Kết thúc chương trước, cha tôi và chú Toby đều đang đứng, tựa như Brutus và Cassius lúc hạ màn, cùng nhau tổng kết lại mọi việc.

Khi cha tôi vừa dứt ba từ cuối cùng, ông ngồi xuống. Chú Toby cũng làm y hệt, chỉ khác là trước khi ngồi, chú rung chuông gọi Hạ sĩ Trim – người vẫn đang chờ lệnh – bảo cậu ta chạy về nhà lấy cuốn Stevinus; nhà chú Toby cũng chẳng xa xôi gì, chỉ nằm ngay bên kia đường.

Có người sẽ bỏ dở đề tài về Stevinus, nhưng trong lòng chú Toby chẳng hề có chút oán hận nào; chú tiếp tục câu chuyện để cho cha tôi thấy mình chẳng hề để bụng.

Chú tôi tiếp lời, quay lại câu chuyện: "Sự xuất hiện đột ngột của ông, bác sĩ Slop, khiến tôi nhớ ngay đến Stevinus." (Cha tôi, như quý vị có thể đoán, chẳng còn dại gì mà cá cược thêm câu nào về bộ óc của Stevinus nữa.) Chú Toby nói tiếp: "Bởi vì chiếc xe chạy bằng buồm lừng danh thuộc về Hoàng tử Maurice – loại xe có kết cấu và tốc độ kỳ diệu đến mức chở được cả nửa tá người đi quãng đường ba mươi dặm Đức chỉ trong vòng vài phút ngắn ngủi không rõ bao lâu – chính là phát minh của Stevinus, vị toán học gia kiêm kỹ sư vĩ đại đó."

"Lẽ ra ông không cần làm phiền người hầu làm gì," bác sĩ Slop nói (vì gã đó đang bị thọt chân) "mà bắt cậu ta đi lấy tài liệu về Stevinus, bởi trên đường từ Leyden qua The Hague, tôi đã đi bộ tận hai dặm đường dài chỉ cốt để tận mắt chiêm ngưỡng nó đấy."

"So với điều mà học giả Peireskius đã làm thì chẳng thấm vào đâu," chú Toby đáp. "Ông ấy đã đi bộ tận năm trăm dặm, tính cả lượt đi từ Paris đến Schevling lẫn lượt về, chỉ cốt để xem chiếc xe ấy, và chẳng vì mục đích nào khác."

Có những người không bao giờ chịu thua kém ai.

"Thế thì lão Peireskius ấy càng là kẻ ngu xuẩn," bác sĩ Slop đáp. Nhưng hãy lưu ý này, ông ta nói vậy không phải vì coi thường Peireskius, mà vì nỗ lực không mệt mỏi của Peireskius khi cuốc bộ xa đến thế chỉ vì lòng say mê khoa học đã biến hành động của bác sĩ Slop thành trò trẻ con không hơn không kém. "Càng ngu xuẩn," ông ta lặp lại. "Tại sao lại như vậy?" cha tôi hỏi, đứng về phía em trai mình, không chỉ vì muốn sửa sai ngay lập tức cho sự xúc phạm mà ông vừa gây ra – điều vẫn còn canh cánh trong lòng cha tôi – mà còn vì bản thân ông cũng bắt đầu thấy hứng thú với câu chuyện. "Tại sao lại nói thế? Tại sao Peireskius, hay bất cứ ai khác, lại đáng bị chỉ trích chỉ vì khao khát được nếm trải chút tri thức chân chính? Cho dù tôi không biết gì về chiếc xe đó," cha tôi nói tiếp, "thì người phát minh ra nó chắc chắn phải có một bộ óc về cơ khí rất cừ khôi; và dù tôi không đoán được ông ta đã đạt được điều đó dựa trên nguyên lý triết học nào, nhưng chắc chắn cỗ máy của ông ta đã được xây dựng trên những nguyên lý vững chắc, bất kể chúng là gì, nếu không thì nó đã chẳng thể đạt được tốc độ mà em trai tôi nhắc tới."

"Nó hoạt động còn tốt hơn thế nữa," chú Toby đáp. "Bởi như cách Peireskius đã miêu tả đầy tao nhã về tốc độ của nó: Tam citus erat, quam erat ventus; nếu tôi không quên tiếng Latin, thì nghĩa là: nó nhanh tựa như gió vậy."

"Nhưng thưa bác sĩ Slop," cha tôi ngắt lời chú tôi (dù đồng thời cũng xin lỗi vì sự đường đột đó), "chiếc xe đó vận hành dựa trên những nguyên lý nào vậy?" "Chắc chắn là dựa trên những nguyên lý rất thú vị rồi," bác sĩ Slop đáp. Ông nói tiếp, lảng tránh câu hỏi: "Tôi vẫn thường tự hỏi tại sao đám quý tộc nhà chúng ta, những người sống trên những đồng bằng rộng lớn như chỗ của chúng ta đây – nhất là những ai có vợ vẫn còn khả năng sinh nở – lại chẳng thử làm thứ gì tương tự? Bởi nó không chỉ cực kỳ tiện lợi cho những cuộc gọi khẩn cấp mà phụ nữ hay mắc phải – nếu gió thuận chiều – mà còn là một kiểu kinh tế tuyệt vời khi tận dụng sức gió, vốn chẳng tốn kém gì và cũng chẳng ăn uống gì, thay vì dùng ngựa, thứ mà (cho quỷ tha ma bắt chúng đi) vừa tốn kém lại vừa tốn cả đống thức ăn."

"Chính vì cái lý do đó," cha tôi đáp, "“Vì chúng chẳng tốn kém gì và cũng chẳng ăn gì,” mà cái kế hoạch đó thật tồi tệ. Chính việc tiêu thụ các sản phẩm của chúng ta, cũng như việc chế tạo ra chúng, mới là thứ mang lại cơm ăn cho người đói, thúc đẩy thương mại lưu thông, mang tiền về và duy trì giá trị đất đai của chúng ta. Và dù tôi thừa nhận rằng, nếu tôi là một vị Hoàng tử, tôi sẽ hào phóng ban thưởng cho cái đầu óc khoa học nào tạo ra được những phát minh như vậy, nhưng tôi vẫn sẽ quyết liệt ngăn cấm việc sử dụng chúng."

Đến đây, cha tôi đã hoàn toàn nhập cuộc, ông đang thao thao bất tuyệt về thương mại cũng hào hứng y như chú Toby đã từng nói về các công trình kiên cố trước đó. Nhưng thật đáng tiếc cho bao tri thức sâu sắc, định mệnh vào buổi sáng hôm đó đã an bài rằng cha tôi sẽ không được phép hoàn thành bất cứ bài diễn thuyết nào trong ngày hôm đó, bởi ngay khi ông mở miệng để bắt đầu câu tiếp theo,