại sao ông không bao giờ cố gắng lý giải chúng theo cách này: vì toàn bộ GIA ĐÌNH SHANDY đều mang một tính cách nguyên bản từ trong xương tủy:——ý tôi là nam giới,——còn nữ giới thì chẳng có tính cách gì cả,——ngoại trừ, quả thật, bà bác DINAH của tôi, người mà khoảng sáu mươi năm trước, đã kết hôn và mang thai với gã đánh xe, vì việc này mà cha tôi, theo giả thuyết của ông về tên thánh, thường nói rằng bà ấy có thể cảm ơn các cha đỡ đầu và mẹ đỡ đầu của mình.

Nghe có vẻ lạ,——và tôi thà thả một câu đố trước mặt độc giả, điều mà tôi chẳng có lợi lộc gì, còn hơn là bắt họ đoán xem làm sao một sự kiện như thế, nhiều năm sau khi nó xảy ra, lại bị dành lại để làm gián đoạn sự hòa thuận và thống nhất, vốn dĩ luôn tồn tại nồng ấm giữa cha tôi và chú Toby. Người ta cứ ngỡ sức nặng của bất hạnh đó đáng lẽ phải tiêu tan và cạn kiệt trong gia đình ngay từ đầu,——như trường hợp thường thấy. Nhưng trong gia đình chúng tôi chẳng có gì vận hành theo cách thông thường cả. Có lẽ vào đúng thời điểm chuyện đó xảy ra, gia đình lại đang vướng bận những nỗi khổ tâm khác; và vì những nỗi khổ tâm được gửi đến cho mục đích tốt lành, mà chuyện này lại chưa bao giờ mang lại điều tốt lành nào cho GIA ĐÌNH SHANDY, nên có lẽ nó đã nằm chờ đợi cho đến khi thời cơ và hoàn cảnh thích hợp cho nó cơ hội thực hiện vai trò của mình.——Lưu ý, tôi không khẳng định gì cả.——Cách của tôi luôn là chỉ ra cho những người tò mò các lối mòn khác nhau để tìm đến những khởi nguồn của các sự kiện tôi kể;—không phải bằng một chiếc thước chỉ kiểu cách của một ông giáo,——hay theo cách quyết đoán của Tacitus, người vốn tự làm mình và độc giả rối trí;—mà với sự khiêm nhường tận tụy của một trái tim chỉ dành để hỗ trợ những người ham học hỏi;——cho họ, tôi viết,——và bởi họ, tôi sẽ được đọc,——nếu giả định rằng thứ văn chương này có thể kéo dài lâu đến thế,——cho đến tận cùng thế giới.

Tại sao nguyên nhân của nỗi buồn này lại được dành lại cho cha và chú tôi, tôi chưa thể kết luận. Nhưng nó đã thể hiện sức mạnh ra sao để trở thành nguyên nhân gây bất mãn giữa hai người, sau khi nó bắt đầu tác động, là điều tôi có thể giải thích rất chính xác, như sau:

Chú TOBY SHANDY của tôi, thưa bà, là một quý ông, người, bên cạnh những đức tính thường tạo nên phẩm chất của một người trọng danh dự và chính trực,——lại sở hữu một đức tính ở mức độ cực kỳ cao, thứ hiếm khi hoặc chẳng bao giờ có trong danh mục; đó là sự khiêm nhường tự nhiên đến mức tột cùng và vô song;——dù tôi đính chính lại từ "tự nhiên" này, vì lý do tôi không muốn định kiến về một vấn đề sắp được đưa ra xem xét, đó là, Liệu sự khiêm nhường này của ngài là tự nhiên hay do rèn luyện.——Dù chú Toby có được nó bằng cách nào, thì đó vẫn là sự khiêm nhường theo đúng nghĩa nhất của nó; và điều đó, thưa bà, không phải liên quan đến lời nói, vì ngài không may mắn khi có rất ít lựa chọn từ ngữ,——mà là liên quan đến sự vật;——và loại khiêm nhường này đã chế ngự ngài, và nó dâng cao đến mức gần như ngang bằng, nếu có thể, với sự khiêm nhường của phụ nữ: Cái sự tinh tế của phái nữ, thưa bà, và sự thanh sạch bên trong tâm hồn và trí tưởng tượng, ở giới của các bà, thứ khiến các bà trở nên đáng kính trọng đối với giới chúng tôi.

