"Mới đúng hai giờ mười phút—chẳng hơn một giây—kể từ khi bác sĩ Slop và Obadiah đến," cha tôi kêu lên, nhìn vào chiếc đồng hồ bỏ túi, "và anh biết không, anh Toby, tôi chẳng hiểu làm thế nào mà, trong tưởng tượng của tôi, khoảng thời gian đó dài tựa như cả một kiếp người."

——Này—làm ơn, thưa ông, cầm lấy cái mũ của tôi này—không, cầm cả cái chuông đó nữa, và cả đôi dép lê của tôi đây.

Bây giờ thì, thưa ông, tất cả đều là của ông; và tôi xin tặng ông không, với điều kiện ông phải dồn toàn bộ sự chú ý vào chương này.

Mặc dù cha tôi nói, "ông chẳng hiểu làm thế nào mà nó lại như vậy,"—thực ra ông biết rất rõ làm thế nào mà nó lại như vậy;—và ngay khoảnh khắc ấy, ông đã quyết tâm sẽ giải thích tường tận cho chú Toby của tôi nghe về vấn đề này bằng một bài luận siêu hình học về thời gian và các trạng thái đơn giản của nó. Ông muốn chỉ cho chú Toby thấy, thông qua cơ chế nào và cách đo đạc nào trong não bộ, mà sự nối tiếp dồn dập của các ý tưởng, cùng sự nhảy cóc liên tục của câu chuyện từ chủ đề này sang chủ đề khác kể từ khi bác sĩ Slop bước vào phòng, đã kéo giãn một khoảng thời gian ngắn ngủi ấy ra thành một độ dài không thể tin nổi.—"Tôi chẳng hiểu làm thế nào mà nó lại như vậy—cha tôi kêu lên—nhưng nó có vẻ dài như cả một kiếp người."

——Đó hoàn toàn là do sự nối tiếp của các ý tưởng trong đầu chúng ta thôi, chú Toby đáp.

Cha tôi, người cũng mang cái tật như tất cả các triết gia khác, là thích lý luận về mọi chuyện xảy ra và luôn tìm cách giải thích cặn kẽ—ông đã tự hứa hẹn sẽ đạt được niềm khoái lạc vô biên trong đề tài về sự nối tiếp của các ý tưởng này. Ông chẳng mảy may lo lắng rằng nó sẽ bị chú Toby của tôi cướp mất, vì chú—một người trung hậu!—thường cứ đón nhận mọi việc đúng như nó xảy ra;—và là người ít để đầu óc bận tâm nhất thế gian đến những suy tưởng cao siêu;—những khái niệm về thời gian và không gian—hay làm sao chúng ta có được những khái niệm đó—hay chúng được tạo nên từ chất liệu gì—hay chúng sinh ra cùng với chúng ta—hay chúng ta nhặt nhạnh được trên đường đời—hay chúng ta làm điều đó từ khi còn mặc váy—hay mãi đến khi đã mặc quần—cùng hàng ngàn cuộc tranh luận và vấn đề khác về VÔ CỰC, SỰ BIẾT TRƯỚC, TỰ DO, TẤT YẾU, vân vân, những lý thuyết tuyệt vọng và bất khả xâm phạm mà biết bao cái đầu uyên bác đã phải quay cuồng và phát rồ vì nó—chẳng bao giờ gây hại được cho chú Toby chút nào; cha tôi biết điều đó—và ông vừa ngạc nhiên vừa thất vọng trước lời giải đáp đầy tình cờ của chú tôi.

"Ông có hiểu lý thuyết về chuyện đó không?" cha tôi hỏi lại.

"Tôi không," chú tôi đáp.

—"Nhưng ông cũng phải có đôi chút ý tưởng về điều mình đang nói chứ?" cha tôi vặn lại.

"Chẳng hơn gì con ngựa của tôi cả," chú Toby đáp.

Lạy Chúa nhân từ! cha tôi kêu lên, mắt ngước nhìn lên cao, hai tay đan vào nhau——sự ngu ngơ trung hậu của em thật đáng quý, anh Toby à——thật đáng tiếc nếu phải đổi nó lấy tri thức.—Nhưng để anh kể cho em nghe.

Để hiểu đúng thời gian là gì, mà nếu không có nó thì chúng ta chẳng bao giờ nắm bắt được sự vô cực, vì cái này vốn là một phần của cái kia——chúng ta nên nghiêm túc ngồi xuống và xem xét xem chúng ta có khái niệm gì về khoảng thời gian, để có thể giải thích thỏa đáng cách chúng ta có được nó.——"Điều đó có nghĩa lý gì với ai chứ?" chú Toby nói. Bởi lẽ, nếu em quay cái nhìn vào bên trong tâm trí, cha tôi tiếp lời, và quan sát thật kỹ, em sẽ nhận thấy, người anh em ạ, rằng trong khi anh và em đang trò chuyện, suy nghĩ, và hút tẩu, hoặc trong khi chúng ta tiếp nhận lần lượt các ý tưởng trong đầu, chúng ta biết rằng mình đang tồn tại. Và thế là chúng ta ước lượng sự tồn tại, hay sự tiếp nối của sự tồn tại của chính mình, hoặc bất cứ thứ gì khác, tương xứng với sự nối tiếp các ý tưởng trong tâm trí chúng ta, thời lượng của bản thân chúng ta, hay bất kỳ thứ gì khác cùng tồn tại với tư duy của chúng ta——và vì vậy, theo cái đã được hình dung từ trước——"Ông làm tôi bối rối đến chết mất," chú Toby kêu lên.

——Đó là tại cái này đây, cha tôi đáp, rằng trong các tính toán về thời gian, chúng ta đã quá quen với phút, giờ, tuần, tháng——và với những chiếc đồng hồ (giá mà không có cái đồng hồ nào trên vương quốc này thì tốt biết mấy) để đo đạc các khoảng thời gian đó cho chúng ta, và cho cả những người thân cận——đến nỗi sẽ thật là may nếu trong tương lai, sự nối tiếp các ý tưởng của chúng ta còn có chút hữu ích hay giá trị gì nữa.

Giờ đây, dù ta có để ý hay không, cha tôi tiếp tục, trong đầu của mỗi người bình thường, luôn có một sự nối tiếp đều đặn các ý tưởng kiểu này hay kiểu khác, chúng nối đuôi nhau thành một chuỗi giống như——"Một đoàn pháo binh à?" chú Toby hỏi——"Đoàn pháo binh cái khỉ mốc ấy!"—cha tôi gắt—chúng nối tiếp và kế thừa nhau trong tâm trí chúng ta theo những khoảng cách nhất định, giống hệt những hình ảnh bên trong một chiếc đèn lồng xoay nhờ sức nóng của ngọn nến. "Tôi xin thề," chú Toby đáp, "của tôi lại giống cái quạt khói treo bếp hơn."——"Vậy thì, anh Toby, tôi chẳng còn gì để nói với anh về chủ đề này nữa," cha tôi nói.