Bà sẽ tưởng tượng, thưa bà, rằng chú Toby đã nhiễm tất cả điều này từ chính nguồn đó;—rằng ngài đã dành phần lớn thời gian giao du với giới của các bà, và nhờ sự hiểu biết tường tận về các bà, và sức mạnh của việc bắt chước mà những tấm gương sáng giá như vậy tạo ra không thể cưỡng lại, ngài đã có được khuynh hướng tâm tính đáng mến này.

Ước gì tôi có thể nói như vậy,——vì trừ với chị dâu, vợ cha tôi và cũng là mẹ tôi——chú Toby hầu như không trao đổi quá ba câu với người khác giới trong suốt ba năm;——không, ngài có được nó, thưa bà, từ một cú đánh.——Một cú đánh!—Vâng, thưa bà, đó là hậu quả của một cú đánh từ một hòn đá, bị mảnh đạn từ tường chắn của một công sự tại cuộc vây hãm Namur làm vỡ ra, va thẳng vào háng chú Toby.——Sao nó có thể gây ra điều đó? Câu chuyện về nó, thưa bà, dài dòng và thú vị;—nhưng kể ra đây sẽ làm xáo trộn toàn bộ câu chuyện của tôi.——Nó là một đoạn ngoại truyện cho phần sau; và mọi tình tiết liên quan đến nó, vào đúng chỗ của nó, sẽ được trình bày trung thực trước bà:——Cho đến lúc đó, tôi không thể cung cấp thêm thông tin gì về vấn đề này, hay nói gì hơn những gì tôi đã nói,——Rằng chú Toby là một quý ông có sự khiêm nhường vô song, mà tình cờ lại hơi được tinh chế và làm loãng đi bởi cái nóng hổi liên tục của một chút kiêu hãnh gia đình,——cả hai cùng tác động bên trong ngài, khiến ngài không bao giờ có thể chịu đựng được khi nghe chuyện của bà bác DINAH được nhắc đến, mà không vô cùng xúc động.——Chỉ cần một gợi ý nhỏ thôi cũng đủ khiến máu nóng bốc lên mặt ngài;—nhưng khi cha tôi mở rộng câu chuyện trong những nhóm người hỗn tạp, điều mà việc minh họa giả thuyết của ông thường bắt ông phải làm,——sự nhơ nhớp đáng tiếc của một trong những nhánh đẹp đẽ nhất của gia đình, sẽ khiến danh dự và sự khiêm nhường của chú Toby rỉ máu; và ngài thường kéo cha tôi ra một bên, với vẻ lo lắng khôn cùng, để can ngăn và bảo rằng ngài sẵn sàng cho cha tôi bất cứ thứ gì trên đời, chỉ cần để câu chuyện đó yên.

Tôi tin rằng cha tôi dành tình yêu và sự dịu dàng chân thành nhất cho chú Toby, thứ tình cảm mà một người anh em dành cho một người anh em khác, và ông đã có thể làm bất cứ điều gì trên đời, điều mà một người anh em theo lý lẽ có thể mong đợi ở người kia, để làm nhẹ lòng chú Toby trong chuyện này, hoặc bất kỳ chuyện nào khác. Nhưng điều này nằm ngoài khả năng của ông.

——Cha tôi, như tôi đã nói với bà, là một triết gia tận xương tủy,——ưa suy đoán,——hệ thống hóa;—và chuyện của bà bác Dinah quan trọng với ông không kém gì sự chuyển động lùi của các hành tinh đối với Copernicus:——Sự thoái trào của Sao Kim trên quỹ đạo của nó đã củng cố hệ thống Copernicus, được đặt tên theo ông; và sự thoái trào của bà bác Dinah trên quỹ đạo của bà ấy, cũng làm điều tương tự trong việc thiết lập hệ thống của cha tôi, mà tôi tin, từ nay về sau sẽ mãi mãi được gọi là Hệ thống Shandean, theo tên ông.

Trong bất kỳ sự sỉ nhục nào khác của gia đình, tôi tin rằng cha tôi có ý thức về sự xấu hổ nhạy bén như bất kỳ ai;——và cả ông, tôi dám nói, lẫn Copernicus, sẽ không bao giờ tiết lộ sự việc trong cả hai trường hợp, hoặc để tâm đến thế giới, nếu không phải vì nghĩa vụ mà họ nợ, theo suy nghĩ của họ, đối với sự thật.——Amicus Plato, cha tôi thường nói, vừa giải nghĩa từ ngữ cho chú Toby, vừa tiếp tục, Amicus Plato; nghĩa là, DINAH là bà bác của tôi;——sed magis amica veritas——nhưng SỰ THẬT là chị em của tôi.

Sự trái ngược về tính khí giữa cha tôi và chú tôi là nguồn cơn của biết bao cuộc tranh cãi anh em. Một người thì không thể chịu nổi khi nghe kể lại chuyện ô nhục của gia đình,——còn người kia thì hầu như không bao giờ để một ngày trôi qua mà không có đôi lời bóng gió về nó.

Vì Chúa, chú Toby sẽ kêu lên,——và vì tôi, và vì tất cả chúng ta, anh Shandy thân mến,——làm ơn hãy để câu chuyện của bà bác và tro tàn của bà ấy ngủ yên;——làm sao anh,——làm sao anh có thể có ít cảm xúc và lòng trắc ẩn đối với danh dự của gia đình chúng ta đến thế?——Danh dự của gia đình là gì so với một giả thuyết? cha tôi sẽ trả lời.——Này, nếu anh nói đến thế—thì cuộc đời của một gia đình là gì?——Cuộc đời của một gia đình!—chú Toby sẽ nói, ngả người ra sau chiếc ghế bành, và giơ hai tay, đôi mắt, và một chân lên——Vâng, cuộc đời,——cha tôi sẽ nói, giữ vững quan điểm của mình. Có bao nhiêu ngàn người trong số họ mỗi năm bị vứt bỏ, (ít nhất là ở tất cả các quốc gia văn minh)——và chẳng được coi là gì ngoài không khí thông thường, khi đem so với một giả thuyết. Theo lẽ thường của tôi, chú Toby sẽ trả lời,——mỗi trường hợp như vậy đều là GIẾT NGƯỜI trắng trợn, ai làm thì làm.——Đó là sai lầm của anh nằm ở chỗ đó, cha tôi sẽ trả lời;——vì, trong Foro Scientiæ không có thứ gì gọi là GIẾT NGƯỜI,——đó chỉ là CÁI CHẾT, anh bạn ạ.

Chú Toby sẽ không bao giờ cố gắng trả lời điều này bằng bất kỳ loại lập luận nào khác, ngoài việc huýt sáo vài thanh nhạc của bài Lillebullero.——Bạn phải biết đó là kênh truyền thống giúp cảm xúc của ngài được giải tỏa, khi bất cứ điều gì khiến ngài sốc hoặc ngạc nhiên:——nhưng đặc biệt là khi bất cứ điều gì mà ngài cho là rất vô lý, được đưa ra.

Vì không một nhà logic học nào của chúng ta, hay bất kỳ nhà chú giải nào về họ mà tôi nhớ được, từng thấy cần thiết phải đặt tên cho loại lập luận đặc biệt này.—Tôi xin phép được làm điều đó, vì hai lý do. Thứ nhất, để tránh mọi sự nhầm lẫn trong các cuộc tranh luận, nó có thể đứng tách biệt mãi mãi, khỏi mọi loại lập luận khác———như Argumentum ad Verecundiam, ex Absurdo, ex Fortiori, hay bất kỳ lập luận nào khác:——Và thứ hai, Để con cháu tôi có thể nói, khi đầu óc tôi đã đặt xuống nghỉ ngơi,——rằng bộ não của người ông uyên bác của chúng đã từng bận rộn không kém gì những người khác;—Rằng ông ấy đã phát minh ra một cái tên, và hào phóng ném nó vào KHO TÀNG Ars Logica, cho một trong những lập luận không thể chối cãi nhất trong toàn bộ khoa học. Và nếu mục đích của sự tranh luận là để làm im lặng hơn là thuyết phục,——chúng có thể thêm vào, nếu chúng muốn, rằng đó cũng là một trong những lập luận tốt nhất.

Vì vậy, bằng văn bản này, tôi nghiêm lệnh và ra lệnh, rằng nó được biết đến và phân biệt bằng tên gọi và danh xưng Argumentum Fistulatorium, và không tên nào khác;—và rằng nó sẽ xếp hàng sau này với Argumentum Baculinum và Argumentum ad Crumenam, và mãi mãi về sau được xử lý trong cùng một chương.

Còn về Argumentum Tripodium, thứ không bao giờ được sử dụng trừ khi bởi phụ nữ chống lại đàn ông;—và Argumentum ad Rem, cái mà ngược lại, chỉ được đàn ông sử dụng chống lại phụ nữ;—Vì hai cái này đã là quá đủ cho một bài giảng;——và hơn nữa, vì cái này là câu trả lời tốt nhất cho cái kia,——hãy để chúng cũng được giữ riêng biệt, và được xử lý ở một nơi dành riêng cho chúng